Lakszmi - Polski Serwis Naukowy

Bogini Lakszmi

Figurka Lakszmi, British Museum

Lakszmi - w hinduizmie bogini szczęścia, bogactwa i piękna; żona Wisznu, matka Kamy. Uosabia wszelkie powodzenie - także materialne.

Ikonografia

Lakszmi przedstawiana jest zwykle jako piękna, młoda kobieta o czterech rękach, stojąca na lotosie.

Formy kultowe

Epitery

Hinduistyczna literatura w następującymi epitetami określa boginię Lakszmi:

Wisznu (hindi: विष्णु) – jeden z najpopularniejszych dewów w hinduizmie, Bóg jedyny w wisznuizmie (największym wyznaniu hinduistycznym). Jeden z Trimurti (trójcy hinduistycznej) tworzonej wraz z Brahmą i Śiwą. Symbolizuje utrzymujący aspekt Boga, najczęściej identyfikowany z dwoma swoimi Awatarami: Kryszną i Ramą.

Rukmini (Rukminidewi) to w hinduizmie (a szczególnie w krysznaizmie) najważniejsza żona boga Kryszny i królowa jego stolicy Dwaraki. Uznawana za awatarę bogini szczęścia Lakszmi. Jest boską Energią Twórczą Kryszny (śakti).

Dhrti (Cierpliwa),

Hri ("Skromna),

Kśanti (Wybaczająca),

Lajja (Nieśmiała),

Medha ("Utalentowana),

Puszti ("Rosnąca),

Rati (Kochająca) .

Asztalakszmi

Asztalakszmi ( dewanagari अष्टलक्ष्मी, trl. Aṣṭalakṣmī , Osiem Lakszmi) - to grupa ośmiu wcieleń Lakszmi. Są nimi nastepujące boginie:

Zboże – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie sępoleńskim, w gminie Sępólno Krajeńskie. Zboże po raz pierwszy występuje w dokumentach od 1453 roku. Kiedyś była to wieś szlachecka pozostająca do połowy osiemnastego wieku we władaniu rodu Ostrorogów, a później Potulickich. W roku 1766 zamieszkiwało ją 149 osób (148 ewangelików i 1 katolik).

Wydawnictwo Trio – warszawska oficyna wydawnicza założona w roku 1992. Oferta wydawnictwa liczy ponad 270 tytułów. Rocznie nakładem oficyny ukazuje się około 20 tytułów. Bliskie kontakty z historykami i ich gotowość do współpracy sprawiły, że oficyna szybko wyspecjalizowała się i obecnie większość jej publikacji to literatura historyczna przeznaczona głównie dla środowisk akademickich, młodzieży licealnej i nauczycieli, a także dla szerokiego grona miłośników historii. Poza seriami wydawniczymi (Historia powszechna, Historia państw świata w XX wieku, W krainie PRL, Oblicza Japonii, Obyczaje - prawo i polityka - życie codzienne, Archeologia, Akademia polszczyzny, Biblioteka Instytutu im. H. Arendt, Biblioteka TVN, O wojnach i konfliktach) oficyna publikuje wspomnienia, monografie, reportarze, podręczniki akademickie i prace popularnonaukowe.

Rodzina i postacie powiązane

Najpopularniejszy mit opisujący narodziny Lakszmi przedstawiono w Ramajanie - miała się wyłonić jako jeden z cudownych darów podczas ubijania oceanu (amrytamanthana) i olśniła wszystkich bogów swoją urodą.

Lakszmi jest wskazywana jako partnerka boga Wisznu. Jako śakti Wisznu towarzyszy wszystkim jego wcieleniom, np.:

jako Sita towarzysząca na ziemi Ramie

jako Radha lub Rukmini towarzysząca na ziemi Krysznie.

Recepcja w literaturze religijnej

Wedy

We wczesnej mitologii wedyjskiej występuje jako Śri - bogini piękna i pomyślności, w szczególności w związku z władzą królewską.

Ramajana (skr. रामायण , trl. rāmāyana, Dzieje Ramy) - epos sanskrycki, który kształtował się na przestrzeni II wiek p.n.e. - II wiek n.e. Składa się z ok. 24 tysięcy strof (dwuwierszy), pogrupowanych w 7 ksiąg (kanda). Autorstwo Ramajany przypisuje się legendarnemu wieszczowi, Walmikiemu (lecz - oczywiście - Ramajana powstała dzięki wysiłkowi wielu kompilatorów). Większość strof napisano w metrum anusztubh (tzw. śloka).

Sri Lanka (Demokratyczna Socjalistyczna Republika Sri Lanka) – państwo w Azji Południowej, na wyspie Cejlon (pod tą nazwą znane do 1972) wraz z mniejszymi przybrzeżnymi wyspami. Oddzielone od Półwyspu Indyjskiego cieśniną Palk i zatoką Mannar. Od wschodu oblewane przez Zatokę Bengalską, od południa otwartym Oceanem Indyjskim. Największe miasta kraju to: Kolombo, Dehiwala, Moratuwa, Dżafna, Kandy, Galle, Kalmunai.

Brahmany

W brahmanach uznaje się ją także za boginię obdarzającą płodnością i do dzisiaj jest wiązana z patronką zbóż.

Kult

Święta

Jedno z najważniejszych świąt hinduizmu, podczas którego oddaje się cześć Lakszmi to Diwali (święto świateł, dosł. „rząd lamp”) - obecnie wiązane z powrotem Ramy i Sity z Lanki, zwycięstwa dobra nad złem. W tym dniu członkowie rodziny obdarowują się prezentami. Jest to jedyny dzień, kiedy nie tylko można, ale nawet trzeba uprawiać hazard. Wypada mniej więcej na przełomie października i listopada (datę wylicza się według dni księżycowych - tithi).

Inne ważne, ogólnoindyjskie święto, to Lakszmipudźa (dosł. „cześć Laszkmi”), obchodzone na przełomie września i października. Jest to dzień zakończenia roku finansowego, wtedy właśnie w domach kupieckich zakłada się i święci nowe księgi handlowe.

Przypisy

Przeżytki matriarchatu w okresach późniejszych / Purany. W: Zygmunt Krzak: Od matriarchatu do patriarchatu. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2007, s. 335. ISBN 978-83-7436-136-1.