Kruszwica - Polski Serwis Naukowy

Erik Dahlbergh, Munita Arx Krusewix, XVII w.

Legenda o Popielu na tablicy przy Mysiej Wieży

Kamienice na rynku w Kruszwicy

Pomnik na kruszwickim rynku

Kolegiata św. św. Piotra i Pawła w Kruszwicy

Wieża ciśnień

Kruszwica (niem. Kruschwitz) – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, leży na Kujawach, w powiecie inowrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kruszwica.

Zbigniew (ur. po 1070, zm. 8 lipca 1113?), książę Wielkopolski, Mazowsza i Kujaw w latach 1102-1107. Pierworodny syn księcia Władysława I Hermana i prawdopodobnie Przecławy z rodu Prawdziców.
Osiedle Robotnicze – to najstarsze osiedle mieszkaniowe w Kruszwicy znajdujące się przy ulicy Jana Kasprowicza, Niepodległości.Tutaj znajduje się najstarszy w mieście budynek szkolny, dzisiejsze liceum im. Juliusza Słowackiego. Dzielnica w zdecydowanej mierze została pobudowana w blokach. Dzielnice zamieszkuje około 2 tysięcy mieszkańców.

Miasto położone jest na Pojezierzu Gnieźnieńskim, na północnym brzegu jeziora Gopło, w miejscu wypływania z niego rzeki Noteci. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Według danych z 2010 roku miasto miało 9 211 mieszkańców.

Położenie

Kruszwica jest położona w południowej części województwa kujawsko-pomorskiego w powiecie inowrocławskim nad jeziorem Gopło. Gmina Kruszwica graniczy z 8 gminami. Miasto zamieszkuje ponad 9 tys. mieszkańców na powierzchni 6,64 km². Miasto leży w niewielkich odległościach do ważnych ośrodków regionu.

Powstanie wielkopolskie – zbrojne wystąpienie polskich mieszkańców Wielkopolski przeciwko państwu niemieckiemu wkrótce po zakończeniu I wojny światowej. Polacy domagali się powrotu ziem zaboru pruskiego do Polski, która w tym czasie umacniała swą niepodległość.
Siemiatycze biał. Сямятычы - miasto i gmina w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, położone na Wysoczyźnie Drohiczyńskiej, nad rzeką Kamionką (prawy dopływ Bugu). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa białostockiego.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 62 Strzelno – Włocławek – Siemiatycze, a blisko Kruszwicy przebiega trasa droga krajowa nr 15 Toruń – Gniezno – Wrocław.

Historia

Osobny artykuł: Historia Kruszwicy.

Legendy mówią o Popielu, którego zjadły myszy, ubogim Piaście Kołodzieju (protoplaście dynastii Piastów), a także o państwie królowej Goplany.

