Laska pruskiego feldmarszałka, ok. 1895

Laska marszałkowska – atrybut stopnia marszałka lub feldmarszałka w armiach prawie wszystkich krajów oprócz Polski, gdzie oznaką godności jest buława, i byłego ZSRR, gdzie używano gwiazdy marszałkowskiej jako oznaczenia stopnia.

Zarys historii

Marszałek Francji François de Montmorency (1530-1579)

Ks. Brunszwiku-Wolfenbüttel Ferdynand, feldmarszałek Św. Cesarstwa Rzymskiego (1721-1792), z laską marszałka

Używana tylko przy wielkich uroczystościach wojskowa laska marszałkowska wywodzi się najprawdopodobniej od kunsztownie ozdobionego kija marszałków dworu, symbolu ich urzędu, noszonego przez nich przy wspanialszych procesjach dworskich, a jako atrybut stopnia wojskowego pojawia się pierwszy raz we Francji przy nadaniu przez króla Franciszka II rangi marszałkowskiej ks. Franciszkowi de Montmorency (1559). Wręczając mu laskę król – formalny głównodowodzący – zaznaczał pozycję marszałka jako faktycznego najwyższego wodza i szefa sądownictwa wojskowego, posiadającego prawo życia i śmierci nad podwładnymi. Nadawane do końca monarchii burbońskiej laski marszałkowskie nazywano bâton fleurdelisé, były pokryte błękitnym aksamitem lub safianem ze złotymi ornamentami w kształcie fleur-de-lys – heraldycznych lilii francuskich – i wysadzane drogimi kamieniami. Po wprowadzeniu stopnia Marszałka Francji przez Napoleona laski marszałkowskie (wielkości 30-40 cm) ozdabiano ornamentami w kształcie złotych pszczół heraldycznych, jednego z symboli I Cesarstwa (Napoleon III wprowadził zamiast nich orły napoleońskie, a III. Republika Francuska złote gwiazdy. Błękitny kolor laski pozostał). Od Napoleona ma pochodzić znane powiedzenie: "Tout soldat français porte dans sa giberne le bâton de maréchal de France" ("Każdy żołnierz francuski nosi w swym tornistrze laskę marszałka Francji", czyli może awansować z szeregowca na marszałka)).

W Świętym Cesarstwie nadawano tytuł marszałkowski do 1806, ale wygląd laski marszałkowskiej nie był ustalony. Przodkiem jej była używana już od XVI wieku laska komendanta.

W Prusach wprowadzono laskę marszałkowską dopiero w roku 1852. Była ozdobiona na przemian złotymi koronami królewskimi i orłami pruskimi. W innych państwach niemieckich II Rzeszy używano wielu lokalnych odmian laski marszałkowskiej.

Jednolitą "wielką" laskę marszałkowską - czerwoną dla wojska, jasnoniebieską dla Luftwaffe i ciemnoniebieską dla floty wprowadzono w Niemczech dopiero za czasów III Rzeszy. Oprócz niej istniała wprowadzona już w 1901 "mniejsza laska" (niem.: Interims-Feldmarschallstab, noszona na co dzień), podobna do szpicruty, za czasów monarchii ozdobiona na głowicy koroną królewską, w czasach nazizmu ornamentem w kształcie ananasa. Laski III Rzeszy były ozdobione orłem Wehrmachtu i Żelaznym Krzyżem.

W. Admirał III Rzeszy Erich Raeder z laską admiralską

Przypominająca lunetę laska admiralska III Rzeszy pokryta była ornamentami w kształcie orła Wehrmachtu, Żelaznego Krzyża i kotwicy. Laski Luftwaffe nosiły dodatkowo ornament w postaci tzw. krzyża czarnego belkowego. Po nominacji Göringa na Marszałka Rzeszy wykonano dla niego specjalny model laski z białej kości słoniowej, pokrytej emblemami Luftwaffe i złotymi orłami III Rzeszy.

Wprowadzone w 1736 laski marszałkowskie Wielkiej Brytanii były pokryte czerwonym aksamitem i ozdobione ornamentami w kształcie złotych lwów brytyjskich, na głowicy ze św. Jerzym zabijającym smoka.

W ZSRR, posiadającym największą ilość marszałków na świecie, laski marszałkowskie nie istniały, zamiast nich używano gwiazdy marszałkowskiej noszonej na mundurze.

Także obecny tytuł Marszałek Federacji Rosyjskiej oznaczany jest (przy większych paradach) Gwiazdą Marszałkowską noszoną jako odznaka na uniformie.