Krwawy poniedziałek w Częstochowie

Obelisk na pl. Jana Pawła II (przed archikatedrą) upamiętniający wydarzenia krwawego poniedziałku

Krwawy poniedziałek w Częstochowie – mord kilkuset cywilnych mieszkańców Częstochowy, dokonany przez Niemców 4 września 1939, dzień po wkroczeniu do miasta.

Przebieg zdarzeń

Żołnierze Wehrmachtu i funkcjonariusze SS urządzali na ulicach łapanki, wyciągali ludzi z mieszkań i pod groźbą użycia broni pędzili w wyznaczone miejsca koncentracji, m.in. plac przed katedrą, ulica Strażacka, obecny plac Biegańskiego oraz plac Daszyńskiego. Przed katedrą strzelano w zbity tłum ludzi z karabinów maszynowych, przed ratuszem zabijano pojedynczymi strzałami w głowy, do mordów doszło również na terenie szpitala wojskowego oznaczonego flagą Czerwonego Krzyża. Tysiące osób zostało uwięzionych w więzieniu na Zawodziu oraz w kościołach, które zostały sprofanowane, gdyż załatwiano tam potrzeby fizjologiczne.

Częstochowa () – miasto w południowej Polsce, miasto na prawach powiatu (powiat grodzki), siedziba powiatu ziemskiego częstochowskiego. Chociaż historycznie jest częścią Małopolski, to po reformie administracyjnej w 1999 została włączona do województwa śląskiego.

Cmentarz Kule w Częstochowie – nekropolia położona na niewielkim wzgórzu, na północ od centrum Częstochowy. Ulokowana w pobliżu stanowiącej przedmieście osady Kule w 1882, po przeniesieniu cmentarza z rejonu ulic Fabrycznej (obecnie Mielczarskiego) i Ogrodowej. Pierwszych pochówków dokonano dwa lata później.

Liczba ofiar

W wyniku ekshumacji, przeprowadzonej na zlecenie stadthauptmanna Richarda Wendlera przez urzędnika polskiego Zarządu Miejskiego Bolesława Kurkowskiego między lutym a kwietniem 1940, wydobyto 227 zwłok: 194 mężczyzn, 25 kobiet i 8 dzieci; 205 Polaków i 22 Żydów. Bilans ten nie zamyka jednak liczby ofiar „krwawego poniedziałku”, gdyż ekshumacji nie przeprowadzono w miejscach pochówku, które były wówczas zajęte przez Niemców (koszary 27 pp i 7 pal, lotnisko), a w niektórych przypadkach ciała zabitych zostały wcześniej zabrane przez rodziny. Zwłoki ekshumowane pochowano na cmentarzu Kule. Całkowitą liczbę ofiar zdarzeń 4 września 1939 szacuje się na 300–500 osób.

Plac Biegańskiego w Częstochowie – jeden z placów w Śródmieściu Częstochowy, leżący na drodze pątniczej na Jasną Górę, dzielący Aleję Najświętszej Maryi Panny na tzw. „drugą aleję” - na wschód od placu, i „trzecią aleję” - na zachód od niego.

Wehrmacht – niemieckie siły zbrojne okresu III Rzeszy. Zostały utworzone 16 marca 1935 roku wbrew traktatowi wersalskiemu zastępując Reichswehrę. Powstały po wprowadzeniu przez Adolfa Hitlera powszechnej służby wojskowej. W skład Wehrmachtu wchodziły niezależne od siebie i posiadające własne sztaby generalne; wojska lądowe (Heer), lotnictwo (Luftwaffe) i marynarka wojenna (Kriegsmarine).

Bibliografia

Jochen Böhler: Zbrodnie Wehrmachtu w Polsce. Kraków: Wydawnictwo "Znak", 2009. ISBN 978-83-240-1225-1.

Jochen Böhler: Najazd 1939. Niemcy przeciw Polsce. Kraków: Wydawnictwo "Znak", 2011. ISBN 978-83-240-1808-6.

Jan Pietrzykowski, Cień swastyki nad Jasną Górą, Katowice 1985;

Jan Pietrzykowski, Akcja AB w Częstochowie, Katowice 1971;

Szymon Datner, 55 dni Wehrmachtu w Polsce. Zbrodnie dokonane na ludności cywilnej w okresie 1 IX - 25 X 1939 r., Warszawa 1967, s. 362