László Tőkés - Polski Serwis Naukowy

László Tőkés (ur. 1 kwietnia 1952 w Klużu-Napoce) – węgierski duchowny, biskup Kościoła Ewangelicko-Reformowanego z Siedmiogrodu, represjonowany jako opozycjonista w czasach rządów Nicolae Ceauşescu w Rumuńskiej Republice Ludowej. Od 2007 rumuński poseł do Parlamentu Europejskiego.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Diecezja Oradea Mare (łac.: Dioecesis Magnovaradinensis Latinorum, rum.: Dieceza de Oradea Mare) - katolicka diecezja rumuńska położona w północno-zachodniej części kraju, obejmująca swoim zasięgiem część Siedmiogrodu. Siedziba biskupa znajduje się w katedrze Wniebowzięcia NMP w Oradei.

Życiorys

Działalność do 1990

Ukończył w 1975 studia w Teologicznym Instytucie Protestanckim w Klużu. Służył początkowo jako duchowny w Braszowie i Dej.

W 1986 jako pastor trafił do Timişoary. W 1989 był jedną z pierwszych osób, które wypowiadały się przeciw likwidacji siedmiogrodzkich wsi, w przeważającej mierze zamieszkanych przez Węgrów. Spotkało się to z reakcją władz kościelnych i państwowych. W jego obronie wystąpił wówczas Lech Wałęsa, publikując specjalny list. Po stronie László Tőkésa opowiedzieli się również wierni. Od 1 grudnia mieszkanie i kościół pastora znajdowały się pod ścisłym nadzorem wojska i funkcjonariuszy Securitate.

Rumunia w epoce komunizmu - okres w dziejach Rumunii od zakończenia II wojny światowej do rewolucji rumuńskiej. W tym czasie Rumunia należała do krajów znajdujących się pod dominacją Związku Radzieckiego (w myśl ustaleń mocarstw podjętych na konferencji jałtańskiej w 1945 r.), a rządy w kraju sprawowali uzależnieni od Moskwy komuniści. Państwo zachowywało jedynie pozory demokracji, a w gospodarce obowiązywały zasady socjalistyczne. Komuniści objęli władzę w Rumunii w 1947 r. usunąwszy (dzięki pomocy radzieckiego sojusznika oraz nielegalnych metod eliminując wszelką opozycję). Upadek rządów komunistycznych w Rumunii nastąpił wskutek wybuchu społecznego niezadowolenia, które przerodziło się w rewolucję w grudniu 1989 r. i stanowiło część procesu obejmującego całą środkowo-wschodnią Europę zwanego Jesienią Ludów.

Tygodnik Powszechny – ukazujący się od 1945 r. tygodnik katolicki o tematyce społeczno-kulturalnej, założony przez kardynała Adama Stefana Sapiehę. Redaktorem naczelnym tygodnika jest ks. Adam Boniecki.

W okolicy rozpoczęły się demonstracje niezadowolonej ludności. 15 grudnia zebrało się ok. 1500 osób. Przybyła również delegacja władz, pastorowi obiecano wsparcie materialne i pomoc w opiece nad ciężarną żoną. 16 grudnia rosnąca grupa manifestantów zażądała pisemnej gwarancji o nieprzenoszeniu László Tőkésa. Jednocześnie wzrastała liczba demonstrantów rumuńskich, głoszących hasła antykomunistyczne. W rezultacie doszło do interwencji ze strony funkcjonariuszy milicji, 17 grudnia duchownego aresztowano i wywieziono do miejscowości Menyő. Wydarzenia te stały się jednym z pierwszych elementów rewolucji w Rumunii.

Rewolucja rumuńska – tygodniowa seria chaotycznych walk i protestów pomiędzy 16 i 27 grudnia 1989 roku, w wyniku której obalono reżim komunistyczny Nicolae Ceauşescu. Proces rozgrywał się na dwóch płaszczyznach – ludzie protestowali na ulicach, a w tym samym czasie wojsko, policja i część polityków organizowali naprędce zamach stanu. Zamach zakończył się pokazowym sądem oraz szybką egzekucją dyktatora i jego żony Eleny.

Demokratyczny Związek Węgrów w Rumunii (węg.: Romániai Magyar Demokrata Szövetség, RMDSZ; rum.: Uniunea Democrată Maghiară din România, UDMR) rumuńska partia polityczna reprezentująca mniejszość węgierską. W wyborach parlamentarnych w 2004 roku partia zajęła czwarte miejsce po Unii Narodowej (Partia Socjaldemokratyczna (Rumunia) i Partia Konserwatywna (Rumunia)), Sojuszu Prawdy i Sprawiedliwości (Narodowa Partia Liberalna i Partia Demokratyczna), Partii Wielkiej Rumunii otrzymując 6.2% głosów i 22 (na 330) mandaty w Izbie Deputowanych oraz także 6.2% w wyborach do Senatu i 10 mandatów. Obecnie współtworzy wspólnie z liberałami z Narodowej Partii Liberalnej i demokratami z Partią Demokratyczną (Sojusz Prawdy i Sprawiedliwości) rumuński rząd.

