Kurozwęki - Polski Serwis Naukowy

Bizony amerykańskie z hodowli w Kurozwękach

Kurozwęki – wieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie staszowskim, w gminie Staszów. Do 1870 roku miasto.

Kurozwęki leżą w obrębie Pogórza Szydłowskiego nad rzeką Czarną Staszowską, 7 km na północny zachód od Staszowa.

Przez wieś przechodzi zielony szlak turystyczny z Chańczy do Pielaszowa.

Państwowe Gospodarstwo Rolne (w skrócie PGR) – forma socjalistycznej własności ziemskiej w Polsce w latach 1949–1991; duże gospodarstwo rolne, którego właścicielem było państwo.
Województwo tarnobrzeskie – województwo istniejące w latach 1975-1998. Zostało utworzone z północnej części dawnego województwa rzeszowskiego, południowo-wschodniej części dawnego województwa kieleckiego i południowo-zachodniej części dawnego województwa lubelskiego.

W miejscowości działało Państwowe Gospodarstwo Rolne – Państwowa Stadnina Koni Kurozwęki. W 1993 po przekształceniu jako Stadnina Koni Kurozwęki, w 1994 jako Stadnina Koni Skarbu Państwa Kurozwęki. Obecnie działa jako Stadnina Koni Sp. z o.o.

Historia

Pierwsze wzmianki o Kurozwękach pochodzą z XIII wieku. Około 2. połowy XIV wieku Dobiesław z Kurozwęk wybudował drewniano-murowany zamek, siedzibę rodu Kurozwęckich. Początkowo miał on charakter obronny, był jednym z pierwszych murowanych zamków rycerskich w Polsce. Zamek później wielokrotnie przebudowywano, aż osiągnął obecną formę. Według miejscowej tradycji założycielem Kurozwęk miał być czeski rycerz Poraj Sławnikowic, brat św. Wojciecha.

Święty Wojciech, właśc. Wojciech Sławnikowic (czes. Vojtěch, niem. Adalbert; ur. ok. 956 w Libicach - zm. 23 kwietnia 997 w okolicach Elbląga lub Tękit, Tenkitten, obecnie Letnoje; inne źródła podają pruski Chollin) – czeski duchowny katolicki, biskup Pragi, misjonarz, męczennik, uznawany przez Kościół katolicki za świętego.
Powiat staszowski – powiat w Polsce (województwo świętokrzyskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Staszów. Tereny powiatu, od lat związane ze Staszowem ekonomicznie i organizacyjnie, nazywane są Ziemią staszowską.

Od co najmniej XV wieku Kurozwęki posiadały prawa miejskie. Dokładna data nadania praw nie jest znana. Przyjmuje się, że nastąpiło to przed rokiem 1400. Miasto było własnością Kurozwęckich, a później Lanckorońskich, Sołtyków i Popielów. Na przełomie XVII i XVIII wieku było ośrodkiem kalwinizmu. W 1870 roku Kurozwęki utraciły prawa miejskie. W latach 90. XX wieku pałac w Kurozwękach wraz z otaczającymi go gruntami powrócił do swych prawowitych właścicieli – rodu Popielów herbu Sulima. Obecny właściciel pałacu, najmłodszy z rodu Popielów mieszka w dawnym budynku gospodarczym obok pałacu.

Stefan Żeromski (ur. 14 października 1864 w Strawczynie koło Kielc, zm. 20 listopada 1925 w Warszawie) – polski prozaik, publicysta, dramaturg, nazwany "sumieniem polskiej literatury".
Sławnikowice (czes. Slavníkovci) - rywalizujący w X w. z Przemyślidami możnowładczy ród czeski. Ich domeny leżały w północnych Czechach, wg Kroniki Kosmasa zaliczała się do nich także ziemia kłodzka (o Sławniku: posiadacz Kłodzka, grodu obronnego przeciw Polsce, w pobliżu rzeki zwanej Nysa). Nazwa rodu pochodzi od Sławnika (zm. 981), pana na Libicach, za którego uzyskali największe znaczenie.

Do 1954 roku siedziba gminy Kurozwęki. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie tarnobrzeskim.

Zabytki

Kościół filialny pw. św. Rocha z XVIII w., przebudowany w 1919 r. (nr rej. KOBiDZ: 789 z 8.02.1958, 622/A z 28.10.1971 oraz 122/A z 14.06.1977).

Zespół klasztorny kanoników regularnych, wznoszony od ok. 1470 r. do XVII w., przebudowany w XIX w. (nr rej.: 478/A z 15.04.1967 oraz 123/A z 14.06.1977):

kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NMP (nr rej.: 265 z 16.10.1956),

klasztor, obecnie zakład „Caritas”,

ogrodzenie cmentarza kościelnego z bramką.

Cmentarz parafialny z XIX w., ze starymi drzewami (nr rej.: 422/A z 18.10.1989).

Zespół pałacowy (nr rej.: 474/A z 15.04.1967 oraz 124/A z 14.06.1977):

zamek, wzniesiony w 2 poł. XIV w., w XVII w. przebudowany na pałac, w 2 poł. XVIII podany kolejnemu remontowi (nr rej.: 10 z 7.10.1946),

pawilon wschodni z 1770 r.,

pawilon zachodni z 1770 r., przebudowany po 1980 r.,

budynek administracji z 1 poł. XIX w.,

brama wjazdowa z 1770 r.,

park założony w XVIII w., przebudowywany w latach 1811–1820 oraz 1859–1873 (nr rej.: 716 z 20.12.1957),

spichlerz z początku XIX w. (nr rej.: 788 z 8.02.1958).

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.
Czarna Staszowska (Czarna) – rzeka w południowo-wschodniej Polsce, lewobrzeżny dopływ górnej Wisły. Płynie przez teren województwa świętokrzyskiego, główna rzeka powiatu staszowskiego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)