Kryłów - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy wsi w województwie lubelskim. Zapoznaj się również z: Kryłów (ujednoznacznienie).

Ruiny zamku w Kryłowie

Kościół w Kryłowie

Pomnik

Most na wyspę na Bugu

Kryłowski rynek

Kryłów – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim, w gminie Mircze.

Likwidacja unickiej diecezji chełmskiej i jej przyłączenie do Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego nastąpiły w 1875 po trwającej od momentu stłumienia powstania styczniowego kampanii prowadzonej przez carską administrację zaboru rosyjskiego. W momencie kasaty diecezji w Imperium Rosyjskim ostatecznie przestał istnieć Kościół unicki, zaś jego wiernych zmuszono do konwersji na prawosławie. Likwidacja diecezji chełmskiej stanowiła konsekwencję antyunickiej polityki kolejnych carów, uważających katolików obrządku wschodniego za prawosławnych zmuszonych do przyjęcia jurysdykcji papieskiej, którzy jak najszybciej powinni ją opuścić, przyjmując rosyjskie wyznanie państwowe. Działalność carskiej administracji na Chełmszczyźnie wpisywała się również w szerzej zakrojoną politykę rusyfikacyjną.
Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

W latach 1867-1954 miejscowość była siedzibą gminy Kryłów. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie zamojskim.

Przez miejscowość przechodzą szlaki turystyczne:

Czerwony szlak turystyczny Nadbużański

Niebieski szlak turystyczny Gocki

Historia

Kryłów jest położony nad rzeką Bug 16 km na południe od miasta powiatowego Hrubieszów w województwie lubelskim. Początki osadnictwa sięgają X wieku. W tym czasie na wyspie istniał gród, zapewne należący do zespołu Grodów Czerwieńskich. Prawa miejskie Kryłów otrzymał około 1497 r. za sprawą Mikołaja Tęczyńskiego, który zaczął wówczas budować murowany zamek. Mikołaj Tęczyński Kryłów i okoliczne wsie odziedziczył po przodku Jędrzeju Tęczyńskim.

Gród - prehistoryczna lub średniowieczna osada obronna, otoczona wałem, na terenie Polski najczęściej drewniano-ziemnym. Grody wznoszone były w różnych okresach; na terenie dzisiejszej Polski w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza (kultura łużycka) oraz w czasach wczesnego średniowiecza.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Stanisław Ostroróg ożenił się z Zofią Tęczyńską i dobra kryłowskie (około 13 wsi po obu stronach Buga) otrzymał w posagu. Stanisław, będąc kalwinem, założył zbór kalwiński, natomiast jego potomek Mikołaj - kalwińskie gimnazjum. W 1635 r. zbór został zamknięty, a na jego miejsce erygowano kościół katolicki w czasie, gdy właścicielem Kryłowa był biskup Samuel Radziejowski. Następnymi właścicielami byli starosta kamionkowski Jerzy Wiśniowiecki i Eufrozyna Eulalia Tarnowska, a od 1642 r. Hieronim Radziejowski. W 1651 r. na zamku w Kryłowie gościł król Jan Kazimierz udający się pod Beresteczko. 15 stycznia 1687 roku na Kryłowskim zamku wysłannik papieski A.Cuzani wręczył Michałowi Radziejowskiemu kapelusz kardynalski. W 1704 r. klucz kryłowski kupił Krzysztof Towiański, następnie właścicielami zostali przedstawiciele rodów Prażmowskich, od 1754 Jeżewscy, od 1781 Chrzanowscy, od 1878 Horodyscy. Powstały prawdopodobnie w połowie XIX wieku browar w 1896 r. rocznie produkował 7000 wiader piwa.

