Księstwo Pomorskie - Polski Serwis Naukowy

Księstwo pomorskie – historyczne państwo na wybrzeżu Bałtyku. Władzę w nim sprawowali książęta pomorscy. Językiem używanym na tych ziemiach był język pomorski. Od późnego średniowiecza na Pomorzu Zachodnim przeważał język niemiecki (język pomorski (kaszubski) zachował się częściowo na Pomorzu Słupskim aż do XX w.), na Pomorzu Wschodnim dominował język kaszubski, a niemiecki w miastach. Zazwyczaj przez "księstwo pomorskie" rozumie się księstwa Gryfitów obejmujące Pomorze Zachodnie, choć istniało też księstwo Święców na Pomorzu Wschodnim.

Bolesław III Krzywousty (ur. 20 sierpnia 1086, zm. 28 października 1138) – książę małopolski, śląski i sandomierski w latach 1102–1107, książę Polski w latach 1107–1138. Pochodził z dynastii Piastów, był synem Władysława I Hermana i Judyty czeskiej, córki króla Czech Wratysława II, oraz ojcem książąt: Władysława II Wygnańca, Bolesława IV Kędzierzawego, Mieszka III Starego, Henryka Sandomierskiego i Kazimierza II Sprawiedliwego.

Darłowo (niem. Rügenwalde) – nadmorskie miasto w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, największe miasto powiatu sławieńskiego. Położone nad Morzem Bałtyckim, w dolinie rzek Wieprzy i Grabowej, na Pobrzeżu Koszalińskim, na Pomorzu Zachodnim. Według danych z 30 czerwca 2009 roku, Darłowo miało 14 037 mieszkańców.

Historia

Pomorzanie do XII w.

Nie wiadomo, czy przed XII w. na terenie Pomorza Zachodniego istniało jakieś państwo, chociaż kroniki wspominają jakichś książąt - być może władców lokalnych. W drugiej połowie X wieku Pomorze Zachodnie na wschód od Odry należało do Państwa Polan. Według kroniki Galla Anonima panowanie nad Pomorzem stracił król Bolesław II Szczodry.

Gryfici – dynastia książąt pomorskich panująca na Pomorzu Zachodnim od XII do XVII wieku. Nazwa rodu ukształtowała się w XV wieku i została zaczerpnięta od Gryfa, którego członkowie rodziny używali jako swojego herbu od 1214 roku.

Pomorze Zachodnie (pol.Pomorze Nadodrzańskie, kasz. Zôpadnô Pòmòrskô, niem. Pommern) - kraina historyczno-geograficzna nad dolną Odrą i mniejszymi rzekami uchodzącymi do Zatoki Pomorskiej, między Reknicą a Łebą. Na zachodzie przechodzi w Meklemburgię i Brandenburgię, na południu w ziemię lubuską oraz Wielkopolskę (Krajnę), a na wschodzie w Pomorze Gdańskie.

Powstanie księstw pomorskich

W wyniku trzech kampanii wojskowych w 1116, 1119 i 1121 całe Pomorze zostało opanowane przez polskiego księcia Bolesława Krzywoustego i podzielone na cztery części: Pomorze Gdańskie z Gdańskiem znalazło się pod bezpośrednią kontrolą Polski, w której książę Bolesław ustanowił swojego namiestnika; księstwa słupskiego ze Słupskiem i Sławnem stało się polskim lennem rządzonym przez księcia Racibora, a Pomorze Zachodnie z Kamieniem, Kołobrzegiem i Białogardem polskim lennem rządzonym przez księcia Warcisława.

Pomorze Szwedzkie (szw. Svenska Pommern) – posiadłość Korony Szwedzkiej od XVII do XIX w., położona na południowo-zachodnim wybrzeżu Morza Bałtyckiego.

Język kaszubski, dialekt kaszubski (nazwy własne: kaszëbsczi jãzëk, kaszëbskô mòwa) – język zachodniosłowiański o spornym statusie – w zależności od przyjętych kryteriów uznawany za odrębny język lub dialekt języka polskiego. Często przyjmowane jest stanowisko pośrednie, unika się określania go jako "język" lub "dialekt" albo określa się go jako etnolekt. Z prawnego punktu widzenia kaszubski jest w Polsce językiem regionalnym. Kaszubskim posługuje się w Polsce na co dzień ponad 50 tys. Kaszubów. Kaszubski jest jedyną pozostałością słowiańskich dialektów pomorskich. Należy do grupy języków lechickich, w jej centralnej odmianie, bliski standardowemu językowi polskiemu, z wpływami języka połabskiego, dolnoniemieckiego i staropruskiego.

