Kultura w Bydgoszczy - Polski Serwis Naukowy

Bydgoszcz jest jednym z większych ośrodków kulturalnych Polski północnej. Działa tu kilka dużych placówek kulturalnych m.in. Opera Nova, Filharmonia Pomorska, Teatr Polski, kina, galerie sztuki oraz kilkanaście muzeów.

Bydgoszcz wyróżnia się w kraju pod względem rozwoju kultury muzycznej. Z uwagi na bliską lokalizację szkół i placówek muzycznych, fragment Śródmieścia nazywany jest dzielnicą muzyczną. Owocem wysokiego poziomu tej dziedziny kultury są liczne festiwale, czy też laureaci prestiżowych konkursów muzycznych. Absolwent bydgoskiej Akademii Muzycznej Rafał Blechacz został zwycięzcą XV Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina w 2005 r.

Stary Rynek – prostokątny (ok. 100 x 125 m), główny plac miejski w Bydgoszczy usytuowany w pobliżu ścisłego centrum miasta. Przy rynku znajduje się ratusz i katedra.
Opera Nova – teatr operowy, pełniący również rolę teatru muzycznego, zlokalizowany w Bydgoszczy, założony w 1956 r., upaństwowiony w 1960 r. Jest jedną z 10 scen operowych w Polsce oraz jedynym tego typu teatrem na terenie województwa kujawsko-pomorskiego. Budynek Opery mieści również Regionalne Centrum Kongresowe, a od 2010 r. użycza także scenę kameralną Bydgoskiemu Teatrowi Lalek Buratino.

W Bydgoszczy odbywa się co roku kilkadziesiąt festiwali i przeglądów kulturalnych o zasięgu ogólnopolskim, bądź międzynarodowym. Przykładami są m.in. Camerimage, Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Ignacego Jana Paderewskiego, Bydgoski Festiwal Operowy, czy też Festiwal Prapremier. Od 1966 r. organizowany jest międzynarodowy kongres Musica Antiqua Europae Orientalis, który wniósł duży wkład w odkrywanie wspólnych muzycznych korzeni Europy.

Polonizacja – proces przyswajania języka lub kultury polskiej przez jednostki i grupy społeczne funkcjonujące wcześniej w ramach innych kultur. Polonizacja może zachodzić zarówno w wyniku mniej lub bardziej wyraźnego przymusu (np. administracyjnego, edukacyjnego) jak i mieć charakter względnie dobrowolny, tzn. nie wiązać się z żadną bezpośrednią presją.
Awangarda (franc. avant garde – "straż przednia") – zespół tendencji i trendów w sztuce XX wieku odrzucający dotychczasowe style, kreujący własny świat, nie naśladujący rzeczywistości, szukający odrębnego języka wyrazu. Twórcy awangardy odrzucali dorobek kulturowy i poszukiwali nowych, oryginalnych rozwiązań ideowo-artystycznych. Zjawisko pojawiło się ok. 1910 roku i wiązało się z powstaniem nowych kierunków w sztuce takich jak:

W latach 2008-2010 Bydgoszcz kandydowała do zdobycia tytułu Europejskiej Stolicy Kultury w 2016 roku. W 2011 r. podpisano Bydgoski Pakt dla Kultury, który stanowił pierwszą w Polsce umowę społeczną, zapewniającą kulturze kluczowe miejsce w polityce miasta. W dokumencie podkreślono, że to kultura buduje poczucie wspólnoty, tożsamości mieszkańców, decyduje o jakości życia, jest niezbędnym czynnikiem rozwoju, kreatywności, przedsiębiorczości, a także aktywności obywatelskiej. Kultura jest głównym czynnikiem rozwoju miasta.

