Kwidzyn - Polski Serwis Naukowy

Kwidzyn (łac. Quedin/Insula Sanctae Mariae, niem. Marienwerder) – miasto i gmina w województwie pomorskim, w powiecie kwidzyńskim, położone nad rzeką Liwą, prawym dopływem Nogatu, 5 km od Wisły, stolica Powiśla, siedziba władz powiatu.

Według danych z 31 grudnia 2010 roku, miasto miało 38 296 mieszkańców

Malbork (łac. Mariaeburgum, Mariae castrum, Marianopolis, niem. Marienburg) – miasto w północnej Polsce, w województwie pomorskim nad Nogatem. Stolica powiatu malborskiego.
Telewizja kablowa (pot. nazywana "kablówką") realizowana jest za pomocą technologii hybrid fibre-coaxial (HFC) i jest nowoczesną siecią telekomunikacyjną, która pozwala na oferowanie abonentom pakietu programów radia i telewizji oraz szerokiego asortymentu interaktywnych usług multimedialnych (tj. Internet, telefon). Telewizje kablowe wykorzystują do transmisji pasmo od ~50 do ~900 MHz. Każdy program zajmuje 8 MHz (w standardzie PAL D/K), więc przez kabel koncentryczny można przesłać do stu programów stacji telewizyjnych.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa elbląskiego.

Historia

Pomezańskie grodzisko o nazwie Kwedis (w zapisach kronikarskich wymieniana jako Quedin, Quidino, Quedzyn) istniało w XI wieku. Najprawdopodobniej zostało zniszczone podczas walk toczonych na tych terenach. Osada, została ponownie założona przez zakon krzyżacki w 1233 r. przez mistrza Hermanna von Balk. Gród otrzymał prawa miejskie po lokacji na prawie chełmińskim w 1233 lub 1235. Miasto zostało zniszczone podczas walk prusko-krzyżackich w 1243 r. Odbudowane przez Krzyżaków. W latach 1285-1587 stolica biskupstwa pomezańskiego. Ponowna lokacja miasta miała miejsce w 1336 r, od tego roku oficjalna nazwa brzmiała Marienwerder (niem. Werder - wyspa rzeczna, ostrów, kępa; Marien - mariacki - Ostrów Maryjny, Kępa Mariacka), zapisywana również po łacinie jako Insula Sanctae Mariae. W 1440 roku powstał tu Związek Pruski.

Prawo chełmińskie niem. Kulmer Recht, łac. Jus Culmense vetus – odmiana prawa magdeburskiego powstała około 1233 w Chełmnie i Toruniu, używana głównie na Pomorzu, Prusach, Mazowszu, Warmii i Podlasiu. Na skutek zarządzenia Kazimierza Jagiellończyka od 1476 obowiązywało wszystkich mieszkańców Prus Królewskich (także szlachtę). Najstarsze dokumenty to Kulmer Handfeste Hermanna von Salza z 1232 i Alte Kulm z XIV wieku. Nigdy nie uzgodniono oficjalnej kodyfikacji. W praktyce stosowano głównie wydane drukiem projekty kodyfikacji z lat 1566, 1580 oraz 1594.
Diecezja pomezańska - jedna z czterech diecezji pruskich położona pomiędzy Warmią a ziemią chełmińską. Katedrą diecezjalną była katedra w Kwidzynie.

Po wojnie trzynastoletniej (1466) pozostał przy Prusach jako polskie lenno. Od 1772 roku siedziba departamentu, od 1818 rejencji w prowincji Prusy Zachodnie.

W 1828 roku wybudowano utwardzoną szosę z Kwidzyna do przeprawy na Wiśle i portu rzecznego w Korzeniewie.

Dzieje Kwidzyna zostały opisane w 1873 przez historyka Prus Maxa Toeppena w monografii Stadt Marienwerder.

XX wiek

W 1920 roku odbył się tutaj plebiscyt, w wyniku którego Kwidzyn pozostał w granicach Niemiec, tym razem jako siedziba rejencji zachodniopruskiej w Prusach Wschodnich. 30 stycznia 1945 roku opustoszały Kwidzyn został zajęty bez walki przez Armię Radziecką i zamieniony w szpital polowy dla ok. 20 tys. rannych. Rosjanie, opuszczając miasto, spalili zabytkową starówkę wraz z ratuszem.

