Krzysztof Komeda - Polski Serwis Naukowy

Krzysztof Komeda, właśc. Krzysztof Trzciński (ur. 27 kwietnia 1931 w Poznaniu, zm. 23 kwietnia 1969 w Warszawie) – polski kompozytor i pianista jazzowy, twórca znanych na całym świecie standardów jazzowych i muzyki filmowej. Pionier jazzu nowoczesnego w Polsce. Najczęściej występował z własnym sekstetem (założonym w 1956). Napisał muzykę do 65 filmów. Pierwszym filmem zilustrowanym muzycznie przez Komedę była etiuda filmowa Romana Polańskiego Dwaj ludzie z szafą (1958), ostatnim zaś również film tego reżysera - Dziecko Rosemary (USA, 1968), ze słynną "Kołysanką" jako motywem przewodnim. Z wykształcenia lekarz laryngolog.

Niewinni czarodzieje – czarno-biały polski film fabularny z 1960, w reżyserii Andrzeja Wajdy. Sam reżyser określił go "jednym z najbardziej obojętnych politycznie filmów, jakie zrealizowałem".
The Complete Recordings of Krzysztof Komeda – 23-częściowy box set zawierający większość nagrań Krzysztofa Komedy, nagrania archiwalne i występy gościnne. Set został wydany w kilku etapach w latach 1994–1998 za pośrednictwem wytwórni Polonia Records.

Żona Zofia (ur. 1929, zm. 2009), ślub w 1959.

Jako muzyk jazzowy wywarł istotny wpływ na ukształtowanie się oryginalnego stylu, określanego jako polska szkoła jazzu, który już po tragicznej śmierci artysty miał wpływ na rozwój międzynarodowej sceny jazzowej, zwłaszcza awangardy lat 70. XX wieku skupionej wokół wydawnictwa ECM.

Mieszkał m.in. w Częstochowie, Ostrowie Wielkopolskim (matura 1950 w Gimnazjum Męskim, udział w spotkaniach "Klubu Muzyki i Poezji"), Poznaniu (studia medyczne).

Jazz Jamboree Festival - jeden z większych i najstarszych festiwali jazzowych w Europie odbywający się w Warszawie. Od 2002 festiwal został połączony z JVC Jazz Festival.
Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Biografia

portret Krzysztofa Komedy
autor Zbigniew Kresowaty

Od czwartego roku życia pobierał lekcje gry na fortepianie. W wieku ośmiu lat został przyjęty do konserwatorium poznańskiego, jednak wojna pokrzyżowała plany edukacji muzycznej. Przez lata wojny naukę gry pobierał prywatnie, a po zakończeniu wojny (do 1950) zgłębiał teorię muzyki i grę na fortepianie w szkole państwowej. Podczas zabawy w wojnę napisał na ścianie komęda, co kojarzyło mu się z placówką wojskową.

ECM (pełna nazwa: Editions of Contemporary Music) – wytwórnia fonograficzna założona w 1969 roku w Monachium. Założycielem był niemiecki producent Manfred Eicher. Firma jest znana głównie z wydawnictw jazzowych, lecz nie ogranicza się tylko do tego stylu.
Grenoble (oksyt. Grenòble, Granòble; średniowieczny oksyt. Grasanòbol; franko-prow. Grenoblo) – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Rodan-Alpy, w departamencie Isère.

Po skończeniu szkoły średniej rozpoczął (za namową matki) studia medyczne wybierając laryngologię, chcąc dokształcać się w dziedzinie foniatrii. W czasie nauki w szkole średniej w Ostrowie Wielkopolskim jego zainteresowania krążyły wokół muzyki rozrywkowej i tanecznej. Poznał tam Witolda Kujawskiego, absolwenta tej samej szkoły, który był znanym swingującym basistą. Kujawski wprowadził Komedę-Trzcińskiego do jazzu i namówił na wyjazdy muzyczne do Krakowa. W małym mieszkaniu Kujawskiego w Krakowie (publiczne granie jazzu do 1956 roku było przez władze komunistyczne zakazane, jako muzyki niezgodnej z panującymi zasadami socrealizmu w kulturze) odbywały się jam sessions z udziałem takich muzyków, jak Matuszkiewicz, Borowiec czy Walasek.Po dwóch latach nauki przerwał studia medyczne. W tym też okresie zaczął używać (dla potrzeb występów scenicznych) pseudonimu Komeda, chcąc ukryć swoją fascynację muzyką jazzową przed przełożonymi i współpracownikami z pracy. Jazz, pomimo "odwilży" październikowej 1956 roku, nadal był postrzegany przez władzę bardzo nieufnie.

