Lelów - Polski Serwis Naukowy

Lelów – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Lelów. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie częstochowskim. Wieś jest siedzibą gminy wiejskiej Lelów.

Lelów leży na Progu Lelowskim, nad rzeką Białką, ok. 35 km na wschód od Częstochowy.

Władysław[1] I Łokietek (ur. między 3 marca 1260 a 19 stycznia 1261 [2], zm. 2 marca 1333, Kraków) – książę na Kujawach Brzeskich i Dobrzyniu 1267-1275 (pod opieką matki), udzielne rządy razem z braćmi 1275-1288, książę brzeski i sieradzki 1288-1300, książę sandomierski 1289-1292, 1292-1300 lennik Wacława II, regent w księstwie dobrzyńskim 1293-1295, książę łęczycki 1294-1300, książę wielkopolski i pomorski 1296-1300, na wygnaniu w latach 1300-1304, od 1304 w Wiślicy, od 1305 ponownie w Sandomierzu, Sieradzu, Łęczycy i Brześciu, od 1306 w Krakowie i zwierzchnictwo nad księstwami: inowrocławskim i dobrzyńskim, 1306-1308/9 na Pomorzu, od 1314 w Wielkopolsce, od 1320 król Polski, od 1327 zamiana Sieradza i Łęczycy na Inowrocław i Dobrzyń, w 1329 utrata ziemi dobrzyńskiej, w 1332 utrata Kujaw.
Gmina Lelów (do 1870 gmina Sokolniki) – gmina wiejska w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie częstochowskim.

Liczba mieszkańców – około 2000.

Historia

1193 – pierwsze wzmianki w dokumencie wydanym przez papieża Celestyna III o osadzie Lelów „thabernae Lelov”, która istniała na terenie obecnej wsi Staromieście

1246 – Konrad I mazowiecki jego syn Kazimierz i Mieszko Opolski budują gród („edificant costrum)” nad Białką

1261 – książę Kazimierz Kujawski odbudował gród po zniszczeniach

1304 – wracający z wygnania na Węgrzech książę kujawski Władysław Łokietek i po walkach z Czechami zajmuje Lelów

1307 – wzmianka o kasztelanii lelowskiej

1325-1334 – przeniesienie siedziby dekanatu z Irządz do Lelowa

1314 – Lelów uzyskuje prawa miejskie

1341 22 września – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego

1343 18 października – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego

1345 24 czerwca – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego

1345 lipiec – pod miastem doszło do bitwy między wojskami polskimi i czeskimi w czasie wojny polsko-czeskiej 1345-1348

1357 2 stycznia – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego

1365 24 sierpnia – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego

1366 9 lipca – pobyt na zamku króla Kazimierza Wielkiego

1366 – Kazimierz Wielki uwalnia mieszczan od myt i ceł w Królestwie Polskim

1370 przed – budowa/rozbudowa zamku obronnego

1370 – budowa klasztoru franciszkanów

XIV – XVII wiek – Lelów jest siedzibą powiatu w województwie krakowskim

1394 – pobyt na zamku króla Władysława Jagiełły

1410 – prace budowlane na zamku w Lelowie z powodu wojny z Zakonem Krzyżackim

1418 – pobyt na zamku króla Władysława Jagiełły

1418 – sąd nadworny w Lelowie (in curia regis Lelowie) w składzie: Paweł z Bogumiłowic sędzia ziemski krakowski, Piotr Szafraniec podkomorzy krakowski, Zbigniew z Brzezia marszałek Królestwa Polskiego, Zaklika z Korzkwi, wojewoda sandomierski Jan ze Zdakowa i kasztelan Stanisław Gamrat oczyścił z nagany Macieja z Wielopola herbu Pilawa

1425 – król Władysław Jagiełło przebywa na zamku

1494 – nakładem mieszczan zostaje naprawiona brama zamkowa

1547 – w związku z pożarem król Zygmunt I Stary zwalnia miasto na 20 lat z podatków

XVII wiek – utrata znaczenia miasta w wyniku pożarów i zniszczeń wojennych

1662 – Sejm wydaje uchwałę na temat zamku w Lelowie

1789 – rozbiórka Bramy Nakielskiej

1795 – III rozbiór Rzeczypospolitej. Miasto przestało być stolicą powiatu na korzyść Włoszczowy

1819 – kasata klasztoru Franciszkanów

1827 – w Lelowie było 128 domów i 785 mieszkańców

1869 – utrata praw miejskich

1870 – zakończenie wyburzania murów miejskich

1870 – klasztor Franciszkanów zostaje rozebrany

4 września 1939 – wkroczenie Niemców, rozstrzelanie przez Wehrmacht 16 mieszkańców w odwecie za porażkę pod wsią w walce z wojskiem polskim, spalenie kościoła parafialnego z XIV wieku, zburzenie synagogi, początki prześladowań ludności żydowskiej

Zabytki

kościół parafialny pw. św. Marcina z XIV/XV w. Przebudowany w 1638 roku.

Wewnątrz ocalały z pożaru we wrześniu 1939 roku krzyż

kaplica Matki Boskiej Pocieszenia

ohel cadyka Dawida Bidermana, do którego corocznie na przełomie stycznia i lutego pielgrzymują chasydzi z całego świata.

unikalny rynek (z każdego rogu odchodzą 2 ulice)

cmentarz katolicki, nr rej.: 398/86 z 17.06.1986

nieistniejące:

Próg Lelowski (342.13) - mezoregion fizycznogeograficzny w południowo-środkowej Polsce, stanowiący południowo-zachodnią część Wyżyny Przedborskiej. Region graniczy od zachodu z Wyżyną Częstochowską a od wschodu z z Niecką Włoszczowską. Leży głównie w zasięgu woj. śląskiego, jedynie marginalnie na zachodnich krańcach gminy Słupia w woj. świętokrzyskim.
Czulent – inaczej "cholent", czoulent – potrawa z kuchni żydowskiej. Czulent to bardzo wolno gotowany (duszony) gulasz, przyrządzony z koszernego mięsa, z fasolą (często ciecierzycą) , cebulą, kaszą jęczmienną lub jaglaną. Czasami w jego skład wchodzą także jajka na twardo, knedle. Spożywany w święto szabasowe.

Zamek w Lelowie – zbudowany w stylu gotyckim przez króla Kazimierza Wielkiego na planie prostokąta w miejscu wcześniejszego grodu. Został rozebrany w latach 1804-1805. Obecnie w tym miejscu znajduje się cmentarz.

Kościół Franciszkanów

klasztor Franciszkanów z 1357 roku – rozebrany w 1825 r.

Brama Nakielska – zbudowana w XIV wieku przez króla Kazimierza Wielkiego. Wyburzono ją w 1789 roku. Miała długość 18,5 m.

Brama Krakowska

Brama Częstochowska w pobliżu klasztoru franciszkanów

Mury obronne z łamanego kamienia zbudowane pomiędzy rokiem 1333-1370. Ich długość wynosiła około 1000 metrów. Rozebrane w latach 1848-1870.

Uniwersytet Jagielloński (historyczne nazwy: łac. Studium Generale, Akademia Krakowska, Szkoła Główna Koronna, Szkoła Główna Krakowska, Uniwersytet Krakowski) (łac. Universitas Jagellonica Cracoviensis) – najstarsza polska szkoła wyższa, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie, mieszczący się w Krakowie.
Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)