Nadleśnictwo Kwidzyn - położone jest w województwie pomorskim na terenie 14 gmin, wchodzących w skład powiatów: sztumskiego, kwidzyńskiego i malborskiego. Nadzoruje obszar 144308 ha.
Droga wojewódzka nr 521 (DW521) - droga wojewódzka leżąca na pograniczu dwóch województw: warmińsko-mazurskiego i pomorskiego w powiatach Iławskim i Kwidzyńskim, w gminach Iława, Susz, Prabuty, Kwidzyn. Łączy miasta Iława i Kwidzyn.

Od 1945 roku w granicach Polski. W Kwidzynie zachowała się spora część autochtonicznej ludności polskiej, jednak większą część mieszkańców stanowili repatrianci z Grodna. Po przejęciu miasta przez administrację polską wypalone kamienice zostały rozebrane, a uzyskane w ten sposób cegły zostały wykorzystane do odbudowy Warszawy.

Kościół Zielonoświątkowy w Rzeczypospolitej Polskiej – chrześcijański wolny kościół protestancki o charakterze ewangelikalnym nurtu zielonoświątkowego; drugi, pod względem wielkości Kościół protestancki w Polsce (po Kościele Ewangelicko-Augsburskim w RP), posiadający ponad 23 tysięcy wiernych zrzeszonych w ramach 217 zborów; największy polski Kościół protestancki nurtu ewangelicznego; największa, choć nie jedyna, wspólnota zielonoświątkowców w Polsce, związana z pentekostalną tradycją amerykańskich Zborów Bożych i przyjmująca ustrój kongregacjonalno-synodalny. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest członkiem Europejskiej Wspólnoty Zielonoświątkowej, Światowej Wspólnoty Zborów Bożych, Towarzystwa Biblijnego w Polsce oraz Aliansu Ewangelicznego w RP. Organem prasowym Kościoła jest miesięcznik Chrześcijanin. Siedzibą władz Kościoła jest miasto stołeczne Warszawa. Podstawą prawną działalności Kościoła jest Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Zielonoświątkowego w Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 20 lutego 1997. Kościół Zielonoświątkowy w RP jest wpisany do rejestru Kościołów i związków wyznaniowych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w dziale A, pod numerem 15. Obecnym Przewodniczącym Naczelnej Rady Kościoła i Prezbiterem Naczelnym Kościoła jest bp Marek Kamiński.
Śpiew - czynność polegająca na wytwarzaniu dźwięków o charakterze muzycznym za pomocą głosu. Każda osoba potrafiąca mówić potrafi też śpiewać, ponieważ śpiew pod wieloma względami jest jedynie formą przedłużonej mowy.

Od 1999 roku miasto powiatowe w województwie pomorskim.

23 września 2007 roku wybuchł pożar Urzędu Miasta i Starostwa w Kwidzynie.

W maju 2007 odnaleziono w kryptach kwidzyńskiej konkatedry szczątki ciał mistrzów krzyżackich. Udało ustalić się tożsamość wszystkich trzech mistrzów – Wernera von Orselna, Ludolfa König von Wattzau oraz Henryka von Plauena.

Architektura miasta

Zabytki

Kwidzyńska panorama – Zamek

Katedra - widok z strony placu Jana Pawła II

Kwidzyńskie Centrum Kultury

Przed II wojną światową w Kwidzynie istniała dzielnica Starego Miasta z ratuszem i kamienicami podcieniowymi. Obecnie, z zabytków Starego Miasta, zachowały się:

Absolwent (z łac. absolvens, kończący) – osoba, która ukończyła pewien etap edukacji w jednostce organizacyjnej, wchodzącej w skład systemu oświaty.
Iława (niem. Deutsch Eylau ?/i, prus. Īlawa) – miasto w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie iławskim; siedziba władz powiatu. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa olsztyńskiego. Miasto jest położone nad południowym krańcem jeziora Jeziorak (Pojezierze Iławskie) oraz nad rzeką Iławką. Iława jest również dużym ośrodkiem wypoczynkowym, sportowym i turystycznym. Znajduje się na terenie Zielonych Płuc Polski.

zespół zamkowo-katedralny:

zamek kapituły pomezańskiej wzorowany na zamkach krzyżackich. Jego budowę rozpoczęto w roku 1322 a ukończono w drugiej połowie XIV wieku. Skrzydła południowe i zachodnie zostały rozebrane w końcu XVIII w.

katedra św. Jana Ewangelisty z XIII i XIV wieku).

cela przykościelna w której ostatni rok życia spędziła błogosławiona Dorota z Mątowów.

fragmenty murów miejskich z XIV w.

