Leoš Janáček - Polski Serwis Naukowy

Leoš Janáček

Leoš Janáček (ur. 3 lipca 1854 Hukvaldy, zm. 12 sierpnia 1928 Ostrawa) – czeski kompozytor.

Studiował w Pradze, w Lipsku i w Wiedniu. Od 1880 r. uczył muzyki w Brnie. Napisał kilka prac teoretycznych. Opery zaczął pisać w Brnie, ale praski teatr nie chciał ich początkowo wystawiać. Dopiero po dwunastu latach wystawiono w Pradze w 1916 r. operę Její pastorkyňa, która odniosła wielki sukces. Dopiero wtedy Janáček rozpoczął prawdziwą karierę, pisząc wiele oryginalnych dzieł.

Orkiestra – duży zespół instrumentalny liczący zazwyczaj od kilkunastu, do kilkudziesięciu, a nawet ponad stu instrumentów. W celu synchronizacji gry takiej ilości instrumentalistów w orkiestrze potrzebny jest dyrygent.

Słowacja, Republika Słowacka () – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

W oparciu o czeską muzykę ludową komponował opery oraz utwory na fortepian i orkiestrę.

Był też kolekcjonerem piosenek ludowych - Janáček i jego współpracownicy wędrowali po morawskich i słowackich wioskach i zapisywali lub nagrywali na fonografie autentyczny śpiew mieszkańców. Niektóre nagrania dochowały się do dzisiejszych czasów.

Wybrane utwory

Opery

Šárka (Szarka) (1887 - pierwsza wersja, 1888 - druga, 1918 - trzecia, premiera w 1925)

Počátek románu (Początek romansu) (1891)

Její pastorkyňa (Jej pasierbica) albo Jenůfa (1894-1904)

Osud (Przeznaczenie) (1903-1904)

Výlety páně Broučkovy (Wyprawy pana Brouczka) – 2 opery 1-aktowe: Výlet pána Broučka do měsíce (Wyprawa pana Brouczka na Księżyc) i Výlet pána Broučka do XV století (Wyprawa pana Brouczka do XV wieku) (1908-1917, premiera 1920)

Káťa Kabanová (Katia Kabanowa) (1919-1921)

Příhody lišky Bystroušky (Przygody liska Chytruska) (1921-1923)

Věc Makropulos (Sprawa Makropulos) (1923-1926)

Z mrtvého domu (Z martwego domu) (1927-1928)

Utwory orkiestrowe

Lašské tance (1889-1890)

rapsodia Taras Bulba (1915-1918) - na podstawie powieści Gogola

Sinfonietta (1926)

Utwory kameralne

Dumka na skrzypce i fortepian (1879-1880)

Romans na skrzypce i fortepian (1879-1880)

Sonata na skrzypce i fortepian (1914)

I kwartet smyczkowy "Sonata kreutzerowska" (1923)

Młodość (Mládí) na sekstet dęty (1924)

II kwartet smyczkowy "Listy intymne" (1928)

Utwory fortepianowe

Tema con variazioni (1880)

Na zarośniętej ścieżce (1900-1911) - cykl miniatur fortepianowych

We mgle (1912)

Pamiątka (1928)

Sonata "z ulicy" 1905

Utwory chóralne

Říkadla (1925)

Msza głagolicka (Glagolská mše) (1926)

Zobacz też

2073 Janáček

Przypisy

W Czechach i na Słowacji opera figuruje jako Její pastorkyňa, poza ich granicami jest znana jako Jenůfa.

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Leoš Janáček

Hukvaldy (niem. Hochwald) - wieś gminna na Morawach, w powiecie Frydek-Mistek, na południe od Beskidu Śląsko-Morawskiego. Przez miejscowość przepływa potok Ondřejnice.

Czechy (. Na powierzchni 78 866 km² żyje ponad 10,5 mln osób, z czego 94% to Czesi. Obowiązuje czterostopniowy podział administracyjny – na 14 krajów, 204 gminy III stopnia, 384 gminy II stopnia oraz 5661 gmin I stopnia.