Leki przeciwpsychotyczne - Polski Serwis Naukowy

Leki przeciwpsychotyczne, neuroleptyki – leki stosowane w leczeniu zaburzeń psychicznych głównie schizofrenii oraz innych psychoz, w przebiegu których występują objawy wytwórcze: urojenia, omamy, zaburzenia aktywności, uczuciowości, świadomości.

Pierwsze zastosowanie terminu przypisuje się francuskim lekarzom Jeanowi Delayowi i Pierre'owi Denikerowi (1955).

Działanie

Działają silnie uspokajająco poprzez hamowanie aktywności komórek nerwowych wpływając na ich procesy oddechowe, głównie komórek powiązanych z dopaminą (receptor D2) i serotoniną, w mniejszym stopniu z adrenaliną, a także z histaminą i w niektórych przypadkach acetylocholiną. Leki te nie wywołują efektu narkotycznego, czyli nie mogą doprowadzić do uzależnienia, ale wiele z nich potęguje działanie narkotyków i alkoholu etylowego (pomimo tego, niektóre są lub były stosowane w terapiach odwykowych, m.in. w celu przerwania efektu działania narkotyku np. chlorpromazyna (używana w celu przerwania działania LSD).

Dietyloamid kwasu D-lizergowego (LSD, LSD-25, ang. D-Lysergic Acid Diethylamide, niem. Lyserg-Säure-Diethylamid, stąd skrót LSD) – psychodeliczna substancja psychoaktywna, pochodna ergoliny.
Klopentiksol (nazwa chemiczna: cis,trans-4-[3-(2-chloro-9H-tioksanten-9-ylideno)-propylo]-1-piperazynoetanol) - organiczny związek chemiczny, pochodna tioksantenu, wprowadzona do lecznictwa w 1961 roku przez duńską firmę H. Lundbeck pod nazwą handlową Sordinol. Klopentiksol wykazuje silne działanie uspokajające, silne przeciwwytwórcze, umiarkowane przeciwautystyczne i słabe przeciwdepresyjne. Znalazł zastosowanie jako neuroleptyk w ostrej i przewlekłej schizofrenii oraz innych chorobach psychotycznych z bogatą symptomatyką wytwórczą. Obecnie w lecznictwie stosowany bardzo rzadko (po wprowadzeniu do lecznictwa często stosowanej pochodnej o silniejszym, bardziej selektywnym działaniu - zuklopentiksolu).

Głównym zastosowaniem neuroleptyków są psychozy z objawami osiowymi: autyzm jak też z objawami wytwórczymi urojenia, omamy, pomocniczo w depresji, bezsenności (szczególnie w postaci z objawami psychotycznymi) i w celu zwalczenia myśli samobójczych.

Działania niepożądane

Głównym działaniem niepożądanym jest parkinsonowski zespół poneuroleptyczny (zob. choroba Parkinsona). Starsze neuroleptyki wywoływały też wiele ubocznych objawów wegetatywnych jak suchość w jamie ustnej, zaburzenia akomodacji, nadmierna senność, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia funkcji seksualnych.

Chlorpromazyna (ATC: N 05 AA 01) – organiczny związek chemiczny, lek psychotropowy, pochodna fenotiazyny o działaniu przeciwpsychotycznym, przeciwautystycznym i uspokajającym.
Psychoza (gr. psyche – umysł i osis – szaleństwo) – zaburzenie psychiczne definiowane w psychiatrii jako stan umysłu, w którym doznaje się silnych zakłóceń w percepcji rzeczywistości. Osoby, które doznają stanu psychozy doświadczają, zaburzeń świadomości, spostrzegania, a ich sposób myślenia ulega zwykle całkowitej dezorganizacji. Osoba znajdująca się w stanie psychozy ma przekonanie o realności swoich przeżyć i wydaje się jej, że funkcjonuje normalnie. Istotą psychozy jest brak krytycyzmu wobec własnych, nieprawidłowych spostrzeżeń i osądów, przy czym należy tu rozróżnić psychozy z prawidłowo zachowaną świadomością, od psychoz z towarzyszącymi zaburzeniami świadomości.

Historia

Pierwszym neuroleptykiem wprowadzonym do światowego lecznictwa jest chlorpromazyna (w Polsce do dziś stosowany Fenactil jednak najczęściej w we wskazaniach pozapsychiatrycznych). Dużym krokiem w leczeniu psychoz było zsyntezowanie nowych generacji neuroleptyków działających również na receptor serotoninowy. Pierwszym z nich była klozapina. Neuroleptyki te (np. olanzapina, rysperydon, paliperydon, zyprazydon) powodują znacznie mniej objawów ubocznych, tak wczesnych, jak i późnych (np. dyskinez poneuroleptycznych).

Almisulpryd (łac. amisulpridum) – wielofunkcyjny organiczny związek chemiczny o właściwościach atypowego neuroleptyku, stosowany w leczeniu schizofrenii.
Fenotiazyna (Agrazyna) – organiczny związek chemiczny o potrójnym pierścieniu węglowym będący trójpierścieniowym heterocyklicznym związkiem zawierającym heteroatomy azotu i siarki w pierścieniu środkowym.

Podział neuroleptyków

Chlorpromazyna

Haloperidol

Kwetapina

Ze względu na ryzyko wystąpienia działań pozapiramidowych leki przeciwpsychotyczne zostały podzielone na dwie zasadnicze grupy − I i II generacji (dawniej znane jako typowe i atypowe). Ten podział jest też najczęściej używanym podziałem w praktyce klinicznej.
Do oceny nasilenia objawów pozapiramidowych można użyć skali Simpsona i Angusa.

Teratogenność (dosłownie potworotwórczość od teratos – potwór) – właściwość teratogenów powodująca wady (potworności) w rozwoju płodu (mają ją np. promieniowanie, wirusy, ksenobiotyki, niektóre lekarstwa).
Narkotyk – potoczna nazwa niektórych . Ze względu na poglądy społeczne, różnice kulturowe, stany prawne itp. nie ma jednoznacznej definicji słowa narkotyk. Narkotykami nazywa się:

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)