Księgi symboliczne - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy dokumentów dotyczących wyznania wiary. Zapoznaj się również z: księgi metrykalne, potocznie nazywane księgami wyznaniowymi lub aktami wyznaniowymi w genealogii.

Księgi symboliczne lub Księgi wyznaniowe – zbiór dokumentów, które są oficjalnymi świadectwami wiary poszczególnych Kościołów protestanckich. Wyznania protestanckie, dążąc do ustalenia własnej tożsamości wyznaniowej, formułowały swoją doktrynę w specjalnych zbiorach ksiąg, które noszą też nazwę ksiąg symbolicznych (w nawiązaniu do starożytnych symboli wiary). Zawarte w nich nauczanie ma charakter normatywny (jako norma normata) w stosunku do członków poszczególnych Kościołów, ale z drugiej strony – podlega ono jedynej normie za jaką w myśl zasady sola scriptura uchodzi Pismo Święte (jako norma normans).

Kalwinizm kontynentalny, także: Ewangelicyzm reformowany – jeden z historycznych nurtów i tradycji w łonie kalwinizmu, obok szkockiego prezbiterianizmu i kongregacjonalizmu. Wywodzi się z reformacji szwajcarskiej, której przewodził Huldrych Zwingli. Odwołuje się do dziedzictwa teologicznego Henryka Bullingera i Jana Kalwina.

Apostolski symbol wiary (łac. credo – wierzę), w skrócie Symbol Apostolski (potocznie: Skład apostolski, Wierzę w Boga) to jedno z najwcześniejszych i najprostszych sformułowań chrześcijańskiego wyznania wiary.

Luteranizm

Niemieckie wydanie Concordii z 1580 r.

W Kościołach luterańskich do grona symboli wiary zalicza się zbiór zawarty w Księdze zgody (z łac. Liber Concordiae). Należą do nich:

Przedmowa (1579),

Ekumeniczne wyznania wiary:

Apostolski symbol wiary (II w.),

Nicejsko-konstantynopolitańskie wyznanie wiary (IV w.),

Atanazjańskie wyznanie wiary (ok. 500).

Wyznanie augsburskie (1530),

Obrona Wyznania augsburskiego (1531),

Artykuły szmalkaldzkie (1537,

Traktat o władzy i prymacie papieża (1537),

Mały katechizm Marcina Lutra (1529),

Duży katechizm Marcina Lutra (1529),

Formuła zgody (1577).

Kalwinizm

Kościoły ewangelicko-reformowane

Kościoły reformowane wywodzące się z tradycji kalwinizmu kontynentalnego (kościoły ewangelicko-reformowane) do grona ksiąg symbolicznych zaliczają:

Genealogia (z Greki γενεά, genea – "ród" oraz λόγος, logos – "słowo", "wiedza") — jedna z nauk pomocniczych historii, zajmująca się badaniem więzi rodzinnych między ludźmi na bazie zachodzącego między nimi pokrewieństwa i powinowactwa. W szczególności przedmiotem zainteresowania genealogii są wybrane rodziny i rody, ich pochodzenie, historia oraz wzajemne relacje rodzinne i losy poszczególnych członków rodziny.

Apostolski symbol wiary (łac. credo – wierzę), w skrócie Symbol Apostolski (potocznie: Skład apostolski, Wierzę w Boga) to jedno z najwcześniejszych i najprostszych sformułowań chrześcijańskiego wyznania wiary.

Trzy formy jedności:

Katechizm Heidelberski (1563),

Konfesja belgijska (1566),

Kanony z Dordrechtu (1619).

Konfesja gallikańska (1559),

Konfesja II helwecka (1566),

Deklaracja z Barmen (1934).

Kościół Ewangelicko-Reformowany w RP uznaje, obok Katechizmu Heidelberskiego, Konfesję sandomierską (1570), która stanowi polski historyczny przekład Konfesji II helweckiej. Konfederacja Ewangelicznych Kościołów Reformowanych w Polsce przyjmuje obok trzech form jedności i Konfesji Sandomierskiej, także Konfesję genewską, autorstwa Jana Kalwina (1536).

Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (ang. Seventh-day Adventist Church, w skrócie SDA Church) - jest kościołem chrześcijańskim, wywodzącym się z grona denominacji protestanckich, będących wynikiem przebudzenia adwentowego, jakie nastąpiło w pierwszej połowie XIX wieku na terenie Ameryki Północnej.

Konfederacja Ewangelicznych Kościołów Reformowanych w Polsce – chrześcijańska wspólnota protestancka zrzeszająca konserwatywne w teologii i nauczaniu społecznym polskie zbory reformowane, odwołujące się w doktrynie bezpośrednio do teologii Jana Kalwina. Polska wspólnota jest częścią powstałej w 1998 r. Konfederacji Ewangelicznych Kościołów Reformowanych. Organem prasowym Konfederacji jest wydawany od 1997 r. kwartalnik Reformacja w Polsce.

Kościoły prezbiteriańskie

Kościoły reformowane wywodzące się z tradycji szkockiego kalwinizmu (kościoły prezbiteriańskie) przyjmują następujące księgi symboliczne:

Konfesja szkocka (1560),

Standardy westminsterskie:

Konfesja westminsterska (1646),

Mały Katechizm Westminsterski (1649),

Duży Katechizm Westminsterski (1649).

Kościoły kongregacjonalne

Kościoły kongregacjonalne wywodzące się, podobnie jak baptyści, z tradycji angielskich dysydentów, choć odrzuciły autorytety kościelnych synodów, pozostali przy reformowanej tradycji wyrażania wiary w postaci symboli, do których należy:

Sola scriptura (łac. jedynie Pismo) – pierwsza spośród pięciu zasad protestantyzmu, stanowiąca formalną zasadę teologiczną, w odróżnieniu od zasad materialnych – solus Christus, sola gratia oraz sola fide. Głosi, że Pismo Święte jest samowystarczalnym źródłem wiary chrześcijańskiej, a w konsekwencji – jedynym autorytetem Kościoła rozstrzygającym w kwestiach wiary i praktyki. Stąd też, w myśl zasady sola scriptura, a w przeciwieństwie do doktryny katolickiej i prawosławnej, protestantyzm nie uznaje tradycji i ustaleń Kościoła za normatywne instancje dla wiary chrześcijańskiej.

Formula zgody wraz z Konfesją Augsburską, Apologią Konfesji Augsburskiej, Małym i Dużym Katechizmem, Artykułami Szmalkaldzkimi stanowi jedną z sześciu ksiąg symbolicznych, zawierających zasadnicze nauki Luteranizmu.

Deklaracja z Savoy (1658).

Baptyzm

Baptystyczne symbole wiary obejmują:

Konfesja I londyńska (1644)

Konfesja II londyńska (1689)

Konfesja z New Hampshire (1833)

Wiara i Poselstwo Baptystów (1925)

Kościół Chrześcijan Baptystów w RP przyjmuje oryginalnie polską Konfesję baptystów polskich (1930).

Metodyzm

Kościoły metodystyczne, zarówno tradycji ewangelickiej, jak też ewangelikalnej i uświęceniowej, przyjmują:

Artykuły szmalkaldzkie wraz z Wyznaniem augsburskim, Obroną Wyznania augsburskiego, Małym i Dużym katechizmem oraz Formułą zgody stanowi jedną z sześciu ksiąg wyznaniowych, zawierających zasadnicze nauki luteranizmu.

Obrona Wyznania augsburskiego (Apologia Konfesji Augsburskiej, łac. Apologia Confessionis Augustanae) – dzieło napisane przez Filipa Melanchtona w odpowiedzi na Konfutację Wyznania augsburskiego, zatwierdzoną przez cesarza Karola V odpowiedź strony katolickiej na Wyznanie augsburskie. Obrona Wyznania augsburskiego weszła w skład Księgi zgody jako jedna z ksiąg wyznaniowych luteranizmu.

Artykuły wiary Kościoła metodystycznego (1784).

Adwentyzm

W adwentyzmie występuje w zależności od wyznania duży repertuar literatury symbolicznej. Kościół Adwentystów Dnia Siódmego przymuje za obowiązujące:

Zasady wiary Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego (1981).