Krucjaty - Polski Serwis Naukowy

Wrogowie krzyżowców, Gustave Doré

Krucjaty (łac. crux, krzyż) – określenie religijnie sankcjonowanych wypraw zbrojnych w średniowieczu, podejmowanych przez państwa i rycerstwo głównie katolickiej Europy. Wojny te były prowadzone przede wszystkim przeciw muzułmanom, ale także przeciw poganom, chrześcijańskim heretykom, a czasami nawet przeciw samym katolikom. Choć powody tych wojen były w dużym stopniu religijne, to mieszały się one również z czynnikami politycznymi i ekonomicznymi. Krucjaty ogłaszane były głównie przez papieży, jednak czasami również przez innych władców, wspieranych przez papiestwo.

Podbój większości Ameryki Środkowej i Południowej dokonany został przez Hiszpanów w pierwszej połowie XVI wieku. Prowadzili go przedsiębiorczy i ambitni konkwistadorzy hiszpańscy, kierujący niewielkimi, lecz dobrze wyposażonymi i zaprawionymi w bojach żołnierzami-awanturnikami, żądnymi łupów i przygód. Często byli nimi przestępcy, zwalniani specjalnie z więzień na dalekie i nader ryzykowne wyprawy kolonialne. Wielu rycerzy było ogarniętych zapałem religijnym i jechało do nowo odkrytej Ameryki, by wziąć udział w nawracaniu nowych dusz na wiarę chrześcijańską.

Krucjata przeciwko waldensom to nazwa kilkunastu wypraw wojsk królestwa Francji i księstwa Sabaudii w latach 1487-1489 w celu eliminacji grupy religijnej waldensów.

Lista krucjat

Przeciw muzułmanom

Wyprawy krzyżowe – szereg przynajmniej siedmiu wypraw prowadzonych przeciw muzułmanom w XI, XII i XIII wieku w celu odzyskania Ziemi Świętej, a zwłaszcza Jerozolimy. Wyjątek stanowiła IV wyprawa krzyżowa, ostatecznie skierowana przeciw prawosławnemu Konstantynopolowi.

Krucjata aleksandryjska – wyprawa morska przeciw muzułmańskiej Aleksandrii w XIV wieku.

Krucjata antytatarska – nieudana wyprawa przeprowadzona pod koniec XIV wieku przeciw świeżo nawróconej na islam Złotej Ordzie.

Krucjaty antytureckie – trzy wyprawy ogłoszone przez papieży do walki z postępującym w Europie Imperium Osmańskim, m.in. wyprawa pod Warnę w 1444 roku.

Przeciw poganom

Krucjaty północne (bałtyckie) – wspólna nazwa dla szeregu zbrojnych wypraw nadbałtyckich, prowadzonych głównie przez Niemców i kraje skandynawskie od XII do XIV wieku przeciw pogańskim ludom mieszkającym na południowym i wschodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego. Można do nich zaliczyć krucjaty:

połabskie – przeciw Słowianom połabskim (m.in. Wieletom),

pruskie – przeciw bałtyckim Prusom,

liwońskie – przeciw takim ludom, jak Liwowie, Łatgalowie lub Kurowie (na terenie późniejszych Inflant),

szwedzkie – przeciw pogańskim Finom i ewentualnie prawosławnym Nowogrodzianom,

litewskie – przeciw Litwinom i Żmudzinom (nieudane).

Przeciw innym chrześcijanom

Krucjaty albigeńskie – na początku XIII wieku na terenie Langwedocji w południowej Francji, skierowane głównie przeciwko Katarom, lecz także przeciw waldensom i innym grupom potępionym przez Kościół rzymski.

Wojny husyckie – zbrojne działania prowadzone głównie przez Zygmunta Luksemburskiego przeciwko powstaniu czeskich husytów w pierwszej połowie XV wieku.

Krucjata przeciwko waldensom – w drugiej połowie XV wieku w Alpach Zachodnich na pograniczu Francji i Sabaudii.

Przeciw katolikom

Krucjata przeciwko stedingerom – wyprawa przeciw mieszkańcom Stedingenu w północno-zachodnich Niemczech w latach 30. XIII wieku.

Krucjata aragońska – kampania na terenie Katalonii przeciw Królestwu Aragonii pod koniec XIII wieku, będąca częścią większej wojny o kontrolę nad południowymi Włochami (nieszpory sycylijskie).

Współczesne użycie terminu

W przenośni terminem krucjata określa się współcześnie także wszelką społeczną działalność zaradczą, przedsiębraną z zapałem i entuzjazmem (np. przeciw alkoholizmowi, por. z Krucjata Wyzwolenia Człowieka).

Wojny husyckie – wojny religijne toczone pomiędzy husytami a Luksemburgami w Czechach w latach 1419-1436. Były one prowadzone przez czeskich husytów (głównie taborytów i Sierotki) przeciwko krucjatom organizowanym przez cesarza Zygmunta Luksemburskiego przy poparciu papiestwa.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Zobacz też

Święta Liga

Hiszpański podbój Ameryki

Linki zewnętrzne

Wyprawy krzyżowe w oczach Arabów, Amin Maalouf

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Krucjata