Lakisz - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy starożytnego miasta. Zapoznaj się również z: moszaw Lakisz.

Lakisz - główna brama

Lakisz (współczesne Tell ed-Duweir) – starożytne miasto kananejskie, leżące na równinie Szefela w południowo-zachodnim Izraelu, 40 km. od Jerozolimy. Wzmiankowane w korespondencji amarneńskiej (jako Lakiša) i Biblii (Księga Jozuego). Zdobyte przez Izraelitów pod wodzą Jozuego było jednym z miast plemienia Judy. Obecnie na terenie ruin istnieje izraelski Park Narodowy.

Habiru (także Habiri, Khabiri, Hapiru, `Apiru, `Eperu) to starożytna nazwa grupy ludzi zamieszkujących rejon Syropalestyny, którzy nie posiadali własnego państwa. Byli przybyszami (zza Eufratu) i prowadzili głównie koczowniczy tryb życia, przez co można ich porównać do wędrownych Cyganów. Do grupy tej należeli głównie Huryci i Semici, zaś w starożytnych inskrypcjach występują jako włóczędzy i rabusie, zaciężni wojownicy, słudzy i niewolnicy oraz kupcy i handlarze. Z racji zbliżonego brzmienia oraz wspólnego źródłosłowu nazwy, podobnego stylu życia, a także relacjach o podboju Kanaanu w listach amarneńskich wielu uczonych uważa, że do grupy tej zaliczano także Hebrajczyków.

Senacheryb Sanherib, Sinaheriba, Sennacherib, (asyryjskie Sîn ahhe-erîba – "Bóg Sin wyrównał stratę braci") (? – ok. 681 p.n.e.) król Asyrii z dynastii Sargonidów w latach 705-681 p.n.e.

Historia

Miasto zamieszkane było już na przełomie wczesnej i środkowej epoki brązu (przełom III i II tysiąclecia p.n.e.), na co wskazuje znaleziona ceramika. Korespondencja z Amarny podaje nazwiska dwóch władców miasta sprzed podboju Kanaanu przez Izraelitów: Zimredda oraz Šiptibalu. W listach tych władcy Lakisz (wraz z książętami innych miast kananejskich) zwracają się do faraona z prośbą o wsparcie w walce z bandami Habiru. W połowie XIII w. p.n.e. miasto zostało zrujnowane, co przypisywane jest agresji Ludów Morza.

Jozue, Jeszua, Jezus (hebr. יהושׁע - "Jahwe jest jego pomocą") - postać biblijna, bohater Księgi Jozuego, sędzia starożytnego Izraela. Symbol nieugiętości i wierności. Ojciec Jozuego miał na imię Nun.

Ludy Morza (egip. perasata) - termin wymyślony przez archeologa Gastona Maspero na określenie luźnej konfederacji plemion, które weszły na scenę historyczną w XIII w. p.n.e.

Według Biblii miasto zostało zdobyte przez Jozuego (Joz 10,31-32). W X w. p.n.e. dostrzega się w Lakisz wpływy kultury izraelskiej. Miasto miało być przebudowane za czasów syna Salomona, Roboama, który z tego miasta uczynił twierdzę w celu obrony przed najazdami Filistynów i Egipcjan (2 Krn 10,5-12). Po Jerozolimie było drugim najważniejszym miastem królestwa Judy, jednak znacząco ustępowało stolicy, która zdecydowanie wyróżniała się wśród ośrodków miejskich Judy. Powierzchnia Lakisz wynosiła 20 akrów, podczas gdy Jerozolimy – 120 akrów. Oblężone i zdobyte przez króla Sanheriba w 701 r. p.n.e., co zostało przedstwaione na jednym z reliefów z pałacu w Niniwie. W okresie podbojów Nabuchodonozora II (dwa oblężenia Jerozolimy 597-587 p.n.e.), miasto to zostało zdobyte i spalone przez Babilończyków w 586 r. p.n.e.

Kanaan, Chanaan (hebr. כְּנַעַן Kənáʻan lub כְּנָעַן Kənāʻan, gr. Χαναάν Chanaan, arab. کنعان Kanʻān) – starożytna kraina na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego (teren późniejszej Palestyny, Syrii i Fenicji). Południowa część tych obszarów (Palestyna) wymieniana jest w Biblii jako ziemia obiecana Izraelitom przez Boga.

