Legiony Polskie we Włoszech - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy Legionów Jana Henryka Dąbrowskiego we Włoszech. Zapoznaj się również z: Legiony Polskie – stronę ujednoznaczniającą.

Gen. Jan Henryk Dąbrowski na czele Legionów Polskich we Włoszech

Sztandar 1. Legii Legionów Polskich we Włoszech

Żołnierz Legionów Polskich we Włoszech

Wjazd Jana Henryka Dąbrowskiego do Rzymu, obraz Januarego Suchodolskiego

Bitwa na San Domingo, January Suchodolski

Legiony Polskie we Włoszech – polskie formacje wojskowe, tworzone na terenie Włoch, których celem była walka o niepodległość. Walczące u boku wojsk francuskich i włoskich w latach 1797–1807, utworzone z inicjatywy Jana Henryka Dąbrowskiego przez Francuzów w pn. Włoszech. Tam wojska polskie miały się odbudować i przygotować do dalszych działań, gdyż po III rozbiorze polskie wojska były w pewnej części bezwładne.

Bitwa pod Waterloo miała miejsce 18 czerwca 1815 roku i była ostatnią bitwą Napoleona Bonaparte. Były cesarz Francuzów powrócił niespodziewanie z wygnania na Elbie i objął rządy na okres 100 dni. W krótkim czasie zebrał ponad 70-tysięczną armię, z którą ruszył w kierunku Brukseli, gdzie stały nierozwiązane jeszcze armie VI koalicji: angielska Wellingtona i pruska Blüchera. Po dwóch zwycięskich starciach 16 czerwca pod Quatre Bras i Ligny Napoleon stanął oko w oko z Wellingtonem pod Waterloo. Zwycięska początkowo bitwa po nadejściu armii Blüchera przemieniła się w klęskę, a armia francuska przestała istnieć. Napoleon musiał ponownie abdykować w dniu 22 czerwca.
Pokój w Lunéville 1801 – traktat pokojowy kończący wojnę Republiki Francuskiej ze Świętym Cesarstwem Rzymskim Narodu Niemieckiego. Podpisany 9 lutego 1801 w Lunéville w Lotaryngii.

Legiony polskie posiłkujące Lombardię

Po III rozbiorze nastąpiła emigracja żołnierzy i oficerów z Polski do Włoch i Francji. Dzięki wpływom Napoleona, za pośrednictwem Agencji (polska organizacja emigracyjna założona w Paryżu po upadku powstania kościuszkowskiego w 1794) Jan Henryk Dąbrowski podpisał 9 stycznia 1797 umowę z nowym rządem Republiki Lombardzkiej. Współtwórcami Legionów byli Karol Kniaziewicz, Józef Wybicki i Antoni "Amilkar" Kosiński. Ze znanych oficerów służyli tam, m.in. Józef Wielhorski i Franciszek Rymkiewicz.

Jan Henryk Dąbrowski, herbu Dąbrowski (ur. 2 sierpnia 1755 w Pierzchowie nad Rabą w Małopolsce zm. 6 czerwca 1818 w Winnej Górze w Wielkopolsce) – polski generał, senator-wojewoda Królestwa Polskiego w 1815, generał jazdy armii Królestwa Polskiego 1815-1816, dowódca naczelny wojsk polskich w 1813, twórca Legionów Polskich we Włoszech, generał insurekcji kościuszkowskiej. W 1815 odznaczony Orderem Orła Białego, kawaler Orderu Virtuti Militari w 1807, francuskiej Legii Honorowej w 1804, włoskiego Orderu Żelaznej Korony w 1806, rosyjskich orderów św. Włodzimierza i św. Anny.
Mazurek Dąbrowskiego (posłuchaj muzyki hymnu ?/i) – polska pieśń patriotyczna, od 26 lutego 1927 oficjalny hymn państwowy Rzeczypospolitej Polskiej.

Oddziały otrzymały nazwę Legionów Polskich. Mundury i sztandary były zbliżone do polskich, język komend i stopnie wojskowe również były polskie. Na szlifach widniał włoski napis Ludzie wolni są braćmi. Kokardy przypięte do mundurów były trójkolorowe w nawiązaniu do rewolucji francuskiej symbolizującą sojusz i protekcję Republiki. Dąbrowski zagwarantował ochotnikom obywatelstwo lombardzkie z prawem powrotu do kraju, gdy Lombardia będzie już wolna i bezpieczna.

