Krywałd - Knurów - Polski Serwis Naukowy

Krywałd - od 1951 roku jest częścią miasta Knurów.

Nazwy i pojawianie się osady w dokumentach

W oficjalnych dokumentach pojawia się w roku 1458 pod nazwą Crigewald i w 1534 r. jako Khriegwaldt.Prawdopodobnie osada została założona w drugiej połowie XV wieku przez zarządce Szywałdu. Inne zapisy dotyczące osady to dokument kancelarii króla węgierskiego Macieja Korwina z 1482, gdzie po raz pierwszy użyto nazwy Krywałd. W urbarium z roku 1534 pojawia się jednak nazwa Khriegwaldt. Inne określenie pojawia się w dokumencie zakupu wioski przez Adama Goszyckiego, gdzie używane są nazwy Grünwald (Zielony Las) lub Krohendald (Wroni Las).

Pańszczyzna – praca wykonywana przez chłopów głównie na roli (również w innych usługach) na rzecz pana w zamian za dzierżawę ziemi. Wykształciła się w Europie w okresie feudalnym, po czym powoli zaczęła zamierać w wyniku przechodzenia na czynsz.
Edykt (łac. edictum) - opublikowane zarządzenie lub obwieszczenie, wydawane przez rzymskich urzędników w ramach przysługującego im imperium, ważne przez cały rok urzędowy lub krótszy, z góry określony czas. W węższym znaczeniu sam przepis prawny zawarty w takim akcie.

Rolnictwo Krywałdzkie

Krywałd od początku był częścią ziemi gliwickiej. Od 1561 roku wchodził w skład tzw. państwa gliwickiego. Były to tereny wiejskie, względnie bogate, z urbarium z roku 1561 wynika iż znajdowała się tam jedna karczma, cztery stawy rybne, las dębowy gdzie tuczono świnie żołędziami, będący własnością społeczności. Obowiązywała tam pańszczyzna i związane z tym obostrzenia dla okolicznych chłopów. Z czasem wyzysk wzrastał, co nie podobało się ludności chłopskiej. W roku 1766 chłopi z Krywałdu wzięli udział w powstaniu któremu przewodził chłop z Knurowa Sznuter. Takich zbrojnych powstań było jednak prawdopodobnie więcej. Edykt z 1807 znoszący częściowo pańszczyznę nie zadowolił ludzi, którzy nadal domagali się poprawy warunków życia. Kolejne edykty tylko częściowo poprawiły nastroje. Na podstawie edyktu z 1811 uwolniono tylko trzech siodłoków: Jakuba Donice, Feliksa Polaka i Jakuba Sieje.

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).
Kancelaria - terminem określający samodzielny urząd bądź instytucję wytwarzającą własną dokumentację (zarówno na etapie formalnym, jak i merytorycznym). W terminologii archiwalnej kancelaria jest terminem wieloznacznym:

W 1837 majorat pilchowicki wraz z Krywałdem zakupił Fryderyk Adrian hrabia de Limburg-Stirum. Zakupił on też ziemie uwolnionych siodłoków i wcielił w Szczygłowice. Ostateczne zniesienie pańszczyzny datowane jest na 14 marca 1851. Chłopi zostali zobowiązani do płacenia renty feudalnej zależnej od wielkości gospodarstwa. Zniesiono jednak dziesięcinę, i dopiero 29 lipca 1867 ponownie wprowadzono świadczenie na rzecz Kościoła. Jego suma też była zależna od rozmiarów posiadanej ziemi, i wynosiła 1 talara (30 srebrnych groszy) za 10 mórg ziemi. Według spisów w roku 1819 rolnicy z Krywałdu uprawiali 638 mórg ziemi, zaś już w 1855 tylko 337 mórg na 39 rodzin - ok. 160 osób. Głównie hodowano tu konie i świnie, dorabiano też pracami dworskimi.

Chłopi, włościanie – warstwa społeczna zamieszkująca tereny wiejskie, dominująca w społeczeństwach przedprzemysłowych, zajmująca się produkcją rolną. Chłopów charakteryzuje odrębność warunków życia, obyczajów i tradycji, wynikająca z powiązania miejsca pracy z gospodarstwem domowym oraz uzależnienie procesu produkcji od warunków naturalnych. W przedindustrialnym społeczeństwie chłopi dzielili się na gospodarzy, zagrodników i komorników.
Król – tytuł osoby sprawującej najwyższą władzę w państwie o ustroju monarchicznym; władca przeważnie koronowany w specjalnym obrzędzie; najpowszechniej występujący tytuł monarszy. Słowo Król w języku polskim i innych językach pochodzi od imienia Karola Wielkiego. Czeski Král, litewski karalius, ros Король itd.

Demografia

Rozrost fabryki Lignoza przyczynił się do zwiększenia ludności, w roku 1844 w wiosce mieszkało 142 ludzi a w 1871 r. 168, zaś w roku 1910 już 689. Do momentu przyłączenia do Szczygłowic mieszkało tu już 1080 osób.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)