Grody Czerwieńskie (niem. Rotburgenland, ukr. Червенські городи, węg. Vörösföldnek) to powszechnie przyjęta w historiografii nazwa ziem znajdujących się na dawnym pograniczu polsko-ruskim.
Hieronim Radziejowski herbu Junosza (ur. 1612, zm. 1667), podkanclerzy koronny 1651, wojewoda inflancki 1667, starosta sochaczewski 1634 i łomżyński 1637.

Kryłów po raz pierwszy, bez wątpienia wymienia się jako miasto w 1523 roku a po raz ostatni, w roku 1869, kiedy po powstaniu styczniowym je utracił. W 1887 r. liczył 185 domów i 1286 mieszkańców. W rozbiciu na narodowości żyło tu 622 Żydów, 372 Ukraińców i 292 Polaków. Ludność ruska, a następnie ukraińska, wyznawała początkowo prawosławie, zaś po 1667 - unię. W 1875 unicka diecezja chełmska została skasowana przez władze rosyjskie, a wyznawcy katolicyzmu w obrządku wschodnim zmuszeni do przyjęcia prawosławia. W 1911 r. cerkiew drewnianą zastąpiono murowaną. Przetrwała ona tylko do 1938 r., kiedy to została zburzona w czasie akcji polonizacyjno-rewindykacyjnej. Podczas okupacji Niemcy rozebrali żydowską synagogę, istniejącą najmniej od 1893 r.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.
Powiat hrubieszowski - powiat w Polsce (województwo lubelskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Hrubieszów.

Przed samą II wojną światową Kryłów liczył 2500 mieszkańców, w roku 1943 już tylko 1500, a po wojnie jedynie 300 osób. W drugiej połowie XX wieku liczba mieszkańców osiągnęła 600 osób. Wg danych na rok 2009 mieszkańców było 354, jednakże już bez osobnej wsi Prehoryłe z 384 mieszkańcami. Wcześniej jako przedmieście zaliczana była do Kryłowa. W 1912 roku Kryłów (liczący 2000 mieszkańców) wraz z przedmieściem Prehoryłe (940 mieszkańców)- osiągnął maksimum demograficzne mając ok. 3 tysiące mieszkańców.

Przejście graniczne Kryłów-Krecziw to planowane polsko-ukraińskie drogowe przejście graniczne położone w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim. Lokalizacja przejścia nie jest jeszcze uzgodniona. Przejście graniczne będzie oddalone o zaledwie 4 km od dużego ukraińskiego miasta Nowowołyńsk i dlatego też będzie jednym z ważniejszych przejść granicznych z Ukrainą na Lubelszczyźnie.
Akcja polonizacyjno-rewindykacyjna 1938 roku (nazywana przez Ukraińców w Polsce potocznie drugą pacyfikacją) – akcja pacyfikacyjna skierowana przeciw prawosławnej ludności ukraińskiej, przeprowadzona przez polskie władze od połowy maja do połowy lipca 1938 na południowym Podlasiu i Chełmszczyźnie.

W 1906 r. miejscową parafię wizytował biskup lubelski Franciszek Jaczewski.

