Lasy Oliwskie - Polski Serwis Naukowy

Lasy Oliwskie w pobliżu osiedla Niedźwiednik

Lasy Oliwskie (kaszub. Òlëwsczé Lasë) – kompleks leśny o pow. 6 000 ha znajdujący się wewnątrz miasta Gdańska. Stanowi południową część Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego, a zarazem jest częścią leśnego kompleksu promocyjnego Lasy Oliwsko-Darżlubskie. Zadrzewienie terenu przekracza 95% całości. Większość kompleksu zarządzana jest przez Nadleśnictwo Gdańsk.

Jeleń – zwyczajowa nazwa kilku rodzajów zwierząt z rodziny jeleniowatych. Mianem tym określa się gatunki należące do rodzajów: Cervus, Blastocerus, Ozotoceros, Odocoileus i inne. W Polsce mianem tym określa się jelenia szlachetnego.

Swelina (rzeka Swelina, niem. Menzelbach) – zwana także Potokiem Granicznym (niem. Der Grenzfluß) lub Swelinią – potok płynący wzdłuż granicy między Gdynią i Sopotem, uchodzący do Zatoki Gdańskiej. Długość potoku wynosi około 2,6 km. W dolnym biegu potoku znajduje się niewielki zbiornik wodny o nazwie Staw Mazowiecki.

Historia

Lasy Oliwskie od 1188, aż do I rozbioru Polski, należały do klasztoru cystersów oliwskich. Po rozbiorze wchodziły w skład Królewskich Lasów Sobowidzkich z rewirem Oliwa i leśnictwami Gołębiewo (kaszb.Gòłembiô) i Matemblewo. W XIX w. istniało nadleśnictwo z siedzibą w Oliwie dzielące się na leśnictwa: Gołębiewo, Sopot - Gręzlewo (kaszb.Grenclowò), Owczarnia, Renuszewo i Matemblewo. Obecnie Lasy Oliwskie (obręb Oliwa) należą do Nadleśnictwa Gdańsk. W 1919 w wyniku powstania Wolnego Miasta Gdańska Lasy Oliwskie zostały przecięte granicą państwową Wolnego Miasta i Polski.

Podrzeń żebrowiec (Blechnum spicant) – gatunek paproci należący do rodziny podrzeniowatych. Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Afryce Północnej, na Kaukazie. W Polsce jest rośliną rzadką. Dużo częściej występuje w Karpatach i w Sudetach, można go też znaleźć na przylegającym do nich pogórzu. Na niżu jest rośliną bardzo rzadką. W klasyfikacji geograficzno-historycznej jest uważany za spontaneofit.

Trójmiejski Park Krajobrazowy (kaszb Trzëmiejsczi Park Krajòbrazny) – park krajobrazowy o powierzchni 19 930 ha położony w woj. pomorskim. Obejmuje tereny leśne (90% powierzchni) z enklawami rolniczymi wsi Gniewowo, Zbychowo, Nowy Dwór Wejherowski, Reszki i Bieszkowice. Park obejmuje część terenów Gdyni, Rumi, Szemudu i Wejherowa oraz fragmenty terenów Sopotu i Gdańska.

"Diabelski kamień" w Lasach Oliwskich

Położenie

Malowniczy teren kompleksu leśnego znajduje się na krawędzi wysoczyzny, moreny ukształtowanej przez topniejące wody lądolodu sprzed 13 - 15 tys. lat. Cechą charakterystyczną są doliny o nachyleniu zboczy do 40% i różnicy wzniesień do 80 m. Różnica pomiędzy wylotami dolin 30 m n.p.m. i wysokością wzniesień 140 m n.p.m. wynosi ok. 100 m. W efekcie powstał zróżnicowany teren o bogatej mozaice mikroklimatu. Położenie Lasów Oliwskich po zachodniej stronie aglomeracji gdańskiej, przy przewadze wiatrów zachodnich, korzystnie wpływa na czystość środowiska naturalnego. Nawet w bliskim sąsiedztwie miasta występują rośliny znane z dużych wymagań pod względem czystości środowiska.

Łoś (Alces alces) – największy współcześnie żyjący gatunek ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, wyróżniający się charakterystycznym porożem i wyjątkowo długimi kończynami. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Alces. Żyje w podmokłych lasach północnej Eurazji i Ameryki Północnej. Występujący w Polsce podgatunek A. a. alces – łoś europejski jest największą żyjącą w Polsce zwierzyną. Rzadki i chroniony.

Aglomeracja Gdańska (czasami nazywana aglomeracją Zatoki Gdańskiej) – zurbanizowany i uprzemysłowiony obszar na północy Polski nad Zatoką Gdańską zamieszkany przez ok. 1 200 000 ludzi. Tworzy go Gdańsk, Gdynia, Sopot (Trójmiasto) oraz miejscowości od Pruszcza Gdańskiego do Wejherowa.

Przez tereny leśne biegną dwie arterie komunikacyjne Gdańska: ul. Spacerowa i Słowackiego. Istnieją również drogi śródleśne całkowicie zamknięte dla ruchu (ul. Kościerska i Bytowska), dozwolone dla ruchu rowerowego. Poprowadzone są szlaki turystyczne.

Fauna i flora

Wodospad na Potoku Oliwskim w Lasach Oliwskich, w Dolinie Schwabego, poniżej Doliny Radości

Dzik na skraju Lasów Oliwskich

W Lasach Oliwskich przeważają lasy bukowe oraz lasy i bory mieszane z dużym udziałem buka. Są to lasy naturalne, zróżnicowane wiekowo, z większym udziałem drzew starszych. Powodem jest niższa intensywność eksploatacji lasu w porównaniu z innymi obszarami leśnymi. Przez kompleks leśny przepływają potoki: Oliwski, Świemirowski, Swelina i Strzyża.

Leśny Młyn (dawniej: niem. Strauchmühle) – dawna osada przymłyńska w Gdańsku, w dzielnicy Oliwa na skraju Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego w kompleksie Lasów Oliwskich. Wybudowania dawnego młyna i obszar osady przymłyńskiej stanowią obecnie centralny punkt oliwskiego zoo.

Pomnik przyrody – termin ten został wprowadzony przez Aleksandra von Humboldta na przełomie XVIII i XIX wieku, co dało początek kierunkowi konserwatorskiemu w ochronie przyrody.

Zróżnicowanie terenu i korzystne warunki wpłynęły na obfitość występowania chronionych gatunków. Znalazło tu swoje siedlisko wiele gatunków flory i fauny, w tym gatunki podgórsko - górskie. 35 gatunków roślin w tym: kosaciec syberyjski, pełnik europejski, podkolan zielonawy, tojad dzióbaty, wiciokrzew pomorski, manna gajowa, nasięźrzał pospolity, wielosił błękitny, paprotnica krucha, podrzeń żebrowiec, przetacznik górski, tojeść bukietowa, widłak wroniec, wiechlina odległokosa, żebrowiec górski.

Morena: 1. Materiał skalny składający się z przemieszanych frakcji różnej wielkości (bloki skalne, głazy, żwiry, piaski, pyły), gliny, transportowanych i osadzanych przez lodowiec, pochodzących głównie z niszczenia jego podłoża, ze zboczy wznoszących się ponad powierzchnię lodowca jak również przynoszonych przez lawiny i wiatr.

Potok Oliwski (Radosna Struga) (kaszb Òlëwskô Strëga) (w dolnym odcinku zwany również "Potokiem Jelitkowskim" bądź "Jelitkowską Strugą") – jeden z głównych cieków odwadniających obszar Lasów Oliwskich, spływający ze wzgórz morenowych Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego i uchodzący bezpośrednio do Zatoki Gdańskiej.

Do fauny Lasów Oliwskich należy: dzik, sarna, jeleń i sporadycznie łoś oraz zając szarak, królik, wiewiórka, lis, dzięcioł zielony, bielik, trzmielojad. W potokach występują bezkręgowce wymagające czystej i chłodnej wody.

Rezerwaty przyrody

Ustanowione są trzy rezerwaty przyrody: Źródliska w Dolinie Ewy, Wąwóz Huzarów i Lasy w Dolinie Strzyży oraz 49 pomników przyrody.

Zobacz też

Dwór Schwabego w Dolinie Szwabego