Leginy - powiat kętrzyński - Polski Serwis Naukowy

Leginy (niem. Legienen) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, w gminie Reszel.

W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego.

W przeszłości Leginy znajdowały się na terenie powiatu reszelskiego, później powiatu biskupieckiego.

Historia

Wieś istniała już w pierwszej połowie XIV w., a lokację jej odnowił 16 czerwca 1359 biskup warmiński Jan Stryprock. Majątek chełmiński w Leginach, na początku XV w. był własnoscią rodziny von Oelsenów. Właścielem majątku w Leginach przez pewien okres był też Stefan Sadorski. Od sierpnia 1854 właścicielem Legin był August Caspar (konwertyta pochodzenia żydowskiego). Erich Kaspar syn Augusta sprzedał majątek lokalnej spółce pod koniec 1930. Majątek w Leginach został rozparcelowany w pierwszej połowie XX w., kiedy to w wyniku kryzysu gospodarczego bankrutowali także właściciele ziemscy. Po parcelacji majątku powstałe gospodarstwa chłopskie posiadały ujednolicone architektonicznie budynki. W jednej bryle budunku mieściły się: dom mieszkalny, budynek gospodarczy i stodoła. Tego typu budynki można spotkać także na Mazurach, np. w Owczarni.

Reszel (niem. Rößel, wcześniej Rössel, prus. Rēslis) – miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Reszel. Położone jest na Pojezierzu Mrągowskim, nad rzeką Sajną, dopływem Gubra wpadającym do Łyny. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.

Powstanie listopadowe – polskie powstanie narodowe przeciw Rosji, które wybuchło w nocy z 29 listopada na 30 listopada 1830, a zakończyło się 21 października 1831 [5]. Zasięgiem swoim objęło Królestwo Polskie i część prowincji zabranych (Litwę, Żmudź i Wołyń).

Leginy są siedzibą parafii do której należą m.in. Łężany, gdzie urodził się Fabian Luzjański. Ze sprawozdania z wizytacji parafii w 1848 wiadomo, że mieszkali tu Polacy należący do utrakwistów.

Pierwsza wzmianka o szkole w Leginach pochodzi z 1622, kiedy to podano, że wynagrodzenie nauczyciela wynosi 18 grzywien. W latach 1932-1933 funkcjonowała tu szkoła rolnicza. Budynek po szkole (dawny pałac) przejęły władze hitlerowskie. Pałac w Leginach został spalony w 1945 przez Armię Czerwoną. Po II wojnie światowej szkoła podstawowa w Leginach uruchomiona została 1 grudnia 1945 roku.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Armia Czerwona, (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – siły zbrojne Rosji radzieckiej i Związku Radzieckiego, istniejące do grudnia 1991 (przemianowana m.in. na Siły Zbrojne Republiki Białorusi, Siły Zbrojne Federacji Rosyjskiej oraz Siły Zbrojne każdej z pozostałych republik ZSRR).

Kościół w Leginach

Pierwsza wzmianka o kościele w Leginach pochodzi z 1404, który był siedzibą parafii należącej do archiprezbiteratu w Reszlu. Kościół w obecnej formie architektonicznej wybudowany został w 1824. Świątynię konsekrował w dniu 4 września 1825 biskup warmiński Józef von Hohenzollern. Kościół budował mistrz murarski Zadroziński z Reszla. Murowany kościół w Leginach jest świątynią salową z kruchtą od północy i zakrystią od wschodu. Wieża dobudowana została w 1910, a remont kościoła przeprowadzano w 1975. Ołtarz główny barokowy wykonany został w 1745 z obrazem św. Marii Magdaleny i rzeźbami Chrystusa oraz Jana Chrzciciela. Prawy ołtarz boczny z początku XVII w., a lewy ołtarz boczny, maryjny wykonano ok. 1700 z obrazem Wniebowzięcia NMP z XIX w. Ambona wykonana została w 1825 przez Biereichla młodszego. W wyposażeniu świątyni znalazła się puszka z napisem "DOM comites Załuscy in emigratione anno 1833 offerunt". Jest to pamiątka po internowanych na terenie Prus uczestnikach powstania listopadowego. Znajdują się też tu płyty nagrobne: Oelsnitza z 1665 i Andrzeja oraz Józefa de Helden Gąsiorowskich z 1772.

Gmina Reszel to gmina miejsko-wiejska w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie kętrzyńskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie olsztyńskim.

Powiat biskupiecki – powiat istniejący w latach 1959-1975 na terenie obecnych powiatów olsztyńskiego, bartoszyckiego i kętrzyńskiego (woj. warmińsko-mazurskie). Jego ośrodkiem administracyjnym był Biskupiec. Powiat wchodził w skład województwa olsztyńskiego.

Inne

W Leginach był kiedyś młyn parowy i krochmalnia. Leginy w 1783 miały 35 dymów, a w 1820 było tu 272 mieszkańców. Liczba mieszkańców wsi w 1848 wynosiła 175 osób. W Leginach w 1939 (łącznie z przysiółkami) było 558 mieszkańców. W Leginach w 2005 żyło 205 osób. Leginy są wsią sołecką. Jest tu szkoła podstawowa. Na dzień dziejszy brak jest sklepu, nie licząc objazdowego trzy razy w tygodniu (samochód z towarami które można zakupić) Ze względu na bliskie położenie jezior powstają tu gospodarstwa agroturystyczne.

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).

Podział administracyjny Polski 1975-1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 r. o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych. Utworzono 49 województw, zlikwidowano pośredni szczebel administracyjny, czyli powiaty. Województwo warszawskie miało status województwa stołecznego, a województwa łódzkie i krakowskie były tzw. województwami miejskimi. Początkowo Wrocław stanowił jednostkę podziału administracyjnego stopnia wojewódzkiego w obrębie woj. wrocławskiego.

Bibliografia

Jan Chłosta "Słownik Warmii", wyd. LITTERA, Olsztyn 2002, ISBN 83-914158-5-6.

Tadeusz Oracki "Słownik biograficzny Warmii, Prus Książęcych i Ziemi Malborskiej od połowy XV do końca XVIII wieku L-Ż", wyd. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiegow Olsztynie, Olsztyn 1988, ISSN 0239-7854.

"Biskupiec z dziejów miasta i powiatu", wyd. "Pojezierze", Olsztyn 1969.

"Przewodnik po zabytkowych kościołach południowej Warmii", Warmińskie Wydawnictwo Diecezjalne", (Olsztyn) 1973.

Zapoznaj się również z: Leginy

Utrakwiści, także kalikstyni - pierwotnie określenie wszystkich husytów, później umiarkowany ich odłam z głównym ośrodkiem życia religijnego w Pradze.

Szkoła podstawowa – pierwszy etap formalnej edukacji. W większości krajów nauka w szkole podstawowej jest obowiązkowa. Nauczanie poza szkołą tzw. edukacja domowa legalne jest m.in. w krajach anglosaskich, w Chile i na Tajwanie.