Podczas II wojny światowej a i w pierwszych latach po niej, był tu ważny ośrodek nacjonalistów ukraińskich. 25 marca 1945 r., we wczesnych godzinach rannych do Kryłowa przybył oddział UPA. Upowcy zajęli wieś, na jej obrzeżach wystawili posterunki natomiast pozostali, przebrani w mundury Armii Radzieckiej podeszli pod Posterunek Milicji Obywatelskiej. Funkcjonariuszy MO oszukali i zostali wpuszczeni na posterunek który łatwo opanowali. Napastnicy sprowadzili mjr. Stanisława Basaja, pseud. "Ryś", dowódcę Batalionów Chłopskich z okresu II wojny światowej, znalezionego i zatrzymanego w jednym z domostw w Kryłowie. Został on postawiony w rogu sali, zabrano mu płaszcz i buty a następnie znęcano się nad nim. Leżących na podłodze i skrępowanych 17 funkcjonariuszy MO sprawcy również rozebrali a następnie wszystkich zastrzelili. Zamordowali też 28 cywilnych mieszkańców Kryłowa. Następnie pod posterunek sprowadzili kilka furmanek powożonych przez polskich gospodarzy i załadowali na nie pozostałych aresztowanych. Na jednej z furmanek umieszczony został mjr Stanisław Basaj. Po przejechaniu ok. 1 km od Kryłowa, sprawcy kazali Adeli G. przesiąść się na furmankę, na której jechał mjr Basaj. Zapamiętała, że leżał on na słomie, w pozycji "na brzuchu", konwojowany przez czterech upowców. W okolicach Dołhobyczowa,ok. 7 km od Kryłowa, furmanki rozdzielono. Upowcy zastrzelili furmanów (jeden, ranny przeżył) i odjechali sami. Furmankę, na której był mjr S. Basaj, skierowano w nieznanym kierunku, w jedną z leśnych dróg. Wiadomo też że mjr Basaj był przez pewien czas więziony i torturowany, następnie zamordowany w nieustalonym dotąd miejscu.

Lady Pank – polski zespół rockowy założony w 1981 roku w Warszawie przez Jana Borysewicza i Andrzeja Mogielnickiego. Jedna z najpopularniejszych grup w historii polskiego rocka.
Browar - zakład produkcyjny, w którym wytwarzane jest piwo czyli napój powstały z brzeczki piwnej z dodatkiem chmielu poddanej fermentacji alkoholowej przy użyciu drożdży.

Obecnie w sprawie zbrodni w Kryłowie toczy się śledztwo prowadzone przez Instytut Pamięci Narodowej. Spośród sprawców zbrodni świadkowie rozpoznali Ukraińców Piotra M., Mykołaja B., Mykołaja K., Władysława M., Juliana G., Mykołaja B., Tomasza L., mieszkańców Ukrainy.

W 2008 roku ruiny zamku z wyspą w Kryłowie znalazły się wśród 7 atrakcji Zamojszczyzny obok innych dobrze znanych turystycznie miejscowości Roztocza.

Klucz (majątek ziemski) - kilka posiadłości jednego właściciela, najczęściej zlokalizowanych blisko siebie, zorganizowanych w jeden organizm gospodarczy, pod jednym zarządem właściciela, oficjalisty lub ekonoma. Była to forma organizacji większych latyfundiów ziemskich. Jeden lub kilka kluczy, lub w przypadku posiadaczy dużych fortun, większa ich liczba, mogło być zorganizowane w ordynację rodową.
Stanisław Ostroróg herbu Nałęcz, (ur. ok. 1520, zm. 1568) – kasztelan międzyrzecki, działacz reformacyjny. Był synem Wacława – kasztelana kaliskiego i Urszuli z Kutna. W 1548 był sekretarzem królewskim i posłował do cesarza, odwożąc mu insygnia Złotego Runa po zmarłym Zygmuncie I, za co dostał starostwo kościańskie. W 1522 otrzymał kasztelanię międzyrzecką i starostwo zamechskie w ziemi przemyskiej. Nawiązał bliskie stosunki z księciem Albrechtem, który w 1554 zabiegał dla niego o starostwo malborskie.

Od 2009 roku w Kryłowie odbywają się Europejskie Dni Dobrosąsiedztwa. Jednym z głównych celów imprezy jest zniesienie granic między Polską a Ukrainą poprzez prezentację międzynarodowej kultury. W 2010 roku na scenie dobrosąsiedztwa wystąpił Sidney Polak, a w 2011 roku kultowy zespół Lady Pank. Europejskie Dni Dobrosąsiedztwa w 2011 roku otrzymały tytuł Najlepszego Produktu Turystycznego Województwa Lubelskiego 2011.

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).
Metr to jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został określony 26 marca 1791 roku we Francji, ze względu na potrzebę korzystania z dziesiętnego systemu miar[potrzebne źródło]. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)