Walki babilońsko-egipskie - szereg wojen pod koniec VII wieku p.n.e. i w pierwszej połowie VI w. p.n.e. między Egiptem a Babilonią o podział imperium asyryjskiego (Syrię, Fenicję oraz Judę). Egipcjanie zgłaszali pretensje terytorialne do ziem rozciągających się do Eufratu, jak w czasach XVIII dynastii, natomiast Babilończycy rościli prawa do sukcesji po monarchii asyryjskiej.

Archeologia

Znaleziska archeologiczne w Lakisz dostarczają informacji dotyczących budownictwa z różnych epok. W I połowie II tysiąclecia p.n.e. miasto otoczone było stokiem bojowym oraz znajdował się w nim pałac składający się z centralnego dziedzińca otoczonego pomieszczeniami. Strefa pałacowa oddzielona była od rreszty miasta. W II połowie II tysiąclecia p.n.e. miasto otoczono murami obronnymi. Z tego samego okresu pochodzą najstarsze znalezione w mieście pozostałości świątyń, z których trzy, zbudowane kolejno w tym samym miejscu, znajdowały się poza murami miasta, natomiast czwarta w centralnej części tellu. Izraelici wznieśli w Lakisz, w różnych okresach, silne umocnienia. Znaleziono również pozostałości perskiej rezydencji z przeło V i IV w. p.n.e.

Epoka brązu – jedna z epok prehistorii, następująca po epoce kamienia, a poprzedzająca epokę żelaza. Epoka ta ma zróżnicowane ramy czasowe, zależne od terenu występowania. Najwcześniej, na Kaukazie i w obszarze Morza Egejskiego, w III tysiącleciu p.n.e., wykształciły się ośrodki, w których opanowano umiejętność obróbki metali. W Egipcie i na Bliskim Wschodzie (Dżemdet Nasr), za początek epoki brązu przyjmuje się umownie rok 3400 p.n.e., w Europie Południowej 2800 p.n.e., w Polsce 2200 p.n.e. Koniec epoki brązu przypada na lata 1000 – 700 p.n.e., kiedy to na Bliskim Wschodzie zaczęły tworzyć się pierwsze państwa i pojawiło się niewolnictwo, a na większości obszarów Europy rozpoczął się stopniowy rozkład wspólnoty pierwotnej.

Księga Jozuego [Joz] jest szóstą księgą Starego Testamentu. Zawiera kontynuację wydarzeń opisanych w poprzedniej księdze - Księdze Powtórzonego Prawa. Jest niezależna od Pięcioksięgu. Kanon Żydowski zalicza ją do "Proroków Starszych". Na wyraźny rozdział między Prawem (Tora), a księgami następnymi wskazuje zarówno centralna postać tej księgi, jak i gatunek literacki. Duży wpływ na kompozycje księgi miała tradycja deuteronomiczna. Księga ta zachęca wiernych do wytrwałości w wyznawaniu wiary i niemieszania się z ludnością pogańską (synkretyzm religijny).

Poza budynkami w Lakisz odnaleziono także inne świadectwa kultury materialnej, izraelskiej i przedizraelskiej. Przykładem mogą być tu Listy z Lakisz pisane przez niejakiego Hoszajahu do jego dowódcy. Składają się one z 21 ostraków.

Przypisy

Gądecki, s. 180.
Gądecki, s. 236.
Gądecki, s. 239.
Gądecki, s. 291.
Gądecki, s. 317.
Gądecki, s. 195.
Gądecki, s. 196.
Gądecki, s. 212.
Gądecki, s. 222.
Gądecki, s. 225.
Gądecki, ss. 341-343.
Gądecki, s. 360.
Gądecki, ss. 336-338.
Gądecki, s. 343.

Bibliografia

Stanisław Gądecki: Archeologia biblijna. T. I. Gniezno: Gaudentinum, 1994. ISBN 83-85654-24-0.

Słownik Miejsc Biblijnych. biblia.info.pl. [dostęp 2010-04-25].