Kwasica ketonowa - Polski Serwis Naukowy

Kwasica ketonowa – stan organizmu, w którym, w celu produkcji energii, dochodzi do spalania tłuszczów zamiast glukozy. Sytuacja taka ma miejsce przy znacznym niedoborze lub braku insuliny (cukier krąży we krwi, lecz nie może być przejęty przez komórki). Prowadzi to do produkcji ketonów (ciała ketonowe) wywołujących kwasicę metaboliczną (nieoddechową). Nieleczona kwasica ketonowa może doprowadzić do śpiączki i jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Niekiedy pod wpływem glukagonu rozpad tłuszczów następuje przy hipoglikemii (gdzie cukru jest za mało), co powoduje tzw. aceton głodowy, który nie jest zwykle niebezpieczny (niebezpieczna jest za to hipoglikemia).

Zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego czasem też zespół DIC (od ang. disseminated intravascular coagulation - DIC) - zespół chorobowy polegający na aktywacji (w przebiegu różnych chorób) kaskady krzepnięcia i wytworzenie licznych mikrozakrzepów w świetle małych naczyń krwionośnych, co w efekcie często doprowadza do zużycia czynników krzepnięcia, szczególnie fibrynogenu, czynnika VIII i V oraz płytek krwi, powodując objawy skazy krwotocznej ("koagulopatia ze zużycia").

Glukoza (dokładniej: D-glukoza), C6H12O6 – węglowodan należący do cukrów prostych z grupy aldoheksoz. Jest białym, drobnokrystalicznym ciałem stałym, z roztworów wodnych łatwo krystalizuje jako monohydrat. Bardzo dobrze rozpuszczalna w wodzie (nie zmienia pH roztworu), nierozpuszczalna w etanolu. Ma słodki smak, nieco mniej intensywny od sacharozy.

Epidemiologia

może wystąpić w przebiegu cukrzycy każdego typu, ale najczęściej jest pierwszym objawem cukrzycy typu I

chorują głównie ludzie młodzi, ale umierają z jej powodu ludzie w wieku podeszłym

śmiertelność wynosi 5-10%

Etiopatogeneza

Stany prowadzące do kwasicy ketonowej

Zapalenie kości i szpiku (łac. osteomyelitis) – zróżnicowana grupa chorób spowodowanych rozwojem reakcji zapalnej w zakresie tkanki kostnej. Znane od starożytności, pozostają jednymi z najtrudniejszych do wyleczenia chorób zakaźnych. Charakterystycznymi elementami obrazu jest postępująca degradacja kości i przebiegający podokostnowo proces wtórnego kostnienia. Drobnoustroje mogą dotrzeć do kości przez ciągłość z przyległych tkanek, wniknąć drogą krwionośną, albo zostać przeniesione w konsekwencji urazu lub zabiegu chirurgicznego.

Ośrodkowe ciśnienie żylne, OCŻ (ang. central venous pressure, CVP) - odzwierciedla ciśnienie w dużych naczyniach żylnych w okolicy prawego przedsionka.

cukrzyca

szeroko pojęty głód – wskutek niedożywienia, biegunki, wymiotów

alkohol

Czynniki wywołujące

zakażenia bakteryjne – dróg moczowych, osteomyelitis, dróg oddechowych

zakażenia wirusowe

ostre choroby sercowo-naczyniowe – zawał serca, udar mózgu

ciąża – nagły wzrost zapotrzebowania na insulinę, insulinooporność

zapalenie trzustki

leki osłabiające śladowe wydzielanie insuliny – tiazydy, sulfonamidy, steroidy, acetazolamid

błędy w insulinoterapii i w leczeniu doustnymi środkami przeciwcukrzycowymi

ostre schorzenia niezakaźne

nadmiar hormonów osłabiających wpływ insuliny: glukagonu, katecholamin, kortyzolu i hormonów tarczycy

Objawy

utrata łaknienia, nudności, wymioty, bóle brzucha

zapach acetonu z ust (zapach owoców/jabłek)

oddech Kussmaula

odwodnienie (suchość błon śluzowych i języka, utrata napięcia skóry) – poliuria i polidypsja

osłabienie, senność, utrata przytomności

zaburzenia świadomości

zaczerwienienie policzków – "rumieniec" kwasiczy

wysypka na ciele

ból w klatce piersiowej

Badania laboratoryjne

Polidypsja (gr. πολυδιψία) – objaw, polegający na nadmiernym spożywaniu płynów (nadmiernym pragnieniu). Występuje często w niewyrównanej cukrzycy (hiperglikemia), moczówce prostej, nadczynności tarczycy, zaburzeniach wodno-elektrolitowych (odwodnienie, poty), bądź ma podłoże psychiczne. Polidypsji towarzyszy zwykle poliuria.

Ketonuria, acetonuria, ketoaciduria - to stan, gdy w moczu pojawiają się ciała ketonowe. W praktyce tym ketonem jest aceton, który dzięki charakterystycznemu zapachowi jest łatwo wyczuwalny w moczu w przypadku znacznego jego stężenia, czemu dodatkowo towarzyszy podwyższenie stężenia ketonów we krwi (tzw. ketonemia), która powoduje powstanie kwasicy metabolicznej, a sam aceton może być wyczuwany w powietrzu wydechowym.

proste badanie moczu – przebarwienie odczynnika w ciągu 15 sekund (skala od – do ++++)

hiperglikemia >400 mg/dl

glikozuria i ketonuria

kwasica metaboliczna – pH krwi tętniczej <7,25

luka anionowa od 10 do >12 mEq/l

zaburzenia elektrolitowe: hipokaliemia, hiponatremia, hipofosfatemia,

zwiększenie hematokrytu

Leczenie

Insulinoterapia – tylko insulinami krótko działającymi

dożylny ciągły wlew insuliny za pomocą pompy infuzyjnej lub strzykawki automatycznej

bezpieczna szybkość obniżania glikemii została określona na 50 mg% na godzinę

początkowe wstrzyknięcie 0,1 j./kg mc./h

Wyrównanie zaburzeń kwasowo-zasadowych

podawanie dożylne 8,4% roztworu dwuwęglanu sodu rozcieńczonego płynami hipotonicznymi

podawać tylko przy pH <7,0 i przerwać, gdy osiągnie pH = 7,2

Wyrównanie niedoborów wodno-elektrolitowych

przetoczenie 5,5-6,5 l płynów i.v. – pod kontrolą OCŻ

przy obniżonym stężeniu potasu (<5,5 mmol/l i wydolnych nerkach) wlew KCl i.v.

Leczenie przyczyny wywołującej

Leczenie powikłań: wstrząsu, niewydolności nerek, DIC

Bibliografia

Andrzej Szczeklik (red.) Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktyczna, Kraków 2005, ISBN 83-7430-031-0.

prof. dr hab. Andrzej Milewicz (red.) Endokrynologia na co dzień., Wrocław 2003, ISBN 83-7055-373-7.

Zobacz też

cukrzyca

ketonuria

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Nudności (gr. Ναυτεία, łac., ang. nausea) – nieprzyjemne odczucie zlokalizowane w okolicy gardła lub/i żołądka. Odczuciu temu może towarzyszyć: ślinotok, tachykardia, zblednięcie skóry i wydzielanie potu. Nudności często poprzedzają wystąpienie wymiotów.

Glukagon (ATC: H 04 AA 01) - jest polipeptydowym hormonem wytwarzanym przez komórki A (α) wysp trzustkowych. Hormon ten ma znaczenie w gospodarce węglowodanowej; wykazuje działanie antagonistyczne w stosunku do insuliny, które przede wszystkim objawia się zwiększeniem stężenia glukozy we krwi. Wzmaga on procesy glukoneogenezy i glikogenolizy oraz utleniania kwasów tłuszczowych.