Warcisław I, książę Pomorza Zachodniego został protoplastą dynastii Gryfitów rządzących księstwem do roku 1637. Książętom udało się zebrać różne terytoria po obu stronach rzeki Odry i dlatego w różnych okresach byli wasalami Polski, Danii, Saksonii, Brandenburgii, od XIII w. niezależnymi książętami Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Księstwo było okresowo podzielone na dzielnice ze stolicami w Kamieniu, Bardzie (Barth), Darłowie, Dyminie (Demmin), Wołogoszczy (Wolgast). Od XIV w. ustalił się podział na księstwo szczecińskie i księstwo słupsko-wołogoskie. Zależne od księstwa szczecińskiego było księstwo biskupów kamieńskich z siedzibą w Kołobrzegu. Okresowo niezależne było też Margrabstwo Nowogardu.

Pomorze Gdańskie (Pomorze Nadwiślańskie, Pomorze Wschodnie, Pomerelia, kasz. Pòrénkòwô Pòmòrskô, niem. Pommerellen) – historyczna dzielnica Polski nad dolną Wisłą nad Morzem Bałtyckim w przybliżeniu obejmująca swym obszarem szeroki pas wokół dolnej Wisły, tj. wschodnią część województwa pomorskiego oraz północną część województwa kujawsko-pomorskiego. Historycznie Pomorze Gdańskie sąsiadowało z zachodu z Pomorzem Zachodnim, zaś ze wschodu z Prusami.

Książęta pomorscy. Pomorze jest geograficznym i historycznym regionem w obecnych granicach północnej Polski i Niemiec, na południowym wybrzeżu Bałtyku po obu stronach Odry i sięga na wschodzie do Wisły, a na zachodzie do rzeki Reknicy.

Potomkowie Racibora I rządzili księstwem słupsko-sławieńskim aż do roku 1238. Potem region ten stał się terenem rywalizacji książąt Pomorza Zachodniego, Wschodniego, Rugii i Brandenburgii.

Wyspa Rugia (Rana) została podbita przez Duńczyków w roku 1168, a książę Jaromar I dał początek dynastii książąt rugijskich rządzących księstwem jako wasale królów duńskich do roku 1325. Potem księstwo rugijskie przypadło dynastii Gryfitów.

Herb Księstwa Pomorskiego

Książę Bogusław X (1454-1523), po zjednoczeniu ziem pomorskich, ustalił krótko po 1500 r. dziewięciopolowy wielki herb Księstwa Pomorskiego.

Księstwo rugijskie (księstwo rańskie, niem. Fürstentum Rügen) – połabskie księstwo wasalne Królestwa Danii, istniejące w latach 1168–1325, obejmujące wyspę Rugia oraz ziemie na Pomorzu Przednim. Było rządzone przez książąt z lokalnej dynastii Wisławiców. W 1325 roku księstwo było rządzone przez książąt z dynastii Gryfitów jako księstwo wołogosko-rugijskie albo rugijsko-bardowskie. W 1474 zostało włączone do księstwa wołogoskiego, a w 1478 ziemie te należały do księstwa zachodniopomorskiego.

Rugia (niem. Rügen, połabski Rana) – największa wyspa Niemiec położona w południowo-zachodniej części Bałtyku. Administracyjnie w całości należy do powiatu Rügen (Meklemburgia-Pomorze Przednie).

W kolejnych polach począwszy od pierwszego górnego prawego (heraldycznie) widniały kolejno herby:

księstwa szczecińskiego — w polu błękitnym (Azure) czerwony (Gules) ukoronowany gryf w lewo;

księstwa pomorskiego (słupskiego) — w polu srebrnym (Argent) czerwony gryf;

księstwa kaszubskiego — w polu złotym (Or) czarny (Sable) gryf;

księstwa wendyjskiego — w polu srebrnym gryf w lewo w trzy czerwone i trzy zielone (Vert) skosy;

księstwa rugijskiego — w polu dwudzielnym w pas,w górnym złotym czarny połulew ukoronowany w dolnym błękitnym czerwona krokiew łamana pięciokrotnie;

władztwo Uznam (Herschaft Usedom) — w polu czerwonym srebrny rybogryf;

ziemi bardzkiej(Barth) — w złotym polu czarny gryf w lewo z dwoma piórami skrzydeł srebrnymi;

hrabstwa choćkowskiego (Gutzkow) — w polu złotym dwie czerwone belki w krzyż i cztery czerwone róże po bokach;

księstwa wołogoskiego — w polu dwudzielnym w pas,w górnym czerwonym srebrny rybogryf, w dolnym złoto-błękitna szachownica;

u dołu tarczy znajduje się pole krwawe (Sanguine).

Zobacz też

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Pomerania

Pomorze Zachodnie

Pomorze Szwedzkie