Na mapach: 32°38′18″N 14°17′26″E / 32.63833, 14.29056

Łuk Triumfalny Septimiusza Sewera

Leptis Magna (łac.) – obecnie jedne z najlepiej na świecie zachowanych ruin starożytnego miasta rzymskiego, u libijskich wybrzeży Morza Śródziemnego (Trypolitania). Znajduje się tuż przy dwustutysięcznym mieście Al Chums.

Miasto było jedną z licznych fenickich kolonii. Z Leptis Magna wywodził się cesarski ród Sewerów (tu urodził się przyszły cesarz rzymski – Septymiusz Sewer, który po wstąpieniu na tron w 193 rozbudował miasto). W 1982 r. stanowisko archeologiczne Leptis Magna zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Z powodu politycznej izolacji Libii powierzchnia miasta zbadana została w około 40%.

Historia

Miasto założyli Fenicjanie. Najstarszym obiektem odkrytym na terenie Leptis jest fragment ceramiki korynckiej z ok. 500 p.n.e., na który natrafiono w jednym z grobów z okresu fenickiego, czy raczej punickiego, pod poziomem teatru rzymskiego. Leptis została podporządkowana wraz z pozostałymi dwoma koloniami fenickimi, Oeą i Sabratą, tworzącymi Tripolis, czyli „trójmiasto”, zwierzchnictwu Kartaginy. Po II wojnie punickiej (218-201 p.n.e.), w której Rzym pokonał Kartaginę, Leptis Magna pozostała w granicach Kartaginy, ale stała się terenem spornym między dawną metropolią a sprzymierzonymi z Rzymem królami numidyjskimi. W 46 p.n.e. po zwycięstwie Cezara nad pompejańczykami w Afryce Leptis została włączona do nowo założonej prowincji Africa Nova, której pierwszym namiestnikiem został historyk Salustiusz. Cesarz August (27 p.n.e. – 14) najpierw restytuował na terenie prowincji Africa Nova królestwo Numidii i oddał je Jubie II, w nagrodę za pomoc w wojnie z Antoniuszem, aby wkrótce potem na nowo włączyć je do Rzym, połączyć z prowincją Africa Vetus w jedną prowincję Africa. Do tego zapalnego wówczas regionu wysłał Legio III Augusta. Z Leptis pochodził cesarz Septymiusz Sewer (193-211) i ze zrozumiałych względów po jego dojściu do władzy miasto przeżywało rozkwit, zajmowało największą powierzchnię w historii i otrzymało nazwę Leptis Magna, czyli „wielka Leptis”. Od końca III w. datuje się stopniowy upadek Leptis, m.in. wskutek pustynnienia okolicznych terenów i przechodzenia ludności osiadłej na koczowniczy tryb życia. Mury z okresu bizantyjskiego mają o wiele mniejszy obwód od tych z okresu Sewerów.

Zabytki

Najstarsze zachowane zabytki z terenu Leptis pochodzą z okresu panowania cesarza Augusta (27 p.n.e. – 14 n.e.). Są to m.in. plac targowy (8 p.n.e.), stosunkowo dobrze zachowany teatr (1 n.e.), świątynia Romy i Augusta (14-19 n.e.) oraz nieco późniejsza Liber Pater. Nieco starszymi obiektami są: łuk Tyberiusza (35-36), łuk Trajana (109-110), termy Hadriana (126-127), odremontowane i przebudowane przez Kommodusa (180-192). Zachowały się ślady instalacji hypocaustum. Z okresu Sewerów (193-235) pochodzą najwspanialsze obiekty: łuk Septymiusza Sewera (AD 146-211), wzniesiony najwyraźniej na prędce, prawdopodobnie przed spodziewaną wizytą cesarza w 203 n.e., ulica z portykami po obu stronach, podobna do tych, jakie spotyka się na terenie Syrii, łącząca termy cesarza Hadriana z forum Sewerów, z bazyliką Sewerów, port w ostatecznym kształcie, oraz tzw. brama zachodnia (nazwę tę nadali jej archeolodzy) i fragmenty murów obronnych o największym obwodzie (pochodzące z lat 250-350). Wreszcie z okresu bizantyjskiego pochodzą niewielki kościółek, prawdopodobnie z okresu panowania Justyniana I (527-565) oraz resztki murów obronnych z bramą nazwaną roboczo bizantyjską. W pobliżu Leptis, na wschód od ruin, znajdują się stosunkowo dobrze zachowane tzw. termy myśliwskie z końca II w. n.e., oraz pozostałości cyrku, amfiteatru, cystern oraz zapory, która zwracała bieg Wadi Lebda na zachód, do Wadi Rsef, aby zapobiec wylewom w rejonie term Hadriana i forum Sewerów oraz zamulaniu basenu portowego.

Bibliografia

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Leptis Magna