TVP Bydgoszcz - ośrodek regionalny TVP obejmujący zasięgiem województwo kujawsko-pomorskie z siedzibą główną w Bydgoszczy przy ul. Kujawskiej 7, redakcją zamiejscową i studiem w Toruniu i placówką dziennikarską we Włocławku.
Galeria Focus Mall w Bydgoszczy to największe w Bydgoszczy i województwie kujawsko-pomorskim, jedno z największych w Polsce centrum handlowo-usługowo-rozrywkowe. Mieści się w nim 150 sklepów i punktów usługowych, 13 salowy multipleks Cinema City, delikatesy Alma i elektromarket Saturn. Centrum ma 90 000 m2 powierzchni. Oddane do użytku 23 kwietnia 2008 roku. Ponadto posiada dwupoziomowy parking na ok. 1200 aut.

Kultura bydgoska w statystyce

Opera Nova (zbud. 2006)

Filharmonia Pomorska im. Ignacego Jana Paderewskiego (zbud. 1958)

Teatr Polski im. Hieronima Konieczki (zbud. 1948)

Budynek Teatru Miejskiego (1896-1945)

W 2010 r. w Bydgoszczy znajdowało się 35 bibliotek i filii, które posiadały księgozbiór w liczbie ponad 1 mln woluminów. Z oferty bibliotek korzystało ponad 50 tys. osób. W mieście znajdowały się 3 kina z 24 salami, w których wyświetlono ponad 41 tys. seansów, zaś liczba widzów sięgała 850 tys. osób (połowa widowni w województwie kujawsko-pomorskim). W Bydgoszczy znajdowało się 15 muzeów i izb pamięci, z czego 5 jednostek podlegało instytucjom samorządowym. Muzea te zwiedziło w 2010 r. 59 tys. osób. W mieście funkcjonowało także kilkanaście galerii sztuki, w tym Galeria Miejska bwa prowadzona przez samorząd miasta.

Wojewódzki Ośrodek Kultury i Sztuki „Stara Ochronka” w Bydgoszczy - samorządowa instytucja kultury utworzona w 1956 roku. Nazwa nawiązuje do historycznej funkcji zabytkowego budynku, w którym mieści się obecna siedziba ośrodka. WOKiS jest placówką upowszechniania kultury, która swoją działalnością obejmuje obszar województwa kujawsko-pomorskiego. Wypełniając swoje zadania statutowe podejmuje szereg działań z zakresu animacji kulturalnej: wspiera amatorski ruch artystyczny, prowadzi działalność edukacyjną i instrukcyjno-metodyczną, współpracuje z placówkami kultury, środowiskami twórczymi, stowarzyszeniami kulturalnymi.
Związek Polskich Artystów Plastyków (ZPAP) – stowarzyszenie założone w Krakowie z inicjatywy Tytusa Czyżewskiego oraz Zbigniewa i Andrzeja Pronaszków.

Spośród kluczowych bydgoskich instytucji kultury w 2010 roku, Filharmonia Pomorska wystawiła 360 koncertów we własnej sali, których wysłuchało 79 tys. osób, Opera Nova - 109 widowisk z liczbą widzów 71 tys., zaś Teatr Polski – 201 przedstawień z liczbą 26 tys. widzów. Około 90 tys. osób uczestniczyło w 419 imprezach kulturalnych zorganizowanych przez Miejski Ośrodek Kultury, zaś 25 tys. osób w 53 wystawach i innych przedsięwzięciach zorganizowanych przez Galerię Miejska bwa.

Zespół Pieśni i Tańca Ziemi Bydgoskiej - bydgoski zespół folklorystyczny istniejący od 1963 r. W okresie swojej działalności dał kilka tysięcy koncertów i objechał prawie całą Europę występując m.in. w Monako,parlamencie duńskim w Kopenhadze, Niemczech, Hiszpanii, we Włoszech, Francji i na Litwie transmitowanych przez stacje telewizyjne takie jak TVP, TV Polonia i RAI. Współtwórcą i pomysłodawcą formuły zespołu był w roku 1963 Józef Szurka.Zespół powstał na bazie istniejącego od 1958 r. chóru chłopięcego, który działał przy Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy. Zespół liczący około 120 osób; chórzystów, tancerzy, muzyków popularyzuje kulturę ludową Regionu Kujawsko-Pomorskiego : Kaszub, Kujaw i Pałuk.Posiada w swoim repertuarze pieśni i tańce innych regionów.
Pomorski Okręg Wojskowy (POW) – terenowy organ wykonawczy Ministra Obrony Narodowej w sprawach operacyjno-obronnych i rządowej administracji niezespolonej (art. 14 Ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Siedziby dowództwa Okręgu: Toruń (1945-1946), Bydgoszcz, Gdańsk, Koszalin, Bydgoszcz – od 1947 ul. gen. J. Dwernickiego 1, od 2007 ul. Szubińska 105