Ze źródeł historycznych pochodzą poniższe informacje. Najstarsze ślady osadnictwa pochodzą z neolitu – ok. 3900-1800 p.n.e., na ok. 500 rok p.n.e. datuje się gród na Ostrowie Rzępowskim (obecnie Półwysep Rzępowski). Osadnictwo na tym terenie było podyktowane żyznością gleb, bogactwami naturalnymi i dogodnym położeniem geograficznym. Rozwojowi Kruszwicy sprzyjało położenie na "szlaku bursztynowym" i na szlaku z Wielkopolski na Ruś. Szlak wodny prowadzący od Warty, poprzez jezioro Gopło do Wisły był dodatkowym atutem Kruszwicy. Kruszwica w tym czasie była niewielką osadą o charakterze otwartym. Najprawdopodobniej głównym grodem plemienia Goplan była silnie broniona osada w Mietlicy, położona ok. 20 km w kierunku południowym od Kruszwicy. W IX wieku plemię Goplan zostało włączone do państwa Polan. Dlatego w X i XI wieku Kruszwica stała się znaczącym ośrodkiem miejskim z grodem na wyspie, gdzie rezydowali polscy królowie i książęta. Bujny rozkwit zachwiało spalenie miasta przez księcia Władysława Hermana w 1096, kiedy to gród uwikłał się w konflikt, udzielając schronienia zbuntowanemu Zbigniewowi. Jednak w XII i do połowy XIII wieku następuje ponowny rozwój miasta i wzrost liczby mieszkańców. Od końca XII wieku gród był siedzibą kasztelanii kruszwickiej. W tym okresie zbudowano romańską kolegiatę św. Piotra i Pawła oraz kościół grodowy św. Wita. W XII wieku powstały także kolejne kościoły: szpitalny pod wezwaniem św. Gotarda i miejski św. Klemensa. W tym też czasie Kruszwica była najprawdopodobniej siedzibą biskupa kujawskiego. Biskupstwo to ustanowiono ok. roku 1123-1124 podczas legacji Idziego z Tuskulum. Pierwszym biskupem noszącym przydomek "kruszwicki" był pochodzący z Niemiec Swidgier. Czasy Bolesława Krzywoustego i Bolesława Kędzierzawego były pomyślne dla Kruszwicy, jednak od roku 1271 następuje upadek. W tym roku Bolesław Pobożny spalił miasto.

Stara baśń: powieść z IX wieku – powieść historyczna autorstwa Józefa Ignacego Kraszewskiego. Powieść została wydana w 1876 przez Spółkę Księgarzy Warszawskich, (reprezentowanej przez firmę Gebethner i Wolff w Warszawie), która w tym roku zaczęła wydawanie cyklu powieści historycznych Kraszewskiego, mających objąć całe dzieje Polski. Skład powieści nastąpił w krakowskiej drukarni Władysława Anczyca. Za życia pisarza nastąpiło jeszcze drugie wydanie książki w 1879, które miało charakter albumowy, zawierające ilustrację Michała Androllego. Z zachowanej korespondencji pisarza wynika, że Kraszewskiemu, znajdującemu się wtedy w Dreźnie, przysyłano niektóre arkusze korekty obu wydań, natomiast nie ma śladów zwrotu korekty, ani dowodów ustosunkowania się drukarni, czy wydawcy, do uwag autora. Z dokumentów Gebethnera i Anczyca wynika, że Kraszewski kontrolował niektóre szpalty powieści, lecz była to tylko kontrola pracy korektorskiej samej drukarni.
Władysław I Herman (ur. ok. 1043, zm. 4 czerwca 1102) – książę z dynastii Piastów, władca Polski w latach 1079-1102. Młodszy syn Kazimierza I Odnowiciela i jego żony Dobroniegi.

w XIV następowało podnoszenie się grodu z ruin

1332-1337 gród pozostawał we władaniu Krzyżaków

w latach 1350-1355 z rozkazu Kazimierza Wielkiego wzniesiono zamek (z "Mysią Wieżą") – siedzibę kasztelani i starostwa

w 1422 roku Władysław Jagiełło nadał Kruszwicy magdeburskie prawa miejskie, poprzednia lokacja na zachodnim brzegu Gopła dokonana prawdopodobnie w 1303 przez księcia kujawskiego i łęczyckiego nie powiodła się

potop szwedzki – zniszczenie miasta, spalenie zamku

5 sierpnia 1772 – włączenie do zaboru pruskiego w wyniku I rozbioru Polski

3 stycznia 1919 – wyzwolenie Kruszwicy w powstaniu wielkopolskim

W wyniku I rozbioru polski w 1772 r. Kruszwica włączona została do zaboru pruskiego. Przez cały okres panowania pruskiego piastowski gród był dla Polaków symbolem patriotyzmu i polskości. Miasto systematycznie, lecz powoli rozwijało się. Koniec XIX w. był dla Kruszwicy zdecydowanie korzystny, gdyż oddano do żeglugi uregulowaną Noteć, która połączyła Kruszwicę z Kanałem Bydgoskim. W mieście wybudowano także cukrownię. Okres międzywojenny to dalszy rozwój miasta, w szczególności poczyniono duże inwestycje w sektorze rolno-spożywczym. Tendencja została zachowana i w latach 1952-1956 wybudowano zakłady przemysłu tłuszczowego.