Antoni Amilkar Kosiński herbu Rawicz (ur. 1769, zm. 1823) – generał polski, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej i wojen napoleońskich, współtwórca Legionów Polskich we Włoszech, baron Cesarstwa Francuskiego.
Bitwa pod Lipskiem niem. Völkerschlacht bei Leipzig, znana jako bitwa narodów – bitwa stoczona pod Lipskiem w dniach 16-19 października 1813 roku między wojskami francuskimi pod przywództwem Napoleona, a wojskami koalicji antyfrancuskiej (złożonej z Austrii, Prus, Rosji i Szwecji). Była to największa bitwa w kampaniach Napoleona i jego najcięższa porażka, aczkolwiek bardziej symboliczną stała się bitwa pod Waterloo.

W maju 1797 w szeregach Legionów stanęło około 7 tys. żołnierzy, głównie Polaków przebywających na emigracji oraz polskich jeńców i dezerterów z armii austriackiej generała Dogoberta Wurmsera w Mantui (6 tys. Polaków), wcielonych do niej uprzednio i zmuszanych do walki z Francuzami. Utworzone zostały dwie legie po 3 bataliony każda. W skład każdego batalionu wchodziło 10 kompanii, w tym (8 fizylierskich, 1 grenadierska, 1 strzelecka – stan kompanii: 125 żołnierzy). Dowódcą pierwszej legii był gen. Józef Wielhorski, drugiej gen. Franciszek Rymkiewicz. Dąbrowski wprowadził w legionach nowoczesny system dowodzenia na wzór francuski, zniósł kary cielesne, dał możliwość awansu również żołnierzom nie mającym pochodzenia szlacheckiego, nakazał naukę czytania i pisania oraz pogłębianie wiedzy z historii Polski.

Józef Rufin Wybicki herbu Rogala (ur. 29 września 1747 w Będominie koło Kościerzyny na Kaszubach, zm. 10 marca 1822 w Manieczkach koło Śremu) – polski pisarz i polityk, adwokat, autor słów do Mazurka Dąbrowskiego, senator-wojewoda Księstwa Warszawskiego od 1807 roku, senator-wojewoda Królestwa Polskiego od 1815 roku, prezes Sądu Najwyższego Królestwa Polskiego w latach 1817-1820, odznaczony Orderem Orła Białego (1807), Orderem Świętego Stanisława (1793), Legią Honorową (1807).
Aleksandr Wasiljewicz Suworow (ros. Алекса́ндр Васи́льевич Суво́ров) (ur. 24 listopada 1729 w Moskwie, zm. 18 maja 1800 w Sankt Petersburgu) – książę italski 1799, książę Sardynii, hrabia Rymnika 1789, hrabia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, rosyjski generalissimus 1799, marszałek polny Austrii. Dowódca i teoretyk wojskowy. Był sławny ze względu na odniesione sukcesy militarne.

Polski korpus posiłkowy Republiki Cisalpińskiej

Początkowo Legiony walczyły u boku Napoleona. Pierwszy raz w kwietniu 1797 pod Rimini, Weroną i nad jeziorem Garda, w akcji przeciw zbuntowanemu ludowi włoskiemu. Legiony w Rzymie zajmowały się rabowaniem dóbr kultury i jego wywozem do Francji ("Popioły" Żeromskiego). Po zawarciu pokoju z Austrią (w październiku tegoż roku) przeistoczyły się w Korpus Posiłkowy Republiki Cisalpińskiej. Część legionistów została wysłana do Rzymu, gdzie Francja obaliła wkrótce rządy papieskie. W listopadzie 1798 uczestniczyli oni w obronie Republiki Rzymskiej. Miesiąc później oddziały legionistów pod dowództwem Karola Kniaziewicza przyczyniły się do zwycięstwa Francuzów pod Civita Castellana. Potem brali udział w zwycięskiej ofensywie republikanów na Królestwo Neapolu. Następnie tłumili antyfrancuskie powstanie chłopskie w Republice Patrenopejskiej utworzonej w południowych Włoszech. Tu sformowano pułk jazdy istniejący potem pod różnymi nazwami, m.in. jako ułani nadwiślańscy.

Legia Polsko-Włoska – polska jednostka sformowana na mocy dekretu Napoleona z 6 kwietnia 1807. Tworzona była we Wrocławiu, Brzegu i Nysie z powracających z Włoch oddziałów polskich, które wzmocniono rekrutami z Wielkopolski. Miała liczyć 8750 żołnierzy (3 pułki piechoty oraz pułk lansjerów). Dowódcą Legii został generał Józef Grabiński.
Józef Grzegorz Chłopicki, herbu Nieczuja, (ur. 14 marca 1771 we wsi Kapustynie na Wołyniu, zm. 30 września 1854 w Krakowie) – generał polski, uczestnik wielu wojen – między innymi powstania kościuszkowskiego i wojen napoleońskich, dyktator powstania listopadowego, baron I Cesarstwa Francuskiego.

