Leon Henryk Sternbach - Polski Serwis Naukowy

Tablica pamiątkowa w Opatii

Leon Henryk Sternbach (ur. 7 maja 1908 w Opatii, zm. 28 września 2005 w Chapel Hill) – polsko-amerykański chemik i farmaceuta żydowskiego pochodzenia.

Syn krakowskiego aptekarza Michała Abrahama Sternbacha, absolwenta wydziału farmaceutycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Uczęszczał do gimnazjum w Villach i Grazu. W 1923 przybył do Bielska-Białej, gdzie w 1926 zdał maturę. W tym samym roku przeniósł się do Krakowa. Pomagał tam ojcu w aptece i podjął studia.

Stopnie naukowe są uregulowane w ustawie z 14 marca 2003 o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2003 r. Nr 65, poz. 595). Ustawa przewiduje następujące stopnie naukowe:

Tytuł zawodowy – system certyfikatów i tytułów, które otrzymują osoby, które dowiodły, że posiadają określony zasób wiedzy i umiejętności potrzebnych do wykonywania danego zawodu.

Studiował na wydziale farmacji Uniwersytetu Jagiellońskiego, uzyskując w 1929 roku tytuł zawodowy magistra farmacji. Następnie podjął studia chemiczne, uzyskując w 1931 roku stopień naukowy doktora na podstawie rozprawy pt. O związkach pochodnych alfa i beta – acetonaftalenu. Następnie do 1936 roku pracował jako asystent w II Zakładzie Chemii Organicznej UJ u prof. Karola Dziewońskiego. Zajmował się głównie badaniami nad barwnikami. W 1936 został zwolniony w ramach redukcji etatów.

Chlordiazepoksyd (chlordiazepoxide, ATC N 05 BA 02 ) – organiczny związek chemiczny, pochodna benzodiazepiny. W 1954 roku związek odkryty przypadkowo, jednak nie zwrócono na niego uwagi. Został zsyntetyzowany w roku 1957 przez absolwenta Uniwersytetu Jagiellońskiego Leona Henryka Sternbacha (1908-2005). Opatentowany w roku 1958, natomiast wprowadzony do lecznictwa jako pierwszy lek z tej grupy w lutym 1960 roku pod nazwą handlową Librium przez koncern farmaceutyczny Hoffman-La Roche. Nasila działania receptorów GABA. Wykazuje silne działanie zarówno przeciwlękowe jak i uspokajające, oraz umiarkowanie miorelaksacyjnie, umiarkowanie nasennie - w dawkach małych (do 10 mg) i silnie nasenne - w dawkach dużych (30 mg). Ponadto odznacza się niewielkim działaniem rozkurczowym. Może wywoływać uzależnienie.

Opatija (wł. Abbazia, pol. Abacja), miasto w Chorwacji, na półwyspie Istria (Primorsko-goranska županija); 7,8 tys. mieszkańców, 12,2 tys. łącznie z gminą Opatija (2001).

W roku 1937 otrzymał stypendium Fundacji Feliksa Wiślickiego i wyjechał do Wiednia, a następnie przeniósł się do Zurychu. Tam kontynuował swoje badania rozpoczęte jeszcze w Krakowie.

Wojna zastała go w Szwajcarii. Matka, z pochodzenia Węgierka, przeżyła ukrywana przez Polaków. 1 czerwca 1940 roku Leon Sternbach zatrudnił się w koncernie farmaceutycznym Hoffman La-Roche w Bazylei, w którym pracował aż do 95. roku życia (2003).

W połowie 1941 wraz z żoną przeniósł się Stanów Zjednoczonych, do nowo tworzonego ośrodka koncernu Roche w Nutley. Na początku opracował syntezę witaminy H, czyli biotyny.

Diazepam – organiczny związek chemiczny, lek psychotropowy z grupy pochodnych benzo-1,4-diazepiny. Został zsyntetyzowany w 1959 roku przez absolwenta Uniwersytetu Jagiellońskiego Leona Henryka Sternbacha, natomiast wprowadzony do lecznictwa w 1963 roku pod nazwą handlową Valium przez koncern farmaceutyczny Hoffman-La Roche. Wykazuje działanie uspokajające, przeciwlękowe, przeciwdrgawkowe, rozluźniające mięśnie i ułatwia zasypianie.

Karol Józef Dziewoński (ur. 18 sierpnia 1876 w Jarosławiu, zm. 6 grudnia 1943 w Krakowie) - profesor chemii organicznej i kierownik II Zakładu Chemicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego, specjalista w zakresie chemii barwników i technologii farbiarstwa. Przewodniczący Oddziału Krakowskiego Polskiego Towarzystwa Chemicznego (1924-1937). Od 1919 był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności (1919 członek-korespondent, 1923 członek czynny), od 1936 członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, od 1923 członkiem Akademii Nauk Technicznych.

Zsyntetyzował pierwsze na świecie benzodiazepiny: chlordiazepoksyd (1958), diazepam (Valium) (1959), flurazepam, flunitrazepam, nitrazepam, klonazepam, także wiele środków bakteriobójczych, przeciwbólowych i przeciwwymiotnych. Jest autorem ponad 240 patentów. Odkrycia Sternbacha znacząco przyczyniły się do sukcesów koncernu, dla którego poświęcił niemal całą swoją karierę zawodową.

Flunitrazepam (Flunitrazepamum) (ATC: N 05 CD 03) – lek z rodziny benzodiazepin sprzedawany pod nazwą Rohypnol. Działa podobnie do innych leków z tej grupy, ale wyróżnia się aktywnością: jest 7-10 razy silniejszy niż diazepam (Relanium). Po połączeniu z alkoholem powoduje trwającą kilka godzin amnezję. Ta właściwość flunitrazepamu sprawia, że bywa on używany jako pigułka gwałtu.

Klonazepam (Clonazepamum, ATC: N 03 AE 01) - lek z rodziny benzodiazepin charakteryzujący się silnym i długotrwałym działaniem przeciwdrgawkowym (antyepileptycznym) oraz przeciwlękowym.

W 2005 wprowadzony został do National Hall of Fame of Inventors.

Bibliografia

Bogusław Sławiński. Wynalazca nad wynalazcami. „Alma mater”, czerwiec 2007.

Pizło P., Sławiński B., 2010, Historia żółtej tabletki, Tygodnik Powszechny 21, str.28, (korzystano z Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego).