Liść pułapkowy - Polski Serwis Naukowy

Liść pułapkowy muchołówki

Liść pułapkowy dzbanecznika

Liść pułapkowy – zmodyfikowany liść o specyficznej budowie, przystosowany do chwytania i trawienia drobnych zwierząt. Liście takie występują u wszystkich roślin mięsożernych (np. w rodzajach rosiczka, muchołówka, dzbanecznik). Przystosowania tych liści dotyczą wabienia zwierząt, ich chwytania i trawienia. Podobieństwa liści roślin należących do różnych, niespokrewnionych rodzajów i rodzin jest wynikiem konwergencji.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Pływacz (Utricularia L.) – rodzaj owadożernych roślin należący do rodziny pływaczowatych (według systemu Reveala i APG II). Liczy ok. 215 gatunków, z których w Polsce występuje 5. Gatunkiem typowym jest Utricularia vulgaris L..

Rolę powabni pełnią wydzieliny miodników pozakwiatowych (np. u muchołówki, kapturnicy, dzbanecznika), wydzielane w postaci słodkich kropli na liściach (np. u rosiczki, rosolistnika, tłustosza) i słodkiego śluzu na włoskach (u roślin podwodnych – pływacza, aldrowandy i żenlisei.

Darlingtonia kalifornijska (Darlingtonia californica) – gatunek rośliny z rodziny kapturnicowatych. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Darlingtonia. Występuje na górskich bagnach w górach Sierra Nevada do wysokości około 2000 m n.p.m. Gatunek opisał i nazwał w 1854 John Torrey. Nazwa pochodzi od nazwiska innego botanika – W. Darlingtona.

Konwergencja (łac. convergere, zbierać się, upodabniać się) - w biologii, proces powstawania morfologicznie i funkcjonalnie podobnych cech (czyli analogicznych) w grupach organizmów odlegle spokrewnionych (niezależnie w różnych liniach ewolucyjnych), odrębnych dla tych grup cech pierwotnych, w odpowiedzi na podobne lub takie same wymagania środowiskowe, np. podobny typ pokarmu, wymagania lokomocyjne. Źródłem konwergencji jest występowanie tych samych czynników doboru naturalnego wpływających na proces ewolucji różnych populacji. Przykładem mogą być ryby i walenie, które żyjąc w środowisku wodnym rozwinęły podobnie opływowe kształty ciała, napędową płetwę ogonową i sterujące płetwy przednie. Dobrym przykładem jest też zewnętrzne podobieństwo rekinów, ichtiozaurów i delfinów. Innego przykładu dostarcza porównanie skrzydeł niespokrewnionych ewolucyjnie organizmów jak np. ptaków i owadów. Nierzadko mówi się też o narządach analogicznych, które u różnych organizmów pełnią podobne funkcje.

W celu pochwycenia ofiar wykształciły się następujące przystosowania:

lepki śluz przytrzymujący ofiary na nieruchomych liściach (działających biernie) – np. u byblisa i rosolistnika,

lepki śluz przytrzymujący ofiary i liście zwijające się (działające czynie) – np. u tłustosza i rosiczki),

liść w kształcie ”wilczego dołu” ze ścianami i krawędziami uniemożliwiającymi wydostanie się – np. u kapturnicy, dzbanecznika, darlingtonii),

organem chwytającym są szybko zamykające się dwie klapki – np. u muchołówki i aldrowandy,

organ chwytający to zamknięty woreczek z klapką otwierającą się tylko do wnętrza – u pływacza.

Bibliografia

Zbigniew Podbielkowski, Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny mięsożerne - zwane też owadożernymi. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2003. ISBN 83-7073-337-9.