ruiny wieży ratusza z XIV w., rozbudowywanego w XIX i zniszczonego w czasie wojny

tzw. pałac Fermora z lat 1757-1763, rozbudowany na siedzibę władz rejencji w XIX w., z płaskorzeźbionym fryzem z 1802

dawny szpital św. Jerzego z XVIII w., przebudowany w latach 1859-60

budynek Wyższego Sądu Ziemskiego z lat 1798-1800

domy klasycystyczne z około 1800

spichlerz szachulcowy z początku XIX w.

dawna synagoga z lat 1830-32

dawne Gimnazjum Królewskie z lat 1835-38 i 1873

kościół Św. Trójcy z lat 1846-1858 zbudowany w tzw. stylu arkadowym (Rundbogenstil) wg projektu K. F. Schinkla

dawna siedziba Zachodniopruskiego Ziemstwa Kredytowego z lat 1864-66, rozbudowana w 1879, w 1920 roku siedziba Komisji Plebiscytowej, obecnie sąd rejonowy

neogotycki zespół koszar wojskowych z lat 1877-79 (budynek sztabu, koszary, wartownia, hala sportowa, ujeżdżalnia, magazyn)

kaplica metodystów z końca XIX w.

kaplica staroluterańska (obecnie rzym.-kat.) z końca XIX w.

spichlerze murowane z XIX w.

kamienice i domy z okresu od końca XIX do początku XX w.

budynek dawnego Urzędu Finansowego z końca XIX w.

neogotycka poczta z lat 1911-13

zespół zabudowy dawnej Królewskiej Stadniny Koni z lat 1907-10 (na Miłosnej)

Urząd Miasta z lat 1918-25. Wieczorem 23 września 2007 roku poddasze gmachu zostało zniszczone wskutek pożaru.

budynki z okresu międzywojennego: konsulat Polski (ob. przedszkole), Gimnazjum Polskie z lat 1934-36, szkoła zawodowa (ob. szkoła podstawowa nr 2)

W maju 2007 roku w murach katedry odnaleziono groby wielkich mistrzów krzyżackich. Jest to odkrycie na skalę światową, bowiem nigdy wcześniej nie odnaleziono czegoś podobnego. Szczątki ciał tych wybitnych w Prusach postaci zostały poddane wielu analizom antropologicznym, a trumny dendrologicznym. Udało się potwierdzić tożsamość wszystkich trzech szkieletów - Wernera von Orselna, Ludolfa König von Wattzau oraz Henryka von Plauena

Przyroda

Dziedziniec Zamku Krzyżackiego

W otoczeniu miasta znajdują się duże skupiska lasów mieszanych, a w mniejszych ilościach – także liściastych i iglastych. Leżą one na terenie Nadleśnictwa Kwidzyn. Głównym wyróżnikiem miasta jest jego położenie w pętli rzeki Liwy (a także 5 km od Wisły). Miasto znajduje się na skraju Doliny Dolnej Wisły i w Dolinie Kwidzyńskiej. Na terenie Kwidzyna istnieje rezerwat przyrody Kwidzyńskie Ostnice.

Państwowe Gospodarstwo Rolne (w skrócie PGR) – forma socjalistycznej własności ziemskiej w Polsce w latach 1949–1991; duże gospodarstwo rolne, którego właścicielem było państwo.
Zakon krzyżacki – pełna nazwa brzmi: Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (Zakon Krzyżacki, Zakon Niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Teutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XII wieku. Zakon na wiele setek lat opanował obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.

Gospodarka

Widok na Specjalną Strefę Ekonomiczną

Panorama miasta z wiaduktu

Na terenie Kwidzyna znajduje się Specjalna Strefa Ekonomiczna, w której mieszczą się najważniejsze ośrodki przemysłowe w mieście, eksportujące swoje wyroby do klientów z Polski i Europy. Na całym terenie miasta (w tym również w SSE) istnieje wiele ośrodków przemysłowych.

Polskie Radio Gdańsk (pełna nazwa: Rozgłośnia Regionalna Polskiego Radia w Gdańsku – Radio Gdańsk SA) używa do identyfikacji antenowej nazwy Radio Gdańsk. Jest jedną z 17 samodzielnych rozgłośni publicznego Polskiego Radia realizujących odrębne programy regionalne nadawane na teren poszczególnych województw.
Szansa na sukces – telewizyjny konkurs muzyczny typu talent show, emitowany w TVP2 od listopada 1993. Twórcą programu jest Elżbieta Skrętkowska, prowadzi go Wojciech Mann.

Według danych z 28 lutego 2010 r. liczba bezrobotnych mieszkańców obejmowała 1696 osób, co stanowi szacunkową stopę bezrobocia na poziomie 10,3%.