W 1799 polscy legioniści (ok. 8 tys.) wzięli udział w walkach z wojskami II koalicji antyfrancuskiej. W tym okresie legiony poniosły szereg porażek i ciężkie straty, np.: w bitwach pod Weroną, Magnano, w oblężonej Mantui, bitwach nad Trebbią i pod Novi. Straty pierwszej legii wynosiły 2 tys. zabitych i rannych; w drugiej legii, dowodzonej wówczas przez Dąbrowskiego, pozostało tylko 800 żołnierzy zdolnych do walki. W 1799 powstał nad Renem, dowodzony przez gen. Kniaziewicza, legion zwany naddunajskim, a w 1800 Dąbrowski odbudował 6-tysięczny legion pod nazwą Pierwsza Polska Legia.

Kwartalnik Historyczny – najstarsze polskie czasopismo historyczno-humanistyczne założone we Lwowie w 1887 roku przez historyka Ksawerego Liskego. W latach 1946-1950 wydawane w Krakowie (roczniki 52/53-57) pod redakcją m.in. J. Dąbrowskiego, R. Grodeckiego, K. Lepszego. Po roku 1950 przeniesione do Warszawy, gdzie wydawane jest pod auspicjami Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk przez Wydawnictwo Naukowe Semper. Pismo publikuje artykuły o ściśle naukowym charakterze dotyczące historii średniowiecza, czasów nowożytnych i najnowszych (bez uwzględnienia starożytności).
Franciszek Rymkiewicz (1756-1799) – generał polski powstania kościuszkowskiego i legionów. Należał do zakonu jezuitów, który opuścił po jego kasacie w 1773 roku, mając wtedy 17 lat. W 1778 roku, prawdopodobnie wskutek odmowy przyjęcia do wojska litewskiego, wstąpił jako sierżant do armii rosyjskiej do starotulskiego pułku piechoty. W 1780 r. awansował na chorążego i został adiutantem pułkowym. Trzy lata później otrzymał awans na porucznika, a w 1787 na kapitana. Odbył kampanię turecką 1788-1789. Uczestniczył w oblężeniu i szturmie Chocimia, następnie w walkach pod Kiszyniowem i w Mołdawii. W 1790 r. pod pretekstem słabości zdrowia wziął dymisję i opuścił armię rosyjską w randze sekund majora. Mimo starań nie został przyjęty do armii polskiej przed zakończeniem wojny 1792 r. Dopiero 9 sierpnia otrzymał stopień majora w nowo sformowanym batalionie strzelców litewskich. 2 kwietnia 1794 r. w związku z redukcją otzymał dymisję w randze podpułkownika. Wyróżnił się w trakcie oblężenia Warszawy. 30 sierpnia awansował z podpułkownika na generała majora. Członek Legionów Polskich we Włoszech, zginął w bitwie w 1799 z Austriakami pod Adygą.

W tym czasie Francuzi odnosili kolejne zwycięstwa nad wojskami koalicji na wielu frontach, m.in.: pod Zurychem (Szwajcaria), Castricum (Holandia) w 1799 oraz pod Marengo (Włochy) i Hohenlinden (Bawaria) w 1800. Rosja poróżniona z Austrią i Wielką Brytanią wycofała się z koalicji antyfrancuskiej, a Austria zawarła pokój z Francją w Lunéville w 1801, ale skończona wojna nie przyniosła jednak pozytywnego rozwiązania kwestii polskiej. To powodowało rozprzężenie w armii, zwątpienie, dochodziło do otwartej krytyki polityki Francji. Oficerowie podawali się do dymisji. Niewygodne Napoleonowi legie zostały wysłane na wyspę Hispaniola/San Domingo (obecnie Haiti) do tłumienia antyfrancuskiego powstania niewolników murzyńskich. Do Europy powróciło zaledwie kilkuset legionistów, którzy nie zostali zabici przez tubylców, nie zmarli wskutek chorób tropikalnych i nie osiedlili się w Ameryce. Istnieją także przesłanki, iż znaczna część Legionów Polskich, widząc haitańską walkę wyzwoleńczą, odniosła się do historii swojego narodu i przyłączyła się do walki przeciwko dodatkowym siłom francuskim.

Agencja – polska organizacja polityczna założona w 1794 w Paryżu przez Franciszka Barssa, jako oficjalne przedstawicielstwo insurekcji kościuszkowskiej.
Republika Transpadańska (1796-1797) - państwo włoskie utworzone w 1796 przez generała Napoleona Bonaparte po zajęciu przez wojska francuskie północnych Włoch. Tereny położone na północ od rzeki Pad, z miastami m.in.: Mediolan, Bergamo, Brescia, Cremona. 29 czerwca 1797 przekształcona w Republikę Cisalpińską.

