Legion Zaolziański - Polski Serwis Naukowy

Województwo śląskie w latach 1924-1934, w którym sformowano Legion

Mapa Zaolzia ze zmianami terytorialnymi w 1938

Legion Zaolziański – grupy dywersyjne Wojska Polskiego II RP, improwizowane we wrześniu 1938 r., w trakcie przygotowań politycznych i wojskowych do rewindykacji Zaolzia, przeznaczone do przeprowadzenia "działań dywersyjnych w większym stylu na tyłach armii czeskiej".

Straż Graniczna (SG) – jednolita, umundurowana, w pełni zawodowa formacja typu policyjnego. Została powołana do życia ustawą z dnia 12 października 1990, jej funkcjonowanie rozpoczęło się 16 maja 1991 wraz z rozformowaniem Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP). Wykonuje zadania związane z ochroną granicy państwowej i kontrolą ruchu granicznego. Nadzór nad formacją sprawuje Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Komendant Główny Straży Granicznej jest centralnym organem administracji rządowej w sprawach ochrony granicy państwowej.

Rewindykacja - odzyskanie dóbr kultury będących własnością państwa ubiegającego się o nie, a wywiezionych w wyniku zagrabienia (np. kolekcje obrazów, monet, księgozbiory, archiwalia).

Historia

17 września 1938 r. szef Sztabu Głównego WP, gen. bryg. Wacław Stachiewicz wydał tajny rozkaz, w którym stwierdził między innymi, że należy "przystąpić do organizowania Legionu Zaolziańskiego" na naszym terenie przygranicznym" i "wyznaczyć oficera na dowódcę całości akcji". Oficerem tym został ppłk dypl. Ludwik Zych, szefem sztabu Komendy Głównej Straży Granicznej, a podczas przygotowań do plebiscytu - jeden z kierowników Tajnej Organizacji Wojskowej. Miejscem postoju sztabu było Bielsko. Z chwilą utworzenia Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Śląsk", legion podporządkowany został jej dowódcy.

Dywersja pozafrontowa - utworzona w 1923 w Oddziale II Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, na bazie doświadczeń Grupy "Wawelberg", ściśle zakonspirowana komórka której zadaniem miało być:

Wacław Teofil Stachiewicz (ur. 1894 we Lwowie, zm. 12 listopada 1973 w Montrealu) – generał dywizji Wojska Polskiego, szef Sztabu Głównego WP (1935–1939), pisarz wojskowy.

Propagandę i agitację oraz werbunek na rzecz legionu prowadził utworzony w Katowicach Komitet Walki o Śląsk Zaolziański, na czele którego stanął Karol Grzesik, marszałek Sejmu Śląskiego.

Kadra oficerska wywodziła się z Wojska Polskiego, natomiast reszta to ochotnicy polscy zza Olzy, którzy przeszli procedurę kwalifikacyjną w obozach dla uchodźców w Hermanicach i Ochabach.

W Zebrzydowicach działała grupa wywiadowcza Legionu: pchor. Tadeusz Skrzypiec i aspirant SG Boratyński. W jej składzie znaleźli się również nauczyciel Józef Durczok i szofer Franciszek Siwek.

Bielsko (niem. Bielitz, czes. Bílsko) – do 1950 samodzielne miasto na Śląsku Cieszyńskim. Po połączeniu z Białą Krakowską, obszar miasta stanowi zachodnią część historycznego centrum Bielska-Białej.

Zebrzydowice (cz. Zebřidovice lub Žibřidovice, niem. Seibersdorf) – wieś gminna w powiecie cieszyńskim, w województwie śląskim, siedziba gminy Zebrzydowice. Położona nad rzeką Piotrówką przy granicy z Republiką Czeską. Powierzchnia miejscowości wynosi 1559 ha a liczba mieszkańców 5046 osób, co daje gęstość zaludnienia równą 323,7 os./km².

Do Legionu werbowano ochotników po stronie polskiej. Wśród nich duży procent stanowili członkowie Związku Strzeleckiego z powiatu cieszyńskiego i bielskiego. Polacy zza Olzy trafiali zaś do Organizacji Bojowej, Podgrupa "Cieszyn".

Organizacja i obsada personalna

Dowództwo

dowódca - ppłk dypl. Ludwik Zych ps. "Duch"

Grupa I "Cieszyn" Legionu "Zaolzie" - mjr Gustaw Swaczyna ps. "Stonawski"

Grupa II "Rybnik" Legionu "Zaolzie"

Grupa III "Bielsko" Legionu "Zaolzie" - mjr Jan Mazurkiewicz ps. "Zagłoba"

Grupa IV "Pszczyna" Legionu "Zaolzie" - mjr Władysław Nowożeniuk

Grupa wywiadowcza - Zebrzydowice

Liczebność Legionu wyniosła 1400-1700 osób, skupionych w 14 kompaniach ze sztabem i służbami. Członkowie Legionu uzbrojeni byli w broń niemiecką (karabiny i granaty ręczne, 27 rkm, 20 lkm, 12 ckm).

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

Od 1918 r. w stosunkach między Polską a Czechosłowacją dochodziło do konfliktów wokół kilku spornych terenów: Śląska Cieszyńskiego, Orawy, Spiszu, zaś po II wojnie światowej także ziemi kłodzkiej i ziemi raciborskiej.

Przypisy

Ppłk dypl. Ludwik Sadowski, Oddział II Sztabu Głównego. Rezultaty pracy pokojowej i udział w przygotowaniu do wojny, Paryż 1940.
Ppłk dypl. Ludwik Sadowski.

Bibliografia

Marek Piotr Deszczyński "Ostatni egzamin. Wojsko Polskie wobec kryzysu czechosłowackiego 1938-1939" Warszawa 2003.

Jerzy Kupliński, Wojskowe aspekty rewindykacji Zaolzia w 1938 r., cz. I, Wojskowy Przegląd Histryczny Nr 3 (129), Warszawa 1989 r., s. 60-80.

Zobacz też

Polsko-czechosłowackie konflikty graniczne

Zajęcie Zaolzia przez Czechosłowację (1919-1920)