Janusz Nasfeter (ur. 15 sierpnia 1920, zm. 1 kwietnia 1998) - polski reżyser i scenarzysta filmowy, często poruszający tematykę nieszczęśliwego dzieciństwa i trudnego dorastania. Napisał też książkę Najpiękniejszy dzień z 1962 roku zawierającą 3 opowiadania na podstawie swoich filmów Małe dramaty i Mój stary. Został pochowany na cmentarzu służewieckim w Warszawie.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Fascynacja jazzem i przyjaźń ze znanymi muzykami wzmocniły związki Krzysztofa Trzcińskiego z muzyką, co było przyczyną rezygnacji z pracy w klinice w Poznaniu i poświęcenie się pracy muzycznej. Współpracował z pierwszym powojennym, pionierskim zespołem jazzowym – krakowsko-łódzką grupą "Melomani", której filarami byli Jerzy Matuszkiewicz, Andrzej Trzaskowski i Witold Kujawski. Grał z różnymi poznańskimi grupami rozrywkowymi m.in. z grupą Jerzego Grzewińskiego, która przekształciła się w zespół dixielandowy. Styl ten jednak nie spełniał aspiracji muzycznych Komedy. Pociągała go przede wszystkim muzyka nowoczesna - "modern jazz". Dzięki tej pasji powstał "Komeda Sextet" (1956). Komeda zaprosił do współpracy Jana "Ptaszyna" Wróblewskiego i Jerzego Miliana odnosząc spektakularny sukces na I Festiwalu Jazzowym w Sopocie.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Ręce do góry - polski film polityczny i autobiograficzny z 1967 roku. Ze względu na panującą wówczas cenzurę dzieło nie trafiło jednak na ekrany. Kiedy w 1981 roku zaistniała możliwość jego rozpowszechniania, Jerzy Skolimowski dokręcił prolog. Zrealizowany został na taśmie barwnej, film właściwy - na czarno-białej. Ostatecznie wszedł na ekrany w 1985 roku bez prologu. Prolog jest jakby komentarzem do historii sprzed czternastu lat. Składa się z luźnych scen: rozmowa reżysera z samym sobą, Bejrut w wojnie domowej, rozmowa z Volkerem Schlondorffem, powstanie warszawskie... Film właściwy opowiada o Andrzeju Leszczycu - alter-ego samego reżysera, który po 10 latach spotyka się z kolegami z Akademii Medycznej. Wspominają czasy ZMP. Jest to osobiste rozliczenie ze stalinizmem...

"Komeda Sextet" stał się pierwszą polską grupą jazzową grającą muzykę nowoczesną, a jego nowatorskie wykonania utorowały drogę dla jazzu w Polsce. Wraz z saksofonistą Janem "Ptaszynem" Wróblewskim i wibrafonistą Jerzym Milianem, "Sextet" grał jazz nawiązujący do tradycji europejskich i będący syntezą dwóch wówczas najpopularniejszych grup – The Modern Jazz Quartet i The Gerry Mulligan Quartet. Trzciński potrafił odnaleźć sposoby indywidualnej ekspresji jazzu w sobie; połączyć go ze słowiańskim liryzmem i tradycjami muzyki polskiej.

Prawo i pięść – polski film fabularny zrealizowany w 1964 roku przez Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego na podstawie powieści Józefa Hena „Toast”.
Jazz Klub Ostrów (Klub Muzyki i Poezji) – nieformalne tajne stowarzyszenie działające na pocz. lat 50. XX wieku w Ostrowie Wielkopolskim. Uczestnikami spotkań byli m.in. Krzysztof Trzciński (Komeda) i Kazimierz Radowicz.

W latach 1956-1962 Komeda wraz ze swoją grupą brał udział w kolejnych krajowych festiwalach, przygotowując zawsze bardzo ambitne programy. Były to także lata pierwszych sukcesów zagranicznych – w Moskwie, Grenoble i Paryżu. Powstało wtedy również przedstawienie "Jazz i poezja" pokazane na Jazz Jamboree '60, a później w Filharmonii Warszawskiej.

Polska szkoła jazzu - fenomen polskiego jazzu, który po okresie konspiracyjnym w pierwszych latach powojennych, pojawił się na fali odnowy w 1956 roku jako nowoczesny i prężny ruch muzyków łączących fascynacje stylami cool, hard bop z dużymi umiejętnościami warsztatowymi i postromantycznymi odniesieniami do słowiańskiej melodyki.
Socrealizm (realizm socjalistyczny) – kierunek w sztuce, określany jako metoda twórcza, istniejący od 1934 w sztuce radzieckiej, a następnie w pozostałych krajach socjalistycznych. Miał tam oficjalny status podstawowej i jedynej metody twórczości artystycznej i był ideowym oraz propagandowym narzędziem partii komunistycznych.

W 1958 roku rozpoczęła się przygoda Krzysztofa Trzcińskiego z muzyką filmową. Powstały utwory do filmów Polańskiego "Nóż w wodzie", Wajdy "Niewinni czarodzieje", Nasfetera "Mój tato" oraz Morgensterna "Do widzenia, do jutra". Okres, który w artystycznej biografii Komedy może być nazywany okresem dojrzewania i doskonalenia jego własnego muzycznego języka, był ukoronowany "Etiudami baletowymi" wykonanymi na Jazz Jamboree '62. Pomimo tego, iż przyjęcie "Etiud" przez krajową krytykę było raczej chłodne, otworzyły one przed Krzysztofem Komedą-Trzcińskim wrota muzycznej Europy .

Narodowy Bank Polski (NBP) – polski bank centralny z siedzibą w Warszawie. Podstawowym celem działalności NBP jest utrzymanie stabilnego poziomu cen, przy jednoczesnym wspieraniu polityki gospodarczej Rządu, o ile nie ogranicza to podstawowego celu NBP.
Filharmonia Narodowa – państwowa instytucja kultury z siedzibą w Warszawie. Istnieje od 1901 roku. Cyklicznie organizuje festiwal Forum im. Witolda Lutosławskiego.

Grób Krzysztofa Komedy i Zofii Komedy Trzcińskiej na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Wiosną 1960 r. wyjechał po raz pierwszy do Skandynawii. Wszystkie jego występy w sztokholmskiej "Gyllene Cirkeln" i kopenhaskim "Jazzhus Montmartre", które gościły najbardziej znane gwiazdy amerykańskiego jazzu, okazały się prawdziwym sukcesem. Zainteresowanie muzyką Komedy było tak duże, że firma fonograficzna "Metronome" nagrała longplay z jego muzyką wykonywaną przez międzynarodowy kwintet – Allan Botschinsky – trąbka, Jan "Ptaszyn" Wróblewski – saksofon tenorowy, Krzysztof Komeda – fortepian, Roman "Gucio" Dyląg – kontrabas, Rune Carlsson – perkusja, a reżyser duński Henning Carlsen zamówił u niego muzykę do swoich filmów: "Hvad med os", "Kattorna" i "Sult" (oparty na powieści Knuta Hamsuna). Po sukcesach skandynawskich nastąpiły dalsze – na festiwalach jazzowych w Pradze, Bled i Koenigsbergu, oraz podczas tournée po Bułgarii i obydwu państwach niemieckich. W maju 1967 "Komeda Quartet" w składzie: (Tomasz Stańko – trąbka, Roman Dyląg – kontrabas, Rune Carlsson – perkusja, a ponadto Zbigniew Namysłowski – sax) nagrał "Lirik und Jazz" dla zachodnioniemieckiej wytwórni "Electrola".

Rozróżnienie na muzykę poważną (klasyczną) i muzykę rozrywkową jest stosunkowo świeże i w dodatku zupełnie sztuczne. Właściwie każdy gatunek muzyczny może zawierać w sobie każdą z tych kategorii. Muzykę rozrywkową charakteryzuje ludyczność, spontaniczność i swoboda interpretacji. W zasadzie można ją podzielić na kilka nurtów:
Fortepian – klawiszowy, młoteczkowy, strunowy instrument muzyczny. Współczesny fortepian dysponuje skalą od A2 (niektóre modele C2) do c5 (88 dźwięków/klawiszy).

Od 1968 roku Trzciński przebywał w Los Angeles, gdzie pracował z Romanem Polańskim nad muzyką do filmów "Dziecko Rosemary" i Kulika "The Riot". W grudniu tego samego roku, w Los Angeles, uległ tragicznemu wypadkowi: gdy wraz z pisarzem Markiem Hłaską wracał pijany do domu, został przez niego zepchnięty ze skarpy. Komeda upadł i zranił się poważnie w głowę. Stwierdzono krwiaka mózgu. Przewieziony przez żonę Zofię do kraju - zmarł w szpitalu w Warszawie.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.
Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo położone w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją i Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu i Rumunią od północy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)