We Włoszech pozostała 1 półbrygada piechoty dawnych legionistów, przeformowana następnie w polski pułk piechoty oraz regiment jazdy (ułani nadwiślańscy). Po zawarciu pokoju w Lunéville Legia polska została 21 grudnia 1801 roku przekształcana w dwie półbrygady, które w 1802 roku wcielono da armii włoskiej jako oddziały posiłkowe pod nazwą Polacchi al soldo della Republica Italiana. 1 pułkiem dawodził płk Józef Grabiński, batalionami: I – Szymon Białowiejski, II – Józef Chłopicki, III -Świderski, IV – Stanisław Ignacy Jakubowski.

January Suchodolski (ur. 19 września 1797 w Grodnie, zm. 20 marca 1875 w Bojmiu), polski malarz i oficer wojsk polskich. Jego grobowiec znajduje sie na cmentarzu w Oleksinie.
Józef Joachim Grabiński herbu Pomian (ur. 1771 Warszawa – zm. 1843 San Martino Włochy). Generał brygady armii Księstwa Warszawskiego, generał dywizji armii włoskiej.

W 1803 legioniści polscy jako wojsko najemne walczyli z Anglikami w Apuli, a w 1805 przyczynili się do zwycięstwa wojsk napoleońskich we Włoszech pod Castelfranco. Następnie w 1806 brali udział w walkach z ekspedycją sił brytyjskich w Kalabrii (południowe Włochy). w 1807 r. gdy armia napoleońska dotarła na Śląsk podczas wojny z Prusami, w Nysie, Prudniku, Korfantowie, Wrocławiu, Brzegu z pozostałości Legionów utworzono Legię Polską(Legion Polski) który gdy dotarł do Warszawy, został przemianowany na Legię Nadwiślańską czyli armię Księstwa Warszawskiego. Wielu oficerów Legionów Polskich w czasach 1815-31 było podstawą armii Królestwa Polskiego i brało udział w nieudanym Powstaniu Listopadowym. Później Napoleon także korzystał z polskich legionistów w wielu kampaniach, były to już jednak inne oddziały. Polscy legioniści walczyli po stronie Napoleona nawet po klęsce Napoleona w 1812 i odwrocie z Rosji, gdzie Józef Poniatowski uratował życie Napoleonowi. Potem Polacy uczestniczyli w wielu walkach, np. pod Lipskiem w 1813 i pod Waterloo w 1815.

Tzw. "druga koalicja" (1799–1802) była powtórną próbą zjednoczenia mocarstw europejskich dążących do zniszczenia, a jeśli się to nie uda – poważnego osłabienia rewolucyjnej Francji. W czasie gdy generał Napoleon Bonaparte prowadził kampanię w Egipcie nieprzyjazne Francji państwa zaczęły przygotowania do kolejnego uderzenia. Cesarstwo Austriackie i Imperium Rosyjskie formowały nowe armie, gotując się do uderzenia wiosną 1799 roku na terenie Niemiec i północnych Włoch.
Haiti, Republika Haiti (fr. Haïti, République d’Haïti; haitański Ayiti, Repiblik d Ayiti) – państwo w Ameryce Środkowej, zajmujące część wyspy Haiti na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli. Graniczy z Republiką Dominikany.

W Legionach polskich walczyło w sumie ok. 35 tys. ludzi, zginęło ok. 20 tys. Wykształciły one znakomitą kadrę przyszłych oficerów, były szkołą patriotyzmu i demokracji. Symbolem wiary w niepodległość stała się w 1797 pieśń legionistów napisana przez Józefa Wybickiego, zwana też "Mazurkiem Dąbrowskiego", która w XX wieku została polskim hymnem narodowym.

Karol Otto Kniaziewicz herbu własnego (ur. 4 maja 1762 w Asītes (Assieten) w ówczesnej Kurlandii – zm. 9 maja 1842 w Paryżu) – generał dywizji Wojsk Polskich, uczestnik insurekcji kościuszkowskiej, jeden z dowódców Legionów Polskich we Włoszech, twórca i dowódca Legii Naddunajskiej, uczestnik kampanii napoleońskiej, działacz emigracyjny.
Józef Antoni Poniatowski książę herbu Ciołek (ur. 7 maja 1763 w Wiedniu, zm. 19 października 1813 pod Lipskiem) – polski generał, minister wojny i Wódz Naczelny Wojsk Polskich Księstwa Warszawskiego, marszałek Francji.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)