Kultura egejska - Polski Serwis Naukowy

Kultura egejska, Egea - termin określający trzy kultury rozwijające się na terenach Grecji (zarówno kontynentalnej jak i wyspach Morza Egejskiego) w III i II tysiącleciu p.n.e. (neolit i epoka brązu), czyli:

kulturę minojską - rozwijającą sie na Krecie od połowy III tysiąclecia p.n.e. do XV wieku p.n.e.

kulturę mykeńską - występująca w Grecji kontynentalnej i od XV wieku p.n.e. na Krecie, przeżywająca największy rozkwit od połowy II tysiąclecia p.n.e. do końca swego istnienia czyli XII wieku p.n.e.

kulturę cykladzką - rozwijającą się od III tysiąclecia p.n.e. do XII wieku p.n.e. na Cykladach

Periodyzacja i chronologia

Podział na okresy i ich ramy czasowe dziejów Egei w epoce brązu opiera się na badaniach archeologicznych przeprowadzonych na początku XX wieku dla Krety. Później system ten poszerzono o wnioski z odkryć w Grecji kontynentalnej, stworzono także podobny podział dla Cykladów. Podstawą periodyzacji jest wyodrębnienie okresów wczesnego, średniego i późnego dla każdej z trzech kultur, np. dla Krety mamy: Early (wczesny), Middle (średni) i Late (późny) Minoan (minojski), w skrócie (EM, MM, LM). Analogicznie dla Grecji wyodrębnia się EH, MH, LH (H - Helladic, czyli helladzki) a dla Cykladów EC, MC, LC (C - Cycladic, czyli cykladzki). Każdy z okresów podzielono na podokresy I, II, III, późniejsze badania wymusiły dalszy podział niektórych z nich na mniejsze jednostki oznaczane literami A-C, a w części z nich wyodrębnia się jeszcze fazy oznaczane cyframi np. LM IIIA1.

Lewant (od wł. levante – wschód) – pochodzące z języka włoskiego określenie krajów leżących na wschodnim, azjatyckim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Granice wyznaczają: Morze Śródziemne, Taurus, Mezopotamia, pustynie Półwyspu Arabskiego i Morze Czerwone. Obszar ten obejmuje takie dzisiejsze państwa jak: Syria, Jordania, Liban, Izrael oraz Autonomia Palestyńska. W szerszym znaczeniu do Lewantu zalicza się również Azję Mniejszą (Turcja) i Egipt.

Kultura cykladzka - kultura epoki brązu, która występowała w latach 2900–1100 p.n.e. na wyspach archipelagu Cyklady. Jej głównymi ośrodkami były: Syros (obecnie Siros), Naksos i Milos.

Datowanie dziejów Egei jest nieprecyzyjne do połowy XIV w. p.n.e., kiedy to można już korelować znaleziska ceramiczne z tymi z Lewantu i Egiptu i wprowadzić dokładność około jednego pokolenia. Związane jest to z brakiem miejscowych źródeł pisanych przydatnych do datowania, oraz nielicznych wzmiankach o świecie egejskim w pismach rozwiniętych cywilizacji Bliskiego Wschodu; słabą precyzję dają też takie techniki jak badanie węgla C-14, fluorescencja czy dendrochronologia oparta na materiale z Anatolii. Dodatkową komplikację stanowi problem z ustaleniem daty wybuchu wulkanu na wyspie Santoryn (schyłek okresu LM IA), które to wydarzenie pozostawiło wiele śladów w postaci popiołów w różnych miejscach regionu, co pozwoliło ustalić dokładne korelację między poszczególnymi okresami dla trzech cywilizacji Egei. Przyjmuje się, że erupcja miała miejsce pod koniec XVI w. p.n.e. (chronologia niska) albo z grubsza w 1645/1628 r. p.n.e. (chronologia wysoka).

Kultura mykeńska (1600-1100 p.n.e. lub 1400-1200 p.n.e.) – najstarsza kultura Grecji kontynentalnej na półwyspie Peloponeskim. Nazwa pochodzi od ważnego ośrodka cywilizacji Achajów – miasta Mykeny, znajdującego się w centrum Kotliny Argolidzkiej. Kultura ta poznana dokładniej dopiero pod koniec XIX wieku dzięki pracom wykopaliskowym prowadzonym przez archeologa Heinricha Schliemanna z 1874 roku, a później przez jego następców.

Adam Ziółkowski (ur. 1951) - polski historyk starożytnego Rzymu, profesor Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, tłumacz, autor podręczników szkolnych i akademickich. Rozprawa habilitacyjna: The Temples of Mid-Republican Rome and Their Historical and Topographical Context (broniona na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego w 1993 roku).

Tabela przedstawiająca periodyzację kultur egejskich, wg chronologii niskiej (wysoka w nawiasie), z dodatkową kolumną dla warstw Troji (wszystkie daty p.n.e., margines błędu do ok. 1350 r. p.n.e. to ok. 100 lat, później ok. 30 lat):

Ważniejsze daty i wydarzenia

ok. 2600 p.n.e. – okres wczesnominojski na Krecie,

ok. 2100 p.n.e. – okres średniominojski (pierwsze pałace w Knossos, Fajstos, Malii i Kato Zakro),

ok. 2000 p.n.e. – przybycie pierwszych Greków na Bałkany,

ok. 1800 p.n.e. – zburzenie pierwszych pałaców na Krecie (silne trzęsienia ziemi albo konflikty między pałacami),

ok. 1700 p.n.e. – okres późnominojski (nowe pałace w Knossos, Fajstos i Malii),

ok. 1628 p.n.e. – wybuch wulkanu na Therze,

ok. 1580 p.n.e. – okres mykeński (późnohelladzki) w Grecji kontynentalnej,

ok. 1550 p.n.e. – zburzenie drugich pałaców (najazd Greków na Kretę?),

1184 p.n.e. – tradycyjna data zburzenia Troi (Troja VII A).

Przypisy

egejska kultura - Encyklopedia PWN (pol.). PWN. [dostęp 2010-09-05].
↑ Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 180-181. ISBN 978-83-01-15810-1.
↑ Adam Ziółkowski: Historia powszechna. Starożytność. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 181-182. ISBN 978-83-01-15810-1.
Na wielu stanowiskach kontynentalnych faza ta nie występuje
ślady ceramiczne fazy MM II występują przede wszystkim w pałacach i sanktuariach, na innych stanowiskach jest jej brak