Libertacja - Polski Serwis Naukowy

Libertacja – w I Rzeczypospolitej było to zwolnienie od określonych obowiązków, m.in. podatków, innych ciężarów w stosunku do miejsca lub osoby.

Libertacja chłopów

Libertacja chłopów z poddaństwa nazywana również emancypacją pojawiła się w XVI wieku. Polegała na zwolnieniu poddanego chłopa z poddaństwa za odpłatnością. Odbywała się poprzez wpis do akt grodzkich lub wręczenie chłopu listu uwalniającego z herbem i podpisem pana. Wysokość wykupu ustalana była indywidualnie. Zwalniany miał prawo do zabrania ze sobą ruchomości. Często stosowana była wobec zbiegów, którzy po zdobyciu poprzez ucieczkę niezależności zdołali zdobyć jakiś majątek a zostali odnalezieni przez pana. Zdarzało się, że uzyskujący poprzez libertację wolność chłop nie był w stanie się utrzymać i oddawał się w poddaństwo innemu panu. Libertacja chłopów była zjawiskiem rzadkim.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

Zdzisław Kaczmarczyk (wł. Zdzisław Antoni Kaczmarczyk, ur. 19 sierpnia 1911 w Krakowie, zm. 14 sierpnia 1980) – polski prawnik, historyk, niemcoznawca, zaangażowany w procesy polonizacji i zagospodarowywania Ziem Północnych i Zachodnich, dyrektor Instytutu Zachodniego w Poznaniu w latach 1964-1965, prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w latach 1975-1980.

Libertacja nieruchomości

Libertacja nieruchomości szlacheckich i duchownych w miastach od prawa miejskiego. Udzielana była przywilejem królewskim pojedynczym domom w miastach i powodowała wyłączenie nieruchomości spod jurysdykcji miasta a inkorporację jej do prawa ziemskiego. Właściciel libertowanej nieruchomości nie ponosił opłat i innych ciężarów miejskich. Libertowane nieruchomości łamały jednolitość prawną terytorium miejskiego i podobnie jak jurydyki osłabiały miasta pod względem gospodarczym. Libertacja spod prawa miejskiego rozpowszechniła się w XVII i XVIII wieku. Skalę zjawiska obrazuje spis nieruchomości miasta Krakowa z 1667 roku. Tylko 28,3% nieruchomości w obrębie murów miasta podlegało prawu miejskiemu. Reszta była libertowana, 55% jako własność kościoła i duchownych, 16,7% jako własność szlachecka. Biorąc pod uwagę otaczające miasto jurydyki, prawu miejskiemu podlegał ułamek nieruchomości w obrębie miejskiej zabudowy.

Szlachta (z niem. Geschlecht - ród) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.

Poddaństwem – określana jest forma uzależnienia chłopów od pana w społeczeństwie feudalnym. Polegało na przymusowym świadczeniu chłopa na rzecz pana danin, robocizny i innych nakazów. Forma ta była usankcjonowana instytucjonalnie i prawnie, pociągająca za sobą represje. Poddaństwo miało charakter przymusu pozaekonomicznego.

Inne rodzaje libertacji

Libertacja czasowa polegała na zwolnieniu od podatków i innych ciężarów na określony czas, w związku z wydarzeniami losowymi, poniesionymi inwestycjami lub za opłatą.

W związku ze zniszczeniami wojennymi, na przykład najazdami tatarskimi, udzielano nieraz libertacji dotkniętym nimi ziemiom od poboru lub miastom od szosu. W przypadku pożarów miasta udzielały często pogorzelcom libertacji czasowej od podatków miejskich.

Rajca i burmistrz Warszawy, kupiec winny Jakub Gianotti otrzymał w 1628 roku libertację od podatków miejskich na dwanaście lat ze względu na koszt prac poniesionych przy dokończeniu kamienicy na starym rynku. Libertacja dotyczyła kamienicy nazywanej „Pod Murzynkiem”. To przykład libertacji udzielonej przez władze miasta, będącej wyrazem, jak można by dziś powiedzieć, polityki inwestycyjnej miasta.

Prawo ziemskie – nazwa systemu zwyczajowego prawa sądowego Polski przedrozbiorowej, zastosowana w Korekturze praw dla odróżnienia polskiego prawa zwyczajowego od systemów praw miejskich, pochodzenia niemieckiego. Prawo ziemskie obowiązywało w Polsce od wykształcenia się stanów do III rozbioru.

I Rzeczpospolita – współczesna nazwa państwa zwanego dawniej Rzecząpospolitą, obejmującego Koronę Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie, a więc tereny dzisiejszej środkowo-wschodniej Polski, około 3/4 terenu dzisiejszej Ukrainy, cały obszar Białorusi, Litwy, Łotwy oraz częściowo Estonii, Rosji i Słowacji, stosowana dla okresu od połowy XV w., czyli od ukształtowania się ustroju tzw. demokracji szlacheckiej do III rozbioru w 1795.

Libertację od określonych ciężarów można było uzyskać również za opłatą. Typowym przykładem może tu być obowiązek udzielania przez miasto zapewnienia darmowych noclegów i bezpłatnego wyżywienia posłom oraz deputatom do trybunałów. Chcