Ten artykuł dotyczy choroby. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Rodzina z krzywicą. Paryż, 1900

Krzywica (z gr. Rachitis, ραχίτις - dosłownie zapalenie kręgosłupa) – zwana również angielską chorobą, choroba występująca u dzieci, najczęściej pomiędzy 2 miesiącem a 3 rokiem życia dziecka, związana z zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforowej, spowodowana najczęściej niedoborem witaminy D. Powoduje zmiany w układzie kostnym i zaburzenia rozwojowe.

Historia

Na podstawie opisów znalezionych w manuskryptach i z prac archeologicznych można przypuszczać, że zmiany kostno-szkieletowe, które mogły być wywołane krzywicą występowały już w starożytności. Średniowieczne opisy objawów krzywicy pochodzą z XV wieku, co wiadomo z informacji zawartych w późniejszych źródłach pisanych.

Strona tytułowa książki Glissona "De Rachitide"

Po raz pierwszy szerszy opis choroby powodującej deformacje szkieletu podał Daniel Whistler w 1645 roku w swojej pracy naukowej przedstawionej na uniwersytecie w Leyden pt.: De morbo puerili Anglorum, quem patrio idiomate indigenae vocant "the rickets". Pięć lat później została opublikowana książka Francisa Glissona pt. De Rachitide sive morbo puerili qui vulgo the Rickets dicitur przedstawił pełny obraz kliniczny. W 1651 roku książka została przetłumaczona na angielski, co wskazuje na zainteresowanie krzywicą w tym okresie w Anglii. Następne dwa stulecia nie przyniosły nowych odkryć i doniesień dotyczącej tej choroby.

Zachorowania na krzywicę przybrały rozmiary epidemiczne w XIX wiecznej Anglii i niektórych innych krajach na północy Europy, gdzie niewielkie nasłonecznienie oraz warunki życia w zadymionych, przemysłowych miastach leżały u podstaw tego zjawiska. Stąd też wywodzi się historyczna nazwa krzywicy - angielska choroba.

Na podstawie obserwacji ustalono, że krzywicę da się leczyć tranem i przez wiele lat stosowano go jako tradycyjne remedium. W 1824 roku tran po raz pierwszy zastosowano w lecznictwie. Jednak nie było wiadomo czy lecznicze działanie zależy od, występującej w tranie, witaminy A, czy od innego nieznanego czynnika. W 1906 roku Frederick Hopkins postulował, że składniki pożywienia mają profilaktyczne działanie przeciw szkorbutowi i krzywicy. W XIX i na początku XX wieku zaczęto sobie zdawać sprawę, że zmniejszona ekspozycja na światło słoneczne przyczynia się do powstawania tej choroby, a naświetlanie światłem, które zawiera promieniowanie ultrafioletowe, może stanowić metodę terapeutyczną. W roku 1861 Trousseau opublikował prace w której pisał, że krzywica zależy od niedoborów pokarmowych i nasłonecznienia. W roku 1892 angielski badacz Theobald Palm odkrył zależność między geograficznym występowaniem krzywicy i ilością światła słonecznego w tym rejonie. W 1919 roku Kurt Huldschinsky zastosował helioterapię z wykorzystaniem sztucznego źródła promieniowania UV w leczeniu krzywicy.
W pierwszych dekadach XX wieku odkryto, że działanie przeciwdziałające krzywicy ma odmienny od witaminy A rozpuszczalny w tłuszczach czynnik nazwany witaminą D. W 1924 roku, Hess i Weinstock oraz Steenbock dowiedli, że ekspozycja niektórych produktów na promieniowanie ultrafioletowe nadaje im właściwości przeciwkrzywicze.
Ważne odkrycia dokonane m.in. przez laureata Nagrody Nobla Adolfa Windausa pozwoliły odkryć naturę chemiczną grupy pokrewnych związków steroidowych, które okazały się witaminą D. Poszerzenie wiedzy na temat witaminy D i etiopatologii krzywicy doprowadziło w XX wieku do wypracowania metod zapobiegania i leczenia tej choroby.

Pod koniec XX i na początku XXI wieku krzywica spotykana jest zupełnie wyjątkowo w krajach rozwiniętych, natomiast występuje jeszcze często w zubożałych krajach Trzeciego Świata.

czytaj dalej: [2], [3]