Działalność po przemianach

Po 1990 László Tőkés został biskupem diecezji Oradea Mare i wszedł w skład Tymczasowego Komitetu Ocalenia Narodowego. Wybrano go także na jednego z przewodniczących Synodu Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Rumunii. Od 1992 pełni funkcję członka honorowego Senatu Europejskiego, a od 1997 członka prezydium Światowego Kongresu Węgierskich Ewangelików.

Wybory do Parlamentu Europejskiego w Rumunii odbyły się 7 czerwca 2009 roku. Rumuni wybrali 33 europarlamentarzystów, co odzwierciedlają przepisy Traktatu Nicejskiego i Lizbońskiego.

Nicolae Ceaușescu (ur. 26 stycznia 1918 w Scorniceşti, zm. 25 grudnia 1989 w Târgovişte) – rumuński polityk komunistyczny. Sekretarz generalny Rumuńskiej Partii Komunistycznej od 1965 roku, dyktator Rumunii od 1967 do 1989 roku. Został obalony i stracony w wyniku rewolucji w 1989 roku.

W marcu 2001 na zaproszenie Kościoła Ewangelicko-Reformowanego i Węgierskiego Instytutu Kultury odwiedził Polskę, gdzie spotkał się z przedstawicielami władz państwowych i kościelnych, a także wygłosił wykład na Uniwersytecie Warszawskim zatytułowany Węgrzy i Rumuni w 1989.

Milicja – rodzaj oddziałów, zazwyczaj ochotniczych, których członkowie posiadają wyszkolenie wojskowe i wyposażeni są w broń palną, stanowiących jednostki pomocnicze lub rezerwowe dla regularnej armii lub partyzantki. Mogą być używane w stanie wyższej konieczności (klęski żywiołowe, zagrożenie wewnętrzne lub zewnętrzne itp.).

Securitate z rum. "bezpieczeństwo" (właśc. Departament Bezpieczeństwa Państwowego, rum. Departamentul Securităţii Statului) – tajna policja komunistycznej Rumunii (LRR, SRR), wcześniej Siguranţa statului. Tajna służba została założona z pomocą NKWD 30 sierpnia 1948 roku i rozwiązana w grudniu 1989 roku, zaraz po odejściu od władzy Nicolae Ceauşescu.

W 2007 László Tőkés jako niezależny wziął udział w wyborach do Parlamentu Europejskiego. Po uzyskaniu mandatu zasiadał we frakcji zielonych i regionalistów. W wyborach w 2009 z powodzeniem ubiegał się o reelekcję z ramienia centroprawicowej Węgierskiej Unii Demokratycznej w Rumunii. W VII kadencji PE przystąpił do grupy Europejskiej Partii Ludowej. Należy do Komisji Kultury i Edukacji, Podkomisji Praw Człowieka oraz Delegacji do spraw stosunków z Albanią, Bośnią i Hercegowiną, Serbią, Czarnogórą i Kosowem.

Ośrodek KARTA – polska fundacja (pn. Fundacja Ośrodka KARTA), niezależna organizacja pozarządowa o statusie organizacji pożytku publicznego, stawiająca sobie za cel dokumentowanie i upowszechnianie najnowszej historii Polski oraz Europy Środkowo-Wschodniej. Fundacja stanowi organizacyjną kontynuację wydawanego od 1982, w drugim obiegu w stanie wojennym pisma "Karta" . Od lipca 2004 Fundacja ma status organizacji pożytku publicznego (OPP). Ośrodek KARTA prowadzi również działalność wydawniczą (m.in. kwartalnik historyczny Karta). Ośrodek KARTA był inicjatorem utworzenia Domu Spotkań z Historią.

Siedmiogród lub Transylwania (rum. Transilvania lub Ardeal, węg. Erdély, niem. Siebenbürgen) – kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka, Sybin i Târgu Mureş. Zamieszkany jest przez ludność narodowościowo mieszaną, większość stanowią Rumuni, ale zamieszkują ten teren także bardzo liczne mniejszości narodowe, przede wszystkim węgierska, saska (niemiecka), szeklerska i cygańska.

Przypisy

Kronika religijna. "Tygodnik Powszechny", 13 marca 2001.

Źródła

Zbigniew Gluza, Karta. Nr 27. Koniec Jałty, Warszawa 1999, Fundacja Ośrodka KARTA

Profil na stronie Parlamentu Europejskiego