Krzyż lotaryński - Polski Serwis Naukowy

Kamienny herb z zamku w Bratysławie

Krzyż lotaryński – (z jęz. fr. Croix de Lorraine lub Croix d'Anjou), w Polsce zwany również andegaweńskim, patriarszym, litewskim lub jagiellońskim. Za pośrednictwem Cyryla i Metodego podwójny krzyż bizantyjski trafił na ziemie Słowaków i Węgrów. Znalazł tu swe miejsce związane z kultem chrześcijańskim oraz pojawił się na tarczach herbowych. Do Lotaryngii dotarł przez związek wielkomorawskiego księcia Świętopełka I z władcą Lotaryngii — Zwentiboldem, którego Świętopełk był ojcem chrzestnym. Na zachodzie Europy znany jest jako krzyż lotaryński. W połowie XVI wieku znany był również jako Karawaka w Hiszpanii i we Włoszech. Krzyż ten zasłynął jako cudowny środek chroniący od moru dla tych, którzy się przed nim modlili albo go nosili. Karawaka dotarła do Polski z Włoch w roku 1545 jako relikwiarz oraz krzyż kamienny stawiany przy wsiach i miastach, aby uchronić je przed wszelką zarazą.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Prawica Rzeczypospolitej (Prawica, Prawica Marka Jurka) – nazwa chrześcijańsko-konserwatywnej partii politycznej oraz koła poselskiego w Sejmie V kadencji. Herbem Prawicy Rzeczypospolitej jest krzyż jagielloński.

W okresie II wojny światowej krzyż lotaryński był symbolem Wolnej Francji.

Symbol ten był wzorowany na prawdziwej relikwii, przechowywanej i chronionej przez siostry z zakonu Córek Serca Maryi w ich klasztorze w Baugé. Ten wysoki na 27 centymetrów krzyż o podwójnych ramionach, podobno zbudowany z fragmentów "Prawdziwego Krzyża" został przywieziony z Krety do Anjou w 1244 roku przez rycerza Jeana d'Alluye'a, pana na Château-Lavallière, który najprawdopodobniej był templariuszem. Podarował on krzyż opactwu cystersów w La Boissière, gdzie relikwia pozostawała aż do wybuchu wojny stuletniej, kiedy książęta d'Anjou (Andegawenii) zabrali ją do zamku w Angers. Czteroramienny krzyż stał się symbolem Lotaryngii, dzięki księciu René Andegaweńskiemu, który umieszczał go jako swój herb na pieczęciach i monetach. Znak ten rozpowszechnił się w 1477 r., kiedy książę Lotaryngii René II ozdobił nim swe proporce w bitwie pod Nancy. Po zwycięskiej bitwie książę nazwał go Krzyżem Lotaryńskim z wdzięczności za to, że pomógł mu pokonać wrogów.

Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą, i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

Wojna stuletnia – termin nadany przez XIX-wiecznych historyków serii konfliktów zbrojnych które z przerwami toczyły się przez 116 lat w XIV i XV wieku pomiędzy Anglią i Francją.

Symbolem krzyża lotaryńskiego pieczętują się także organizacje służby zdrowia walczące z gruźlicą.

Obecnie znajduje się m.in.w herbie Słowacji i herbie Węgier.

Ciekawostki

Krzyż lotaryński był herbem Królewskim Władysława II Jagiełły. Dziś jest używany jako logo Prawicy Rzeczypospolitej, partii politycznej założonej przez Marka Jurka. Występuje też w herbie województwa świętokrzyskiego i w herbach większości powiatów tego województwa.

Herb (nazwa przyjęta z niem. Erbe) – znak rozpoznawczo-bojowy, wywodzący się z symboliki heroicznej lub znaków własnościowych, od XII w. ustalany według ścisłych reguł heraldycznych, pełniący funkcję wyróżnika osoby stanu rycerskiego, później szlacheckiego, także rodziny, rodu, organizacji kościelnej, mieszczańskiej bądź cechu rzemieślniczego, korporacji, miasta, jednostki podziału terytorialnego lub państwa.

Krzyż litewski – grupa drewnianych i żelaznych ludowych obiektów sakralnych, charakterystycznych dla Litwy etnicznej, wchodzącej niegdyś do Rzeczypospolitej Obojga Narodów.

Zobacz też

Karawaka

Krzyż heraldyczny

Krzyż litewski

Pilawa (herb szlachecki)

Potoccy

Prawica Rzeczypospolitej

Świętokrzyskie relikwie drzewa krzyża świętego

Bibliografia

P.Dudziński ."Alfabet heraldyczny". Warszawa 1997.

J.Michta "Heraldyka samorządowa województwa świętokrzyskiego i jej symbolika". Kielce 2000.

G.Patton. R.Mackness "Święty skarb". Amber.1999.

Linki zewnętrzne

krzyż lotaryński w heraldyce słowackiej

Galeria

Krzeszowice

Krzyż patriarchalny - forma krzyża, którym posługiwali się patriarchowie wschodnich kościołów chrześcijańskich. Jego krótsza, z poprzecznych belek, symbolizuje deskę z literami INRI umieszczonej na krzyżu nad głową Jezusa.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).