Na całym terenie miasta istnieje wiele ośrodków przemysłowych. Najważniejsze przedsiębiorstwa działające w Kwidzynie to:

amerykański koncern przemysłu papierniczego International Paper-Kwidzyn Sp.z o.o.

znaczący, amerykański producent w branży elektronicznej Jabil Circuit Poland Sp. z o.o.

polski lider branży injection moulding, europejski zakład przetwarzania tworzyw sztucznych FPP Kwidzyn Sp.z o.o

producent wyrobów drewnianych PPH TOR-PAL Sp. z o.o.

usługi konstrukcyjno-montażowe BE&K Europe Sp. z o.o.

ośrodek produkcji podzespołów elektronicznych Lacroix Electronics Sp. z o.o.

ośrodek przemysłu elektronicznego Plati Polska Sp. z o.o.

środek produkcji opakowań styropianowych Knauf Pack Sp. z o.o.

papiernicze Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe Kompap S.A

ośrodek produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych B.M. Polska Sp. z o.o.

Warmińskie Zakłady Przetwórstwa Owocowo-Warzywnego Kwidzyn Sp. z o.o.

ośrodek przemysłu naftowego MODEX Sp. z o.o.

Zakłady Elektroniki Motoryzacyjnej POLMO

ośrodek produkcji napoi i win MIX S.A.

W części miejscowości Miłosna działało Państwowe Gospodarstwo Rolne – Państwowe Stado Ogierów Kwidzyn. W 1993 jako Stado Ogierów Kwidzyn. W 1994 po przekształceniu jako Zakład Treningowy Skarbu Państwa Kwidzyn. W 1999 ponownie jako Stado Ogierów Skarbu Państwa Kwidzyn. Zlikwidowano zakład treningowy, a pozostałą część sprywatyzowano.

Powiśle – kraina historyczno-geograficzna ze stolicą w Kwidzynie, obejmująca obszary nad dolną Wisłą, na jej wschodnim brzegu. Są to obszary położone na północ od Grudziądza i na południe od Żuław Wiślanych. Wschodnia granica Powiśla przebiega wzdłuż rzeki Pasłęki, następnie wschodnim skrajem Wyżyny Elbląskiej. Południowa granica Powiśla trzyma się granicy politycznej sprzed r. 1939. Region od południa graniczy z Ziemią Chełmińską i Mazurami, a od wschodu i północnego wschodu z Warmią. Wisła oraz Nogat oddzielają na zachodzie Powiśle od Pomorza (Kociewie, Kaszuby, Żuławy). Administracyjnie, Powiśle znajduje się w województwach: pomorskim i warmińsko-mazurskim, w powiatach: kwidzyńskim, sztumskim, malborskim (częściowo), elbląskim, iławskim (częściowo), nowomiejskim (Nowe Miasto Lubawskie, częściowo) oraz gminach: Morąg, Małdyty, Miłomłyn i Miłakowo w powiecie Ostródzkim. Region Powiśla często bywa utożsamiany z regionami sąsiednimi, szczególnie z Żuławami, lub z jednako nazywaną dzielnicą miasta Warszawy.
Kościoły lokalne (miejscowe) – nurt w obrębie chrześcijaństwa ewangelikalnego uznający, że podstawowe prawdy wiary („jedyne konieczne”, łac. unum necessarium) są wystarczające dla zachowania doktrynalnej jedności chrześcijan.

Handel

Na terenie miasta działają markety. Istnieją również dwa targowiska miejskie otwarte dla przyjezdnych handlarzy. Wyróżnić możemy także galerię handlową Kopernik, galerię handlową Stary Młyn, dom towarowy Tęcza, Centrum Handlowe, a także małe centra handlowe w supermarketach.

Supermarket "Lidl". Widok ze stacji PKP

Turystyka

Polskie Zamki Gotyckie

Kwidzyn znajduje się na Szlaku Zamków Gotyckich

Feliks Nowowiejski (ur. 7 lutego 1877 w Wartemborku - obecnie Barczewo na Warmii, zm. 18 stycznia 1946 w Poznaniu) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog, organista-wirtuoz, organizator życia muzycznego, szambelan papieski.
Województwo elbląskie, Województwo w latach 1975-1998. Powstało na podstawie reformy podziału administracyjnego Polski dokonanego przez władze PRL. W wyniku tego z dotychczasowych 17 powstało 49 nowych województw, wśród nich także elbląskie. Stolicą województwa był Elbląg, największe miasto na tym terenie, ośrodek administracyjny i przemysłowy.

Demografia

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)