Krwawa niedziela - Irlandia Północna 1972

Ten artykuł dotyczy Irlandii Północnej. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Krwawa niedziela (ang. Bloody Sunday, irl. Domhnach na Fola) – określenie wydarzeń, z 30 stycznia 1972 roku, kiedy to w Derry w Irlandii Północnej żołnierze brytyjscy z 1 Regimentu Spadochroniarzy zabili 13 uczestników (czternasty zmarł wkrótce potem w wyniku odniesionych ran) pokojowego marszu protestacyjnego przeciwko prawu umożliwiającemu internowanie każdego Irlandczyka podejrzanego o terroryzm oraz przeciwko zakazowi organizowania demonstracji i zgromadzeń publicznych.

U2 – irlandzki zespół rockowy, powstały w Dublinie w roku 1976. W jego skład wchodzą: Bono (frontman – wokal i gitara), The Edge (gitara, instrumenty klawiszowe, drugi głos), Adam Clayton (gitara basowa) i Larry Mullen Jr. (perkusja).
Lord Chief Justice of England and Wales był do 2005 r. drugim co do znaczenia sędzią w brytyjskim systemie sądownictwa, zaraz po Lordzie Kanclerzu. Kiedy jednak na mocy Constitutional Reform Act z 2005 r. Lord Kanclerz utracił swoje sądowe uprawnienia Lord Najwyższy Sędzia Anglii i Walii stał się głową angielskiej judykatury. Stoi również na czele izby karnej Sądu Apelacyjnego. Urząd ten powstał w 1875 r. i wywodził się z urzędu Najwyższego Sędziego Sądu Ławy Królewskiej.

Geneza i przebieg zdarzeń

Do stycznia 1972 unionistyczny rząd Irlandii Północnej we współpracy z władzami brytyjskimi prowadził politykę opartą na zwiększaniu obecności militarnej na terenie kraju. Policja ulsterska została ponownie wyposażona w broń, a także otrzymała zezwolenie na internowanie każdego obywatela podejrzanego o terroryzm.

"Sunday Bloody Sunday" – piosenka rockowej grupy U2, pochodząca z jej wydanego w 1983 roku albumu, War. Utwór jest pierwszym na tej płycie, a w marcu 1983 roku został wydany jako trzeci singel ją promujący. Piosenka jest jednym z utworów zespołu o tematyce politycznej. Jej tekst odnosi się do wydarzeń Krwawej niedzieli z 30 stycznia 1972, mających miejsce w Londonderry podczas kryzysu w Irlandii Północnej.
Terroryzm – pojęcie najczęściej definiowane jako użycie siły lub przemocy przeciwko osobom lub własności z pogwałceniem prawa, mające na celu zastraszenie i wymuszenie na danej grupie ludności lub państwie ustępstw w drodze do realizacji określonych celów. Działania terrorystyczne mogą dotyczyć całej populacji, jednak najczęściej są one uderzeniem w jej niewielką część, aby pozostałych obywateli zmusić do odpowiednich zachowań.

Na początku 1972 roku Northern Ireland Civil Rights Association zaplanowało, pomimo panującego zakazu, publiczną manifestację przeciwko internowaniu. 30 stycznia mieszkańcy katolickiej dzielnicy Derry, Bogside, wyszli na ulicę w przeszło ośmiotysięcznym marszu. Przewodzili im katoliccy działacze na rzecz praw obywatelskich, na czele z członkiem parlamentu Ivanem Cooperem. Władze znały planowaną trasę marszu i postanowiły powstrzymać demonstrantów przed wejściem na plac ratuszowy (ang. Guildhall Square). Żołnierze brytyjskich oddziałów spadochronowych użyli armatek wodnych oraz gazu łzawiącego w celu rozpędzenia manifestantów, co rozemocjonowało tłum. Po kilku minutach na miejsce przyjechało dodatkowe osiem samochodów pancernych z żołnierzami.

David William Donald Cameron (ur. 9 października 1966 w Londynie), brytyjski polityk, od 11 maja 2010 premier Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, od 2005 lider Partii Konserwatywnej.
Konflikt w Irlandii Północnej (ang. The Troubles – "Kłopoty", irl. Na Trioblóidí) – konflikt o podłożu etniczno-politycznym, rozgrywający się na obszarze Irlandii Północnej, okresowo rozszerzający się również na Anglię, Republikę Irlandii i kontynentalną Europę, trwający od końca lat 60. XX wieku aż do podpisania porozumienia wielkopiątkowego w Belfaście w 1998 roku. Pomimo podpisania porozumienia pokojowego nadal dochodzi do sporadycznych aktów przemocy.

Żołnierze otoczyli demonstrantów. Padły strzały. Po kolejnej salwie tłum wpadł w panikę. W wyniku nieoczekiwanej strzelaniny zginęło 13 protestujących, zaś 16 odniosło rany.

Skutki incydentu

Manifestacja w 35. rocznicę "krwawej niedzieli", styczeń 2007

Wydarzenia w Derry wzbudziły oburzenie irlandzkich katolików. W Dublinie doszło do masowej demonstracji przed gmachem ambasady brytyjskiej, podczas której budynek został uszkodzony. Premier Republiki Irlandii Jack Lynch potępił decyzje władz brytyjskich, określając je zamierzonym i wyrachowanym atakiem na demonstrantów. Irlandia odwołała swojego ambasadora z Londynu, a następnie za pośrednictwem wyznaczonego chargé d'affaires złożyła protest w brytyjskim Foreign Office.

Bogside (irl. Taobh an Bhogaigh) jest dzielnicą Londonderry w Północnej Irlandii zamieszkaną w głównej mierze przez irlandzkich katolików. Osiedle znajduje się poza obrębem murów miejskich.
Biuro Spraw Zagranicznych oraz Wspólnoty (ang. The Foreign and Commonwealth Office), bardziej znane jako Biuro Spraw Zagranicznych (Foreign Office) lub FCO, jest departamentem rządu Wielkiej Brytanii odpowiedzialnym za promocję interesów państwa zagranicą, odpowiednikiem ministerstw spraw zagranicznych w innych krajach. Szef biura nosi tytuł Sekretarza Stanu ds. Zagranicznych i Wspólnoty (Secretary of State for Foreign and Commonwealth Affairs) zaś popularnie nazywany jest Sekretarzem ds. Zagranicznych (Foreign Secretary). Jego pozycja jest jedną z najbardziej prestiżowych w rządzie brytyjskim (cabinet) po premierze; pozostałe to Kanclerz Skarbu (Chancellor of the Exchequer) oraz Sekretarz ds. Wewnętrznych (Home Secretary).

Incydent doprowadził również do eskalacji przemocy i fali aktów terrorystycznych ze strony IRA w Irlandii Północnej. Zaowocowało to wprowadzeniem w miejsce lokalnego rządu w Belfaście bezpośrednich rządów (ang. direct rule) z Londynu, które trwały do 1998 roku.

Londonderry (Derry, irl. Doire lub Doire Cholm Chille) – miasto w hrabstwie o tej samej nazwie w Irlandii Północnej, nad rzeką Foyle. Obecnie drugie co do wielkości miasto Irlandii Północnej (84 tys.mieszkańców).
William Conway (ur. 22 stycznia 1913 w Belfaście, zm. 17 kwietnia 1977 w Armagh) - irlandzki duchowny katolicki, kardynał, prymas Irlandii, arcybiskup Armagh.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)