Księstwo bytomskie (czes. Bytomské knížectví, niem. Herzogtum Beuthen) – księstwo śląskie powstałe w 1284 roku w wyniku podziału Księstwa Opolskiego, od 1289 roku stało się lennem króla czeskiego.

Granice do podziałów

W 1281 zmarł Władysław opolski. Spadek po księciu został podzielony pomiędzy synów w ten sposób, iż:

W 1284 Bolko i Kazimierz dokonali podziału pomiędzy Księstwa. Bolko został samodzielnym księciem na Opolu, Niemodlinie i Strzelcach, natomiast Kazimierz został księciem na Bytomiu, Koźlu i Toszku, jako książę bytomski.

W czasach księcia Kazimierza, Księstwo Bytomskie obejmowało największe terytorium w swojej historii. Północny odcinek granicy biegł nieco na południe od Małej Panwi, od okolic Baruty na zachód. W dwóch miejscach – na południe od Lublińca oraz na północ od Miasteczka Śląskiego – rzeka była granicą z Księstwem opolskim. Dalej, od Potępy granica odbijała na południowy wschód i biegła do Brynicy i dalej rzeką, jednak szybko – prawdopodobnie przed Zendkiem – skręcała na północ do Kamieniczki, pozostawiając po stronie opolskiej Woźniki i Siedlec Duży. Kamieniczką granica biegła ma północny wschód do Warty. Warta stanowiła część odcinka wschodniego granicy, która biegła korytem rzeki na południowy wschód w okolice Mijaczowa, gdzie skręcała na południe do Czarnej Przemszy, przecinała rzekę na północ od Siewierza, który omijała znacznym łukiem od wschodu i wracała nad Czarną Przemszę około Preczowa, biegnąc korytem aż do ujścia Brynicy do Czarnej Przemszy. Stamtąd zaczynał się odcinek południowy. Granica cofała się Brynicą pod Szopienice, które pozostawiała w księstwie raciborskim, skręcała na zachód i silnie meandrowała aż do Kłodnicy. Tutaj zapewne ważną funkcję obronną spełniało grodzisko kochłowickie, broniące dostępu od strony Mikołowa. Granica południowa biegła Kłodnicą na zachód, do miejsca gdzie rzeka skręcała na północny zachód – w kierunku Gliwic. Stamtąd granica z kolei zawracała na południowy wschód – na Mikołów, – dochodząc za Paniówki. Tam skręcała na południe, zostawiając prawdopodobnie po stronie bytomskiej Chudów i Ornontowice, skręcała najpierw na północ, a później na zachód. Granica przecinała Bierawkę i na północ od Rybnika – przed Stanicą – wyginała się w łuk ku płónocy, jednak nie dochodząc do Bierawki. W okolicach wsi Ruda granica docierała do Odry i nią biegła do ujścia rzeki Ruda. Tam przecinała Odrę i biegła na południowy zachód, w kierunku Baborowa. Miejscowość była jednak omijana łukiem od północnego wschodu i biegła na północny zachód, a na wschód od Głubczyc skręcała na północ w kierunku Głogówka. W okolicy Ciesznowa rozpoczynał się odcinek zachodni. Granica skręcała na północny wschód, następnie przed Pokrzywnicą odbijała na północ i dochodziła Stradunii. Od tej miejscowości biegła wzdłuż Odry na południe, ale odbijała na północ od ujścia Kłodnicy i meandrowała w kierunku północno-wschodnim, zostawiając po stronie bytomskiej: Januszkowice, okolice Łąk Kozielskich i Klucz; po stronie opolskiej znalazły się zaś okolice Raszowej i Zalesie Śląskie. W okolicach Olszowej granica skręcała na wschód, ale już koło Sieroniowic odbijała na północny wschód, docierała w okolice Baruty i tu zamykała terytorium księstwa.