Legion Ukraińskich Strzelców Siczowych

Sztandar Strzelców Siczowych

Iwan Boberski, Dmytro Witowski i Longyn Cehelski w mundurach Strzelców Siczowych, 1918

Legion Ukraińskich Strzelców Siczowych (Українські Січові Стрільці, USS, Legion USS, "Usususy") – ukraińska formacja wojskowa w składzie Armii Austro-Węgier.

Dmytro Witowśkyj (ukr. Дмитро Вітовський) (ur. 6 listopada 1877 w wsi Miedusa – zm. 4 sierpnia 1919 koło Raciborza) – dowódca UHA, państwowy sekretarz spraw wojskowych ZURL, kapitan USS.
Huculi – grupa etniczna ukraińskich górali mieszanego pochodzenia rusińskiego i wołoskiego, zamieszkujący ukraińską i rumuńską część Karpat Wschodnich – Gorgany, Czarnohorę, Świdowiec, Karpaty Marmaroskie, Połoniny Hryniawskie i Beskidy Pokucko-Bukowińskie. Obok Bojków, z którymi sąsiadują od zachodu, i Łemków, jest to jedna z trzech głównych grup rusińskich górali mieszkających we wschodniej części łuku karpackiego. Określenie "Huculi" upowszechniło się w XIX wieku.

Historia

Legion został uformowany z ochotników, którzy zgromadzili się na apel Głównej Rady Ukraińskiej (HUR) 6 sierpnia 1914. Kadry USS pochodziły z ukraińskich paramilitarnych organizacji Galicji (Sicz, Sokił, Płast).

Osobny artykuł: Towarzystwo Ukraińskich Strzelców Siczowych.

Na wezwanie HUR zgłosiło się 28 tysięcy ochotników, ale na zbiórce USS w Stryju na przełomie sierpnia i września 1914 doliczono się do 10 tysięcy (raport Iwana Boberskiego mówił o 6283 ochotnikach).

Z osób deklarujących wstąpienie do Legionu austriacka komisja wybrała tylko 2000 strzelców. Dzięki staraniom Stepana Szuchewycza limit zwiększono jeszcze o 500 ochotników. Szuchewycz w pierwszej kolejności przyjmował ochotników pochodzących z terenów zajętych przez armię rosyjską. Legion podzielono na 10 sotni.

Strzelcy Siczowi (ukr.: Січові стрільці) - jedna z regularnych formacji armii Ukraińskiej Republiki Ludowej w latach 1917-1919, tworzone na Ukrainie od 1917 z Ukraińców galicyjskich, później także z Ukraińców naddnieprzańskich.
Zakarpacie (także Podkarpacie, Ruś Zakarpacka lub Podkarpacka, Ukraina Zakarpacka lub Podkarpacka; ukr. Закарпаття – Zakarpattia, węg. Kárpátalja, rum. Transcarpatia, cz. i słow. Podkarpatská Rus) – region historyczny w dzisiejszej zachodniej Ukrainie, na pograniczu Polski, Słowacji, Węgier i Rumunii. O jego odrębności decyduje przede wszystkim fakt, że jest to jedyny region na południe od Karpat zamieszkany przez ludność wschodniosłowiańską.

Po krótkim szkoleniu na Zakarpaciu (Horonda, Strabiczowe) sotnie USS wysłano na front w Karpatach. Zorganizowano ich w dwa i pół kurenia (I kureń - sotnik Hryhorij Kossak, II kureń - sotnik Mychajło Wołoszyn, III kureń - ataman Stepan Szuchewycz), a od października w 3 samodzielne grupy.

Według Tadeusza Olszańskiego przez całe lata 1914-1917 przez Legion Strzelców Siczowych przewinęło się około 7 tys. ludzi

Armia Austro-Węgier (albo Armia Monarchii Austro-Węgierskiej) (niem. Gemeinsame Armee, kaiserliche und königliche Armee, k.u.k. Armee czyli Cesarska i Królewska Armia; do 1867 p.n. kaiserlich/königliche Armee, k.k. Armee czyli Cesarsko-Królewska Armia) – wspólne liniowe wojska monarchii austro-węgierskiej. Wchodziły w skład wojsk lądowych (Landstreitkrräfte).
Ofensywa Kiereńskiego (nazywana również ofensywą czerwcową, ofensywą lipcową lub ofensywą galicyjską) - ostatnia wielka ofensywa wojsk Rosji przeciw Niemcom i Austro-Węgrom w czasie I wojny światowej. Miała miejsce od 1 do 19 lipca 1917 na terenie Galicji.