W zakresie bazy materialnej placówek kultury wysokiej (opera, filharmonia, teatr) w 2008 r. w Bydgoszczy znajdowało się ponad 2 tys. miejsc na widowniach, co stanowiło ok. 60% bazy wojewódzkiej. Na podobnym poziomie kształtowała się rzeczywista liczba widzów. Połowę łącznego potencjału kulturalnego województwa w tym zakresie stanowiły dwie bydgoskie instytucje muzyczne: Opera Nova i Filharmonia Pomorska, które grupowały 45% ogólnej liczby przedstawień oraz 54% widzów. Na uwagę zasługę także aktywność artystyczna zespołów w.w. instytucji, które wystawiają corocznie kilkadziesiąt przedstawień za granicą.

W Bydgoszczy zarejestrowanych jest kilkadziesiąt chórów, z których najstarszy funkcjonuje nieprzerwanie od 1883 r. Większość z nich należy do bydgoskich oddziałów stowarzyszeń: Polskiego Związku Chórów i Orkiestr oraz Federacji Caecilianum.
Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Pomorskiej - orkiestra symfoniczna działająca przy Filharmonii Pomorskiej w Bydgoszczy, założona w 1953 roku, kontynuatorka Miejskiej Orkiestry Symfonicznej (1936-1939, 1945-1946) i Pomorskiej Orkiestry Symfonicznej (1946-1952) w Bydgoszczy.

W 2007 r. w Bydgoszczy znajdowało się 15 domów kultury, które zorganizowały 1605 imprez z liczbą 178 tys. uczestników. W mieście działało także 365 klubów (7 tys. członków) oraz 227 zespołów artystycznych. W zakresie działalności wydawniczej, w 2008 r. wydano w Bydgoszczy 349 tytułów książek i broszur w nakładzie 617 tys. egzemplarzy (9. miejsce w kraju). Połowa wydanych pozycji dotyczyła tematyki ogólnej i popularnej, zaś jedna trzecia – publikacji naukowych. W tym samym roku wydano 97 tytułów gazet i czasopism w nakładzie 58 tys. egzemplarzy (7. miejsce w kraju).

Irena Pikiel-Samorewiczowa (ur. 21 grudnia 1900 w Petersburgu, zm. 15 marca 1991 w Skolimowie) – artysta plastyk, reżyser, dyrektor teatrów Baj Pomorski w Toruniu oraz Pleciuga w Szczecinie.
Władysław Kościelski "Sefer Pasza" herbu Ogończyk (ur. 24 października 1819 w Szarleju nad Gopłem, zm. 17 marca 1895 na zamku Bertholdstein w Styrii) – żołnierz, znany hodowca koni arabskich, kolekcjoner.

Rocznie bydgoskie instytucje są organizatorami około 1500 imprez artystycznych: wystaw, koncertów, spektakli, w których uczestniczy około 400 tys. osób.

Instytucje kulturalne w liczbach

Informacje z 2008 roku:

90 – organizacje i stowarzyszenia kulturalne

36 – placówki biblioteczne

34 – kluby muzyczne

18 – galerie sztuki

18 – redakcje prasowe

15 – muzea

6 – stacje radiowe

6 – kina

1 – ośrodek regionalny TVP

1 – teatr dramatyczny

1 – filharmonia

1 – opera

Tradycje kultury bydgoskiej

Osobny artykuł: Historia kultury bydgoskiej.