Państwowe Gospodarstwo Rolne (w skrócie PGR) – forma socjalistycznej własności ziemskiej w Polsce w latach 1949–1991; duże gospodarstwo rolne, którego właścicielem było państwo.
Województwo bydgoskie (1945-50 pod nazwą województwo pomorskie) w latach 1945-1975 obejmowało teren obecnego woj. kujawsko-pomorskiego oraz fragmenty: pomorskiego i wielkopolskiego.

W czerwcu 1960 r. odbyły się w Kruszwicy uroczystości które inaugurowały ogólnokrajowe obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego.

Zabytki

ruiny późnogotyckiego zamku z pozostałą Mysią Wieżą, będącą basztą o wysokości 32 m, z której rozpościera się widok na miasto i jezioro Gopło

Kolegiata św. Piotra i Pawła z 1120-1140 w stylu romańskim, później wielokrotnie przebudowywana między innymi w latach 1856-1859, pierwotny romański kształt nadano jej w latach 1954-1956 w trakcie prac konserwatorskich pod kierunkiem prof. Jana Zachwatowicza

Stare Miasto – wraz z rynkiem i zabytkowymi kamienicami

kościół kopułowy św. Teresy z 1922 w Rynku według projektu Stefana Cybichowskiego.

zabudowania cukrowni z XIX wieku.

grodzisko wczesnośredniowieczne (na południowym końcu Półwyspu Rzępowskiego)

Turystyka

Miasto jest dobrze przygotowane do przyjęcia turystów których z roku na rok przybywa coraz więcej w tym coraz liczniejszą grupę stanowią cudzoziemcy. W mieście istnieje Centrum Kultury i Sportu "Ziemowit" z miejscami noclegowymi, z zadbanym stadionem oraz kortami tenisowymi, Hotel "Magdalenka" usytuowany nad samym Jeziorem Gopło, a w odległości 1 km od Kruszwicy znajduje się pałac wybudowany w stylu francuskim pełniący funkcje hotelu. W Kruszwicy znajdują się też domki letniskowe i pola namiotowe. Miasto posiada rozwiniętą sieć gastronomiczną w tym 4 pizzerie, 3 bary, 3 restauracje i wiele innych. W Kruszwicy czekają na turystów także rejsy statkiem po jeziorze, wypożyczalnia jachtów, stadnina koni i przejażdżki bryczką po okolicy, plaże i kąpieliska, tarasy widokowe na jezioro i inne atrakcje.

Intermarché – europejska sieć supermarketów spożywczo-przemysłowych prowadzonych przez Muszkieterów (wspólnotę niezależnych przedsiębiorców). Obecnie sklepy Intermarché mają swoje placówki w dziewięciu krajach Europy. W Polsce znajduje się 138 sklepów (stan na dzień 27.07.2009), z czego pierwszy powstał w Zielonej Górze przy ulicy Batorego w 1997 r. Hasło reklamowe sklepu to: "Intermarché - i lubisz zakupy", a aktualnie "Intermarche - Tanio i Świeżo"
Stefan Cybichowski (ur. 2 sierpnia 1881 w Poznaniu, zm. 6 stycznia 1940, rozstrzelany przez hitlerowców na Forcie VII w Poznaniu) – polski architekt i działacz społeczny. Jego symboliczna mogiła znajduje się na Cmentarzu Parafialnym św. Jana Vianneya w Poznaniu.

W Kruszwicy co roku organizowane są regaty wioślarskie o puchar Europy i Polski, a także kilku mniejszych kategorii.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)