USS podporządkowano dowódcy grupy korpusu – generałowi P. Hofmanowi. Walczyli oni w składzie 129 i 130 brygady (ich dowódcami gen S. Kobylianskyj i gen. Józef Witoszyński) i 55 dywizji piechoty gen. Flajszmana. W zimie 1914/15 w składzie 130 brygady USS bronili przełęczy karpackich. Przypadła im w udziale służba zwiadowcza i wartownicza. Pierwszym komendantem z inicjatywy UBU był ataman Teodor Rożankowśkyj, po nim porucznik Mychajło Hałuszczynśkyj.

Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע - Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция - Galicija, ukr. Галичина - Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborców i stosowana na określenie ziem znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie składających się na dawny zabór austriacki. Również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski po Wisłę, Ruś Czerwoną oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym. Granice Galicji nie pokrywają się z granicami dawniejszych krain historycznych ani regionów geograficznych takich jak Małopolska czy ziemia halicka.
Bukowina (rum. Bucovina, ukr. Буковина) – kraina historyczna położona pomiędzy Karpatami Wschodnimi a środkowym Dniestrem, obecnie, od II wojny światowej dzieli się na:

W marcu 1915 austriacka Kwatera Główna zlikwidowała strukturę ustaloną przez komendanta USS i podzieliła Legion na 2 samodzielne kurenie (dowódcy H. Kossak i Semen Horuk, potem Wasyl Diduszok) i rezerwową sotnię.

Pierwszym sukcesem Legionu USS było bitwa na górze Makiwka (19 kwietnia – 3 maja 1915), później legion odznaczył się w walkach pod Bolechowem, Haliczem, Zawadowem i Semikiwcami.

Od lata 1915 r. USS okopali się nad rzeką Strypa, przebywali tam w okolicy Sosnowej i Wesołej do sierpnia 1915. Dalej w składzie 55 dywizji obydwa kurenie przorganizowano na pułk USS (dowódca ataman H. Kossak, od listopada 1916 podpułkownik Antin Warywoda), w sierpniu 1916 r. Legion przeniesiono pod Brzeżany, gdzie okopał się na wzgórzu Łysonia. W sierpniowych i wrześniowych bojach pod Łysonią pułk stracił 28 z 44 oficerów, i około 1000 żołnierzy. 30 września 1916 liczył tylko 9 oficerów i 444 żołnierzy. Po tym przyszła kolejna reorganizacja na kureń i nowy dowódca – pułkownik F. Kikal. Na froncie pod Kirlibabą do oddziału została przyłączona huculska sotnia USS pod dowództwem porucznika O. Łewickiego.

Syhot Marmaroski (rum. Sighetu Marmaţiei, węg. Máramarossziget) – miasto w północnej Rumunii. Leży tuż przy granicy z Ukrainą, w okręgu Marmarosz, nad Cisą. Liczy około 44,2 tys. mieszkańców. Znajduje się w nim muzeum ofiar prześladowań komunistycznych: Muzeul Memorialului Victimelor Comunismului si ale Rezistentei.
Longyn Cehelski (ukr. Лонги́н Цеге́льський, pol. Longin Cegielski) (ur. 29 sierpnia 1875 w Kamionce Strumiłłowej - zm. 13 grudnia 1950 w Filadelfii) - ukraiński działacz społeczny i polityczny, dyplomata, adwokat, dziennikarz.

Dość duże straty poniósł Legion USS na początku lipca 1917 r. w bitwie pod Koniuchami, podczas tak zwanej ofensywy Kiereńskiego, kiedy do niewoli dostał się prawie cały Legion USS (uniknęło niewoli około 400 podoficerów i żołnierzy). Z nich, z sotni huculskiej, oraz uzupełnień z Kosza USS sformowano nowy kureń USS, który doszedł do Zbrucza, a w lutym 1918 r. wyruszył w marsz z austriackimi władzami okupacyjnymi, w kierunku Kamieniec Podolski-Żmerynka-Wapniarka-Odessa-Aleksandrowsk. Został następnie rozmieszczony w rejonie Chersonia, wchodząc w skład Grupy Wilhelma Habsburga.