Tradycje kultury bydgoskiej sięgają okresu średniowiecza-renesansu. Staropolska kultura Bydgoszczy - miasta od swego zarania leżącego w granicach Królestwa Polskiego, silnie spolonizowanego - z końcem XVIII wieku weszła w dziedzinę polityki germanizacyjnej. W II połowie XIX wieku rozwinęły się zawodowe instytucje kultury, rozwijane przez władze pruskie, którym przeciwstawiały się rosnące w siłę kulturalne przedsięwzięcia polskie. W 1822 r. powstał pierwszy zawodowy teatr w Bydgoszczy, który w 1896 r. otrzymał okazałą siedzibę, w 1880 r. udostępiono pierwsze zbiory muzealne, W 1884 założono Bibliotekę Ludową, a w 1903 r. - Bibliotekę Miejską, w 1904 r. powstało Bydgoskie Konserwatorium Muzyczne, w 1913 r. ośrodek kształcenia artystycznego, a w 1909 r. - pierwsze kino. Ośrodkiem polskiego życia kulturalnego był założony w 1907 r. Dom Polski, zniszczony w 1919 r. przez niemiecki Grenzschutz Ost.

Kluby muzyczne w Bydgoszczy są wyrazicielem lokalnego undergroundu oraz muzyki alternatywnej, wpisując się w ten sposób w kulturę muzyczną miasta. Gwałtowny rozwój clubbingu nastąpił po 1990 r. Co roku powstawały nowe lokale w miejsce innych, które z różnych powodów kończyły działalność. Odbywały się w nich wernisaże i koncerty, a także festiwale muzyczne. Kilka z tych jednostek stało się centrami kultury znanymi w całej Polsce i poza jej granicami. Klub Mózg od początku lat 90. XX w. stał się głównym ośrodkiem muzyki yassowej, łączącej elementy współczesnej muzyki improwizowanej, jazzu, punk rocka i folku.
Exploseum w Bydgoszczy – placówka muzealna w Bydgoszczy, prowadzona przez Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy, prezentująca architekturę przemysłową III Rzeszy na obszarze DAG Fabrik Bromberg (jednego z największych przedsiębiorstw zbrojeniowych III Rzeszy wzniesionego na okupowanych ziemiach polskich), wraz z podziemną trasą turystyczną. Ekspozycje dotyczą historii koncernu DAG, którego założycielem był Alfred Nobel, fabryki DAG Bromberg, wojskowości, uzbrojenia, materiałów wybuchowych, a także pracy przymusowej na terenach III Rzeszy, ruchu oporu, konspiracji i sabotażu.

Po włączeniu Bydgoszczy w 1920 r. w granice odrodzonego państwa polskiego, rozpoczęto intensywną repolonizację miasta, w której uczestniczyły znane postacie polskiego życia kulturalnego (Władysław Kościelski, Adam Grzymała-Siedlecki, Józef Weyssenhoff, Antoni Chołoniewski, Stanisław Przybyszewski i inni). Działania te doprowadziły do wytworzenia w latach 30. XX w. nowej polskiej elity kulturalnej w Bydgoszczy, rekrutującej się z miejscowego środowiska. Po dramatycznym epizodzie II wojny światowej, trwał nadal proces rozwoju kulturalnego głównie pod względem instytucjonalnym. W latach 50. i 60. położono podwaliny pod ustalenie rangi Bydgoszczy jako uznanego ośrodka muzycznego, zaś po 1990 r. nastąpił szybki rozwój instytucji samorządowych oraz prywatnych, zajmujących się promocją oraz upowszechnianiem kultury.

Budynek Zespołu Szkół Mechanicznych w Bydgoszczy – zabytkowy budynek użyteczności publicznej w Bydgoszczy, służący celom oświatowym, położony przy ul. Świętej Trójcy 37.
Kolegium Jezuitów w Bydgoszczy – placówka jezuitów istniejąca w latach 1619-1781 w Bydgoszczy, prowadząca szkołę średnią oraz działalność misyjną i kulturalną w mieście i okolicy (Kujawy, Krajna, Kaszuby).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)