Lee Teng-hui - Polski Serwis Naukowy

Lee Teng-hui (2004)

Lee Teng-hui (chin. upr. 李登辉, chin. trad. 李登輝, pinyin Lǐ Dēnghuī; ur. 15 stycznia 1923, Sanzhi k. Tajpej) – polityk tajwański, sekretarz generalny KC Kuomintangu. Urodzony w rodzinie Hakka, wykształcony początkowo w języku japońskim (uczęszczał m.in. uniwersytet w Kioto). W czasie II wojny światowej służył w armii japońskiej. Przez całe życie utrzymał silne związki z Japonią, co prowokowało często krytykę ze strony zarówno przeciwników, jak i zwolenników politycznych.

Unia Solidarności Tajwanu (chin. upr.: 台湾团结联盟; chin. trad.: 臺灣團結聯盟; pinyin: Táiwān tuánjié liánméng) – partia polityczna w Republice Chińskiej na Tajwanie, należąca do koalicji Zielonych, najbardziej pro-niepodległościowa z ważnych partii tajwańskich. W literaturze, także polskiej, spotykana pod angielską nazwą Taiwan Solidarity Union (TSU); chiński skrót jej nazwy to 臺聯 (Tailian).

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Po wojnie skończył Uniwersytet Tajwański. W 1968 uzyskał doktorat na Cornell University; po powrocie na Tajwan, został w 1971 ministrem stanu gabinetu Chiang Ching-kuo. Od 1978 burmistrz Tajpej, od 1981 gubernator prowincji Tajwan. Od 1982 wiceprezydent Republiki Chińskiej i zastępca prezydenta Chiang Ching-kuo (najstarszego syna Czang Kaj-szeka). 1988-2000 przewodniczący Kuomintangu (KMT). Po śmierci Chiang Ching-kuo sprawował urząd prezydenta Republiki Chińskiej, następnie wybrany na ten urząd przez Zgromadzenie Narodowe (kadencja 1992-1996).

Uproszczone pismo chińskie (chin. upr. 简体字; chin. trad. 簡體字; pinyin jiǎntǐzì) to odmiana pisma chińskiego. Uproszczenia dokonano w Chińskiej Republice Ludowej w latach 50. XX wieku. Celem reformy było ułatwienie nauki pisma i walka z analfabetyzmem. Modyfikując ok. 50 proc. najbardziej skomplikowanych z używanych dotąd znaków cel ten osiągnięto. Pismo uproszczone używane jest także w Singapurze.

Chen Shui-bian (chin. upr. 陈水扁, chin. trad. 陳水扁, pinyin Chén Shuǐbiǎn; ur. 12 października 1950), tajwański polityk, dziesiąty prezydent Republiki Chińskiej

Podczas prezydentury doprowadził do zmian konstytucji, w wyniku których członkowie Zgromadzenia Narodowego wybrani w 1947 ustąpili i zostali zastąpieni przez wybranych lokalnie następców. Dalsze poprawki (1994) zastąpiły wybór prezydenta przez ZN wyborami powszechnymi. W następstwie zmian i dzięki swej popularności w 1996 jako pierwszy prezydent Republiki Chińskiej został wybrany w wyborach powszechnych. Zwolennik niezależności Tajwanu od Chińskiej Republiki Ludowej, która usiłowała zapobiec jego wyborowi urządzając ćwiczenia wojskowe u wybrzeży wyspy (tzw. Trzeci kryzys w Cieśninie Tajwańskiej). Był pierwszym Tajwańczykiem (benshengren) pełniącym urząd przewodniczącego KMT i Prezydenta Republiki Chińskiej.

Hakka - grupa Chińczyków Han, mówiąca językami z grupy Hakka, sinickiej rodziny języków. Kulturowo najbardziej odbiegająca od innych podgrupa Chińczyków, uważająca się jednak za Hanów i tak oficjalnie klasyfikowana. Większość zamieszkuje Chińską Republikę Ludową; stanowią też ok. 12% ludności Tajwanu. Duże kolonie Hakków tworzą część chińskiej diaspory w Azji Południowo-Wschodniej.

Tradycyjne pismo chińskie (chin. trad. 繁體字, chin. upr. 繁体字, pinyin fántǐzì) to odmiana pisma chińskiego, w której znaki mają tradycyjną postać, umożliwiającą czytanie dawniejszych tekstów. Są one dość skomplikowane, dlatego w latach 50. w ChRL wprowadzono reformę pisma, w wyniku czego powstały znaki uproszczone. Pismo tradycyjne jest używane w Republice Chińskiej na Tajwanie, oraz w Hongkongu i Makau. Nazywane jest także ortodoksyjnym, złożonym lub właściwym pismem chińskim.

W czasie prezydentury prowadził działania zmierzające do potwierdzenia niepodległości Tajwanu, a w polityce wewnętrznej - do dostosowania struktur politycznych Republik Chińskich do warunków Tajwanu (a nie całych Chin); pod koniec kadencji popadł w konflikt z Jamesem Soongiem, popularnym politykiem KMT i w wyborach prezydenckich oficjalnie poparł Lien Chana. W wyniku podziału głosów między Soonga (startował jako niezależny) i Liena, wybory wygrał pochodzący z Demokratyczna Partią Postępową (DPP) Chen Shui-bian.

Czang Kaj-szek (ur. 31 października 1887, zm. 5 kwietnia 1975) – chiński polityk i wojskowy, przewodniczący Guomindangu po śmierci Sun Yat-sena od 1925, prezydent Republiki Chińskiej na Tajwanie od 1949.

Cesarska Armia Japońska, pełna nazwa: Cesarska Armia Wielkiej Japonii (jap. 大日本帝國陸軍, Dai-Nippon Teikoku Rikugun?), nazwa japońskich sił lądowych, utworzonych w 1867 roku. Działalność armii kierowana była przez Cesarską Kwaterę Główną (Daihonei) oraz Ministerstwo Wojny Japonii (Rikugun sho).

Wydalony z KMT, założył Unię Solidarności Tajwanu, partię kontynuującą pro-niepodległościową linię DPP (która złagodziła swoje stanowisko w tej kwestii). Partia ta tworzy Zieloną Koalicję wraz z DPP.

Linki zewnętrzne

biografia Lee Teng-hui jako byłego prezydenta (ang.)