Kostiantyn Sliusarczyk (ur. 1869 - zm. 1919 we wsi Hruszka koło Kamieńca Podolskiego) – oficer armii austro-węgierskiej (w tym Ukraińskich Strzelców Siczowych), następnie pułkownik Ukraińskiej Halickiej Armii.
Ataman (wataman, vataman, otaman) — 1. kozacki przywódca pełniący funkcje polityczne i wojskowe. 2. Także u kozaków dowódca wojskowy albo oddzielnego pododdziału, mający władzę wojskową lub administracyjno-wojskową. 3. przywódca niezależnego od władzy państwowej oddziału wojskowego albo grupy (niejednokrotnie zbójniczej)

Kureniem dowodził do Zbrucza D. Krenżałowskyj, po nim ataman М. Тarnawskyj i sotnik Osyp Mykytka.

Na początku października 1918 USS przeniesiono z rejonu Chersonia na Bukowinę. Podczas polsko-ukraińskich walk o Lwów Legion USS przybył do Lwowa 3 listopada 1918 i nie mógł zmienić już przebiegu kampanii.

Później Legion USS wchodził w skład Grupy „Wschód” UHA i w styczniu 1919 był przeformowany na 1 Brygadę USS w składzie jednego, a później dwóch pułków piechoty USS, konnej sotni USS, pułku artylerii USS i oddziałów pomocniczych. Komendantem 1 Brygady USS był ataman Osyp Bukszowanyj.

Płast (Płast – Narodowa Organizacja Skautowa Ukrainy, ukr. Пласт – Національна скаутська організація України) – największą organizacją wychowawczą dzieci i młodzieży na Ukrainie.
Zbrucz (ukr. Збруч) – rzeka na zachodniej Ukrainie, dopływ Dniestru o długości 247km. Jej źródła leżą na Wołyniu, płynie w głębokim jarze. Nad rzeką leżą: Podwołoczyska, Wołoczyska, Husiatyn, Skała Podolska, Okopy.

Uzupełnieni Ukraińcami z rosyjskiej armii, wzięci do niewoli rosyjskiej żołnierze Legionu USS sformowali w Kijowie w listopadzie 1917 Halicko-Bukowiński Kureń Strzelców Siczowych, który szybko szybko rozwinął się w pułk, Korpus i grupę Strzelców Siczowych. Byli oni jedną z najlepszych formacji ukraińskiej armii.

1 Brygada Piechoty Ukraińskich Strzelców Siczowych - jeden z najlepszych oddziałów Armii Halickiej, złożony z dawnych żołnierzy Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych.
Józef Michał Witoszyński, niem. Josef Edler Witoszynski von Dobrawola (ur. 27 października 1858 we Lwowie - zm. 9 grudnia 1931 we Lwowie) - tytularny generał major Cesarskiej i Królewskiej Armii.

Dowódcy USS

kpt Teodor Rożankowśkyj – od 6 sierpnia do 18 sierpnia 1914

por. Mychajło Hałuszczynśkyj – od 18 sierpnia 1914 do 21 stycznia 1915

mjr Hryhorij Kossak – od 21 stycznia 1915 do 15 marca 1916

ppłk Antin Warywoda – od 15 marca 1916 do 18 października 1916

ppłk Franz Kikal – od lutego (lub 17 marca) 1916 do 1 lipca (podaje się również 29 lub 30 czerwca) 1917

por. Dmytro Krenżałowśkyj – od lipca do sierpnia 1917

por. Mykoła Stronśkyj – od sierpnia do października 1917

ppłk Myron Tarnawśkyj – od października 1917 do 8 stycznia 1918

kpt Osyp Mykytka – od 8 stycznia 1918 do października 1918

kpt Osyp Bukszowanyj – od 24 października 1918

Kureń - ukraiński pododdział wojskowy odpowiadający wielkością samodzielnemu batalionowi. Kurenie występowały m.in. w Legionie Ukraińskich Strzelców Siczowych, Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, Ukraińskiej Halickiej Armii, Ukraińskiej Powstańczej Armii.
Semen Horuk (ur. 13 września 1873, niektóre źródła podają 12 września 1875, w Śniatyniu - zm. 1920 w ZSRR) – ukraiński dziennikarz, oficer Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych i Ukraińskiej Armii Halickiej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)