Larsa - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 31°17′09″N 45°51′13″E / 31.28583, 45.85361

Mapa południowej Mezopotamii z zaznaczonym miastem Larsa.

Lista Królów Larsy, terakota, zbiory Luwru (AO 7025)

Larsa (biblijne Ellasar, Genesis 14:1) – starożytne miasto-państwo w południowej Mezopotamii, obecnie stanowisko archeologiczne Tell Senkereh w Iraku.

Historia

W XXI w. p.n.e. Larsa wchodziła w skład imperium III dynastii z Ur. Wraz z jego upadkiem władzę przejął w niej ok. 2025 r. p.n.e. niejaki Naplanum - wódz jednego z plemion koczowniczych Amorytów. Między Larsą a sąsiednim królestwem Isin trwały walki o panowanie nad całym Sumerem i Akadem. Piąty władca Larsy, Gungunum (1932 - 1906 p.n.e.) zajął Ur oraz inne miasta: Der, Lagasz, Uruk i elamicką Suzę. Dzięki tym zdobyczom terytorialnym królestwo zyskało dostęp do Morza Dolnego (Zatoki Perskiej), osłabiając jednocześnie Isin. Jeden z kolejnych władców, Sumu-El (1894-1865 p.n.e.) dociera w swoich podbojach do Kisz i Kazallum na północy, a panujący w latach 1849-1842 p.n.e. Sin-iddinam na krótko podbija nawet rejon rzeki Dijali i wyprawia się w górę Tygrysu aż po Aszur. Potem nastąpił szybki rozpad państwa i w konsekwencji utrata większości zdobyczy, zaś w samej Larsie w 1834 p.n.e. królewska władza wpadła w dość niejasnych okolicznościach w ręce niejakiego Kudur-Mabuka, wodza koczowniczego plemienia Emutbal (Jamutbal) zamieszkującego ziemie między Tygrysem a górami Zagros. Pozostając cały czas koregentem, Kudur-Mabuk wprowadza na tron dwóch swoich synów: Warad-Sina (1834-1822 p.n.e.) i Rim-Sina I (1822-1763 p.n.e.), Pod ich panowaniem królestwo bardzo się rozwinęło, min. wzniesiono nowe mury obronne w mieście Ur, przekopano kanał z Lagasz do morza i pogłębiono inne. W roku 1793 p.n.e. Rim-Sin I pokonał króla Damiq-iliszu i tym samym zdobył Isin, jednocząc Dolną Mezopotamię. W 1763 p.n.e. Larsę zdobył król Babilonu, Hammurabi i uzależnił ją od swego królestwa.

Irak, Republika Iraku (arab. العراق, Al-Irak; جمهورية العراق, Dżumhurijjat al-Irak) – państwo arabskie na Bliskim Wschodzie, leżące nad Zatoką Perską.

Sumer (Szumer, Sumeria; - por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.

Boskim patronem Larsy był bóg słońca Utu.

W 1933 Andre Parrot, francuski archeolog, w miejscu istnienia starożytnej Larsy rozpoczął wykopaliska archeologiczne, które są nadal prowadzone przez francuską misję archeologiczną. Najpoważniejszymi znaleziskami było odkrycie pałacu króla Nur-Adada i ziggurat boga Szamasza

Lista Królów Larsy

(lata panowania według chronologii średniej)

Joachim Śliwa (ur. 1940) – prof. dr. hab. Uniwersytetu Jagiellońskiego; zajmuje się zagadnieniami sztuki i archeologii Egiptu i Bliskiego Wschodu. Od roku 1998 kieruje Zakładem Archeologii Egiptu i Bliskiego Wschodu UJ. Przewodniczący Rady Naukowej Zakładu Archeologii Śródziemnomorskiej PAN w Warszawie. W 1975 obronił rozprawę habilitacyjną. W 1995 roku otrzymał tytuł profesora zwyczajnego

Gungunum (1932-1906 p.n.e. - chronologia średnia) - król Larsy, założyciel nowej dynastii amoryckiej w tym mieście-państwie; na początku swego panowania pokonał króla Isin Lipit-Isztara oraz zdobył Ur. W latach późniejszych zajął Der, Suzę, Lagasz. Podporządkował sobie prawie całą południową Babilonię i zachodni Elam, przekazując swojemu następcy Abisare rozległe państwo z dostępem do morza.

Naplanum (2025-2005 p.n.e.)

Emisum (2004-1976 p.n.e.)

Samum (1976-1941 p.n.e.)

Zabaja (1941-1932 p.n.e.)

Gungunum (1932-1906 p.n.e.)

Abisare (1905-1895 p.n.e.)

Sumu-El (1894-1865 p.n.e.)

Nur-Adad (1865-1850 p.n.e.)

Sin-iddinam (1849-1842 p.n.e.)

Sin-eribam (1842-1840 p.n.e.)

Sin-iqiszam (1840-1835 p.n.e.)

Silli-Adad (1835-1834 p.n.e.)

Warad-Sin (1834-1822 p.n.e.)

Rim-Sin I (1822-1763 p.n.e.)

Rim-Sin II (ok. 1740 r. p.n.e.)

Lagasz to sumeryjskie miasto-państwo w południowej Mezopotamii (obecnie Tall al-Hiba w Iraku). Zostało zasiedlone około 4 tysiące lat p.n.e. W drugiej połowie trzeciego tysiąclecia p.n.e. był to ważny ośrodek polityczny i kulturalny Sumerów. Po upadku, miasto-państwo odrodziło się za rządów Gudei (2144-2124 p.n.e), stając się głównym ośrodkiem sumeryjskim, później utraciło jednak znaczenie. W latach 1877-1933 prowadzono w nim (z przerwami) wykopaliska. W ruinach miasta odkryto liczne tabliczki z pismem sumeryjskim, pieczęcie cylindryczne, srebrną wazę Entemeny, rzeźby statuaryczne i reliefy (np. Stela Sępów). Około roku 2075 p.n.e. pod względem populacji Lagasz wyprzedziło Akad i było największym miastem świata (dane szacunkowe). Władzy miasta Lagasz podlegał również port morski w Eninkimarze nad Zatoką Perską.

Kisz – prastare miasto sumero-akadyjskie, nad Eufratem, 13 km na wschód od Babilonu, obecnie znane jako Tell al-Uhajmir (Czerwony Pagórek), niewątpliwie jedno z najstarszych miast świata. Odegrało dużą rolę w kształtowaniu się państwa Sumerów.

Bibliografia

Praca zbiorowa pod redakcją naukową Joachima Śliwy, 2005, Wielka Historia Świata Tom 2 Stary i Nowy Świat od "rewolucji" neolitycznej do podbojów Aleksandra Wielkiego, Oficyna Wydawnicza FOGRA, ss. 216, ISBN 83-85719-83-0.

Marek Stępień, Kodeks Hammurabiego, Wydawnictwo ALFA, Warszawa 2000, s. 14-15, ISBN 83-7179-192-5.