Kwestionariusz - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy marketingu i badań społecznych. Zapoznaj się również z: Kwestionariusz (Rzym) – żołnierz rzymski.

Kwestionariusz w naukach społecznych jest to jedno z narzędzi badawczych.

Rozróżniamy kwestionariusz ankiety i kwestionariusz wywiadu. Pierwszy jest przekazywany respondentowi do uzupełnienia; drugi służy ankieterowi jako plan zadawanych pytań i uzupełniany jest przez niego. Zależnie od zaleceń metodologicznych możliwa jest większa, lub mniejsza ingerencja ankietera w treść prezentowanych pytań efekt ankieterski.

Pytanie sugerujące to w metodach badań społecznych pytanie sugerujące respondentowi odpowiedź zgodnie z zamierzoną lub niezamierzoną sugestią osoby projektującej kwestionariusz.

Hipoteza (gr. hypóthesis – przypuszczenie) – osąd, który podlega weryfikacji. Zdanie, które stwierdza spodziewaną relację między jakimiś zjawiskami, propozycja twierdzenia naukowego, które zakłada możliwą lub oczekiwaną w danym kontekście sytuacyjnym naturę związku.

Metoda konstruowania kwestionariusza wywiadu i ankiety

Czynniki istotne przy formułowaniu kwestionariusza

temat badania tzn. co, jakie zjawiska będą przedmiotem badania

cel badania tzn. wyjaśnienie po co chcemy badać dane zjawisko, co chcemy osiągnąć

zakres badania

populacja

określenie geograficznego zakresu badań (zawiera się w populacji)

sposób doboru próby badawczej

forma pomiaru tzn. w jaki sposób będziemy mierzyć poziom badanych zjawisk (skala, mierniki)itp.)

hipotezy, które poddajemy weryfikacji

Kwestionariusz ankiety, kwestionariusz wywiadu to narzędzie badawcze. Składa się z:

Wpływ ankieterski (także efekt ankieterski) w badaniach surveyowych jest to wpływ jaki ankieter wywiera na respondenta podczas realizacji wywiadu. Wpływ ten nie wynika z celowych działań ankietera, lecz z jego mimowolnych sygnałów, którymi daje do zrozumienia która odpowiedź jest pożądana oraz sposobu interpretacji i antycypacji jego cech społecznych przez respondenta. Jednym z takich czynników jest przede wszystkim płeć ankietera, ale także czasami jego światopogląd czy nawet poglądy polityczne, co rzutować może na sposób zadawania pytań respondentowi, a w konsekwencji na udzielane przez respondenta odpowiedzi.

Wywiad kwestionariuszowy (standaryzowany) albo survey jest to jedna z metod stosowanych w naukach społecznych. Metoda ta polega na uzyskiwaniu danych poprzez zadawanie pytań na podstawie specjalnie przygotowanego kwestionariusza uzyskiwanie odpowiedzi przez ankietera od wybieranych na podstawie odpowiednio dobieranych prób badawczych respondentów. Metoda ta jest najbardziej powszechną w socjologii. Badacz ma zaplanowane pytania, kolejność pytań, formę i stylistykę i według tego dokonuje badania.

wstępu

tematu badania

informacji o instytucji prowadzącej badania

wyjaśnienia celu badania dla respondenta

zachęty do wypełnienia kwestionariusza (dot. tylko ankiety) i udzielania wyczerpujących i prawdziwych odpowiedzi

pytań rekrutacyjnych (opcjonalnie)

instrukcji wypełniania kwestionariusza

pytań

metryczki

Rodzaje pytań przykładowej kategorii

Pytanie filtrujące - rodzaj pytania kwestionariuszowego umieszczane (w kwestionariuszu) jako poprzedzające w stosunku do następnego (następnych). Najczęściej nazwę tę stosuje się wobec pytań stawianych na samym początku wywiadu i mających ustalić, czy respondent spełnia wymogi określone przez twórcę badania. Zazwyczaj jest to przynależność do populacji podlegającej badaniu (ewentualnie jednej z wielu, jeśli poszczególnym grupom przyznane zostały parytety). Wśród najczęstszych pytań tego typu są pytania o wiek, płeć, przedział dochodu, profile zachowań itp. Bardzo częste jest pytanie o badania ankietowe, w których respondent brał udział - badacze wolą unikać "zawodowych respondentów" jako mniej wiarygodnych.

International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.

pytania wprowadzające

pytania filtrujące

pytania otwarte

pytania zamknięte

pytania typu ranking

Wychodzimy od zestawu pytań, na które chcemy uzyskać odpowiedzi, formułujemy hipotezy badawcze, wybieramy metodę badawczą (także kwestionariusz ankiety), konstruujemy narzędzia, przeprowadzamy sondaż w celu sprawdzenia i weryfikacji narzędzi badawczych, weryfikujemy narzędzia, przeprowadzamy właściwe badanie, opracowujemy wyniki badań statystycznie i merytorycznie, dokonujemy weryfikacja hipotez sformułowanych na początku, formułujemy wnioski z określoną pewnością, podejmujemy ocenę i decyzję o ewentualnym badaniu porównawczym badanie panelowe. Wskazówki do konstruowania kwestionariusza:

układ pytań musi tworzyć logiczny ciąg (bloki tematyczne)

przechodzimy od pytań ogólnych do szczegółowych

trudne pytania umieszczamy w środku kwestionariusza; te wymagające mniej zastanowienia na początku i na końcu

pytania nie mogą się powtarzać (z wyjątkiem tych, które są pytaniami kontrolnymi)

pytania muszą wynikać z podjętej problematyki badawczej i zasad budowy kwestionariusza

pytania powinny być przystępne i zrozumiałe dla każdego respondenta

znaczenie pytania musi być takie samo dla pytającego jak i respondenta

każde pytanie może się odnosić tylko do jednego zagadnienia

pytania muszą być neutralne – nie mogą sugerować odpowiedzi

pytania muszą być jednoznaczne

pytania muszą dawać możliwość udzielenia wyczerpującej odpowiedzi

nie możemy umieszczać pytań, które mogą stwarzać możliwość do udzielenia nieszczerych odpowiedzi

należy unikać pytań drażliwych i na tematy osobiste

najważniejsze przy opracowaniu kwestionariusza jest umieszczenie dokładnej instrukcji udzielania odpowiedzi

W przypadku ankiety internetowej istnieje możliwość takiej jej konstrukcji by przeprowadzający ankietę nie otrzymywał danych dotyczących konkretnych osób lecz wynik statystycznego przekształcenie tych danych (np do podanej przez badanego wartości system dodaje jakąś losowo wygenerowaną liczbę). Pozwala to uniknąć nieszczerych odpowiedzi w przypadku tematów drażliwych lub na tematy osobiste.

Najczęstsze błędy pojawiające się przy konstruowaniu kwestionariusza

fałszywe założenie znawstwa

pytania wzajemnie sprzeczne

pytania sugerujące

pytania niejednoznaczne

niedostosowane (np. kulturowo)

Zobacz też

technika ankiety

Przypisy

John Allen Paulos. Wyznania Iksińskiego.. „Świat Nauki”. nr. 7 (239), s. 14, lipiec 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380.