Kultura darów - Polski Serwis Naukowy

Kultura darów (określana także jako społeczność darów, wspólnota darów, kultura prezentu lub niepoprawnie ekonomią darów) – termin antropologiczny oznaczający społeczność, w której status społeczny i relacje zależności między partycypującymi tworzone są w oparciu o bezinteresowną wymianę dóbr. Innymi słowy kultura darów to kultura, w której uczestniczący przekazują dobra posiadające wartość na poczet kształtowania dobrobytu swojej społeczności.

Suwerenność – zdolność do samodzielnego, niezależnego od innych podmiotów, sprawowania władzy politycznej nad określonym terytorium, grupą osób lub samym sobą. Suwerenność państwa obejmuje niezależność w sprawach wewnętrznych i zewnętrznych.

Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma – "Nauka Przebudzonego") – system filozoficzno-etyczny uznawany przez wielu ludzi za religię, rzadziej za psychologię. Założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Jako religia buddyzm zalicza się do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.

Dary zwykło się traktować jako formę wymiany charakterystyczną dla prymitywnych społeczeństw. Problematyką tą zajmowali się więc przede wszystkim antropologowie. Pionierem badań antropologicznych na tym obszarze był Bronisław Malinowski, który w 1922 r. w pracy pt. Argonauci Zachodniego Pacyfiku opisał rytuał Kula, będący przykładem kultury daru odbywającej się w obrębie archipelagu Wysp Triobriandzkich. W ostatnich dziesięcioleciach dar i wspólnoty darów stały się także przedmiotem zainteresowania ekonomii.

Buddyzm tybetański (określany też jako lamaizm, choć nazwa ta bywa odbierana jako pejoratywna i jest merytorycznie niesłuszna) – odmiana buddyzmu, która jest główną religią Tybetu i jego regionów sąsiadujących (np. Bhutan, Nepal, Sikkim i Ladakh) od czasu ustanowienia jej jako religii państwowej przez króla Trisong Decena, który panował w Tybecie w okresie od 755 do 797 r. n.e. oraz główną religią Mongolii i jej regionów sąsiadujących (np. Buriacja i Kałmucja).

Georges Bataille fr: ʒɔʀʒ batɑ:j, pseud. Lord Auch, Pierre Angélique, Louis Trente, ur. 10 września 1897 w Billon, Puy-de-Dôme, Owernia, zm. 8 lipca 1962 w Paryżu) – pisarz (eseista, prozaik, poeta) i filozof francuski, autor koncepcji "literatury transgresji".

Pierwsze formalne zapiski o funkcjonowaniu tego typu kultury zostały odnalezione wśród społeczności tubylczych Amerykanów na północno-zachodnim wybrzeżu Pacyfiku (indiańska ceremonia zwana potlacz). Przywódcy rozdawali tam duże ilości nietrwałych dóbr swoim podwładnym i następcom.

Wyspy Trobriandzkie (Wyspy Trobrianda, Trobriandy, nazwa miejscowa: Wyspy Kiriwina) – archipelag kilkunastu wysp i wysepek koralowych o powierzchni około 460 km² położony na Morzu Salomona na wschód od Nowej Gwinei, należą do państwa Papua-Nowa Gwinea. Wyspy są obecnie zagrożonym ekosystemem tropikalnych lasów deszczowych. Archipelag składa się z kilku mniejszych wysepek, z których najważniejsze to Kiriwina (Boyowa), Kaileuna i Vakuta.

Plan Marshalla (nazwa użyta przy wprowadzaniu w życie, oficjalna nazwa ang. European Recovery Program) – plan USA mający służyć odbudowie gospodarek krajów Europy zachodniej po II wojnie światowej, obejmujący pomoc w postaci surowców mineralnych, produktów żywnościowych, kredytów i dóbr inwestycyjnych.

Idea kultury darów jest także ważnym czynnikiem w chińskich więziach społecznych – Chińczycy wymieniają podarunki celem ich wzmocnienia.

Tradycja badań naukowych jest przykładem kultury darów. Naukowiec tworzy dokumentację swoich badań i oddaje ją innym naukowcom, przy pomocy publikacji w pismach i wystąpień na konferencjach. Inni naukowcy swobodnie odnoszą się w swojej pracy do badań poprzedników. Im więcej razy prace jakiegoś naukowca są cytowane w wystąpieniach innych, tym większy ma on prestiż i autorytet w oczach społeczności, co przekłada się na zwiększone prawdopodobieństwo otrzymania dotacji na badania (tzw. grantów) i lepszego stanowiska. Poza tym wszyscy naukowcy korzystają na zwiększającej się bazie wiedzy.

Status społeczny – pozycja, jaką jednostka zajmuje w grupie społecznej. Pozycja ta może mieć charakter przypisany, lub osiągnięty. O pozycji przypisanej mówimy wtedy, gdy jednostka nie ma wyboru, co do jej zajmowania (lub nie zajmowania). Pozycja osiągana to taka, którą jednostka zyskuje poprzez swoje działania.

Ocean Spokojny (Pacyfik), Ocean Wielki – największy, najgłębszy i najstarszy na świecie zbiornik wodny. Z powierzchnią równą 178,7 mln km² zajmuje jedną trzecią całej Ziemi. Największą rozciągłość południkową osiąga między Arktycznym Morzem Beringa a Morzem Rossa przy brzegach Antarktydy i wynosi ona aż 15500 km. Z kolei największą rozciągłość równoleżnikową osiąga między wybrzeżem Indonezji a Kolumbii i Peru i wynosi 19800 km czyli prawie połowę obwodu kuli ziemskiej i pięć razy więcej niż średnica Księżyca. Granicami oceanu są: Ameryki Północna i Południowa na wschodzie, Azja i Australia na zachodzie oraz lodu Arktyki i Antarktydy odpowiednio na północy i południu. Pojemność oceanu szacowana jest na 169,2 mln km³ co stanowi 46% ziemskich zasobów wód. Tradycyjnie dzieli się go wzdłuż równika na część północną i południową, ale wyjątkami są tutaj wyspy Gilberta i Galapagos w całości uznawane za Południowy Pacyfik. Na tym Oceanie znajduje się największa głębia Rów Mariański (głębokość: 10 911 m) oraz druga co do wielkości wyspa świata Nowa Gwinea. Średnia głębokość wynosi 4 280 m p.p.m.

Tam gdzie cennym dobrem jest informacja mamy do czynienia ze szczególną stosownością kultury darów, np. w przypadku gdy jakaś część informacji może być niezliczoną ilość razy kopiowana i przekazywana w zamian za nic.

Według Manuela Castellsa współcześnie kultura darów rozwija się na nowo w społeczeństwach informacyjnych m.in. dzięki ruchowi na rzecz Wolnego Oprogramowania.

Społeczność wolnego oprogramowania mająca swoje korzenie w kulturze hakerów może być przykładem na informacyjną kulturę darów. Programiści udostępniają swój kod źródłowy dla potrzeb społeczności, aby każdy mógł go modyfikować i ulepszać. Poszczególni programiści zyskują w ten sposób prestiż i poważanie, a cała społeczność czerpie korzyści z ulepszonego oprogramowania.

Dotacja - nieodpłatna i bezzwrotna pomoc finansowa udzielana najczęściej przez państwo podmiotom dla poparcia ich działalności. Ma ona charakter uznaniowy. Jednostka ubiegająca się o nią, musi spełnić warunki wstępne, określone przez podmiot dysponujący środkami finansowymi. Decyzję o sposobie wykorzystania dotacji podejmuje organ, który ją przyznał.

Informacja (łac. informatio – przedstawienie, wizerunek; informare – kształtować, przedstawiać) - termin interdyscyplinarny, definiowany różnie w różnych dziedzinach nauki; najogólniej - właściwość pewnych obiektów, relacja między elementami zbiorów pewnych obiektów, której istotą jest zmniejszanie niepewności (nieokreśloności).

Anarchokomunizm także posługuje się taką kulturą, ponieważ nie istnieje w nim pojęcie pieniądza czy rynku. Produkty są oddawane i rozprowadzane bez przeszkód.

Kultury darów mogą współistnieć z gospodarką planową, gospodarkami rynkowymi oraz gospodarkami barterowymi.

Refleksja nad zwyczajem potlaczu i kulturą darów była przyczynkiem do przedstawienia "ogólnej teorii ekonomii" przez francuskiego pisarza i filozofa Georges'a Bataille'a. Pierwszy rozdział jego publikacji Część przeklęta przedstawia teorię ogólnej ekonomii - na poparcie Bataille przytacza przykłady funkcjonowania takiej ekonomii: ofiary w społeczności azteckiej, zakonne instytucje lamaizmu (tybetańskiej odmiany buddyzmu), Plan Marshalla i wiele innych. Drugi i trzeci rozdział pracy rozszerza swoją teorię ekonomii odpowiednio na erotyzm i suwerenność.

Pieniądz – materialny lub niematerialny środek, który można wymienić na towar lub usługę. Prawnie określony środek płatniczy, który może wyrażać, przechowywać i przekazywać wartość ściśle związaną z realnym produktem społecznym.

Tubylczy Amerykanin (inaczej rdzenny Amerykanin, czasem też "rodowity Amerykanin", ang. Native American) - wieloznaczne pojęcie, które w zależności od autora i kontekstu może oznaczać:

Zobacz też

dar (obiekt)

potlacz

ogólna teoria ekonomii

antropologia kulturowa

Bibliografia

Marcel Mauss The Gift: The Form and Reason for Exchange in Archaic Societies. Oryginalnie opublikowane jako Essai sur le don. Forme et raison de l'échange dans les sociétés archaiques w roku 1925, wznowione wydanie angielskie: ISBN 0-393-32043-X (polskie tłumaczenie: Szkic o darze. Forma i podstawa wymiany w społecznościach archaicznych, w zbiorze Socjologia i antropologia, 1973, 2001).

Lewis Hyde The Gift: Imagination and the Erotic Life of Property, 1983 (ISBN 0-394-71519-5), szczególnie część I, "A Theory of Gifts", oryginalnie opublikowana jako "The Gift Must Always Move" przez Co-Evolution Quarterly No. 35, Fall 1982.

Produkt w marketingu, to każdy obiekt rynkowej wymiany oraz wszystko co może być oferowane na rynku. Produktem może być dobro materialne, usługa, miejsce, organizacja bądź idea.

Kula to rytualna wymiana odbywająca się w obrębie archipelagu Wysp Trobriandzkich położonego w południowo-wschodniej części Morza Salomona, tuż za wschodnim krańcem Nowej Gwinei, opisana po raz pierwszy w 1922 roku przez Bronisława Malinowskiego w Argonautach Zachodniego Pacyfiku.