Kuźma Ciareszczanka - Polski Serwis Naukowy

Kuźma Ciareszczanka lub Tereszczanka (biał. Кузьма Юр'евіч Цярэшчанка lub Тэрэшчанка, ur. w październiku 1888 w Zamościszczach w Rosji, zm. 12 marca 1922) - białoruski działacz społeczno-polityczny, zaangażowany w liczne projekty białoruskiego odrodzenia narodowego, m.in. minister spraw wewnętrznych Białoruskiej Republiki Ludowej.

Białoruś, Republika Białorusi (również często niepoprawnie Republika Białoruś) (biał. Беларусь ?/i, Рэспубліка Беларусь ?/i, Biełaruś, Respublika Biełaruś ros. Беларусь, Республика Беларусь) – państwo w Europie Wschodniej. Graniczy z Polską (na zachodzie), Litwą, Łotwą (na północy), Rosją (na wschodzie) i Ukrainą (na południu). Nie posiada dostępu do morza.

Białoruska Partia Socjalistów-Rewolucjonistów zwana eserami (biał. Беларуская партыя сацыялістаў-рэвалюцыянераў, эcэры; Biełaruskaja partyja sacyjalistau-rewalucyjanierau, esery, БПСР-BPSR) - partia powstała w 1918 roku w wyniku rozpadu Hramady, o programie socjalno-rewolucyjnym zbliżonym do rosyjskich eserów.

Urodzony a październiku 1888 we wsi Zamościszcze w powiecie rosławskim, w guberni smoleńskiej Imperium Rosyjskiego. Skończył Pskowską Szkołę Komorniczą (1906) i Moskiewski Instytut Gospodarki Wiejskiej (1912). Od 1906 był zwolennikiem Partii Socjalistów-Rewolucjonistów. W czasie nauki w Moskwie aktywnie uczestniczył w życiu białoruskiego koła studenckiego.

Taryba lub Lietuvos Taryba – Litewska Rada Państwowa, która istniała od września 1917 do maja 1920 roku. Na czele Taryby stał Antanas Smetona. Rada 16 lutego 1918 roku proklamowała niepodległość Litwy, w czerwcu Rada ogłosiła Litwę królestwem (Królestwo Litwy) i zaproponowała tron księciu wirtemberskiemu Wilhelmowi Herzog von Urach. Z tej propozycji zrezygnowano jesienią. Taryba powołała dwa rządy (Augustinasa Voldemarasa - 3 listopada 1918 i Mykolasa Sleževičiusa - 26 grudnia 1918). Zaprzestała działalności po wybraniu Sejmu Ustawodawczego.

Eserowcy, eserzy (ros. эсеры) – skrót nazwy "Partia Socjalistów-Rewolucjonistów" (Партия социалистов-революционеров ПСР) – rosyjska partia polityczna założona w 1901 roku przez rewolucjonistów wywodzących się z tzw. narodników, początkowo nielegalna. Jej program przewidywał przekształcenie Rosji w republikę demokratyczną, w której dominowałaby klasa chłopska. Partia domagała się także socjalizacji ziemi (tzn. przekazania decyzji o sposobie jej użytkowania wspólnotom wiejskim) i konfiskaty ziemi obszarniczej. Ważnym składnikiem partii była Organizacja Bojowa, stosująca terror (gł. zamachy na wysokich urzędników carskich) oraz odgrywająca znaczącą rolę w Rewolucji 1905 roku. Umiarkowana, legalna gałąź była określana jako trudowicy. Przywódcy: Wiktor Czernow – główny ideolog socjalistów-rewolucjonistów; Grigorij Gerszuni; Jewno Azef – organizator wielu zamachów, zdemaskowany jako agent Ochrany, Boris Sawinkow – czołowy działacz Organizacji Bojowej.

Na początku I wojny światowej służył w armii carskiej. Od 1917 był przewodniczącym Pskowskiej Rady Białoruskiej, delegatem Zjazdu Białorusinów-Wojskowych Frontu Północnego w Witebsku i Pierwszego Ogólnobiałoruskiego Zjazdu w Mińsku. Od 1918 był członekiem Wileńskiej Rady Białoruskiej i jednym z organizatorów grodzieńskiego Białoruskiego Komitetu Narodowego. Brał udział w organizacji partii białoruskich eserowców na grodzieńszczyźnie, utrzymywał związki z bolszewikami.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Gubernia smoleńska była gubernią Imperium Rosyjskiego utworzoną 29 grudnia 1708 (18 grudnia, wg kalendarza juliańskiego). 28 lipca 1713 (17 lipca), gubernię smoleńską rozwiązano i jego obszar podzielono pomiędzy gubernie moskiewską i ryską. Ponownie stworzona 1726. W 1775 wraz z częścią gub. moskiewskiej oraz biełgorodzkiej została włączona do namiestnictwa smoleńskiego. Dzieliła się na 12 Powiatów czy też ujezdów, z których Słownik geograficzny Królestwa Polskiego dokładniej opisuje dwa:

W styczniu i lutym 1919 był komisarzem Ministerstwa ds. białoruskich litewskiej Taryby w Białymstoku i Grodnie. 3 lutego 1919 wyznaczony przez Antona Łuckiewicza na stanowisko ministra spraw wewnętrznych Białoruskiej Republiki Ludowej. Członek klubu "Białoruska chatka" w Grodnie, jeden z inicjatorów organizacji Białoruskiego Zjazdu Wileńszczyzny i Grodzieńszczyzny latem 1919. Jesienią 1919 został przewodniczącym Tymczasowego Białoruskiego Komitetu Narodowego w Mińsku, jeden z liderów Centralnego Białoruskiego Związku Gospodarki Wiejskiej. Członek Rady Najwyższej Białoruskiej Republiki Ludowej. W drugiej połowie 1920 przebywał w Warszawie i zachodnich powiatach Białorusi. Od 1921 w Wilnie, uczestniczył w tworzeniu Związku Gospodarki Wiejskiej Kraju Wileńskiego.

Gubernia grodzieńska (ros. Гродненская губерния; biał. Гарадзенская губэрня lub Гродзенская губерня; lit. Gardino gubernija) – jedna z guberni Imperium Rosyjskiego w latach 1796–1915, utworzona na ziemiach zabranych I Rzeczypospolitej.

Język białoruski (беларуская мова, biełaruskaja mowa) – należy do grupy języków wschodniosłowiańskich. Liczba osób posługujących się tym językiem wynosi około 9 milionów.

Na początku 1922 przekroczył granicę polsko-radziecką i udał się do Białoruskiej SRR. Pracował tam na odpowiedzialnych stanowiskach w Centralnym Białoruskim Związku Gospodarki Wiejskiej. Zmarł w zagadkowych okolicznościach, oficjalnie w wyniku zawału serca.

Bibliografia

Цярэшчанка Кузьма Юр’евіч

ЦЯРЭШЧАНКА (ТЭРЭШЧАНКА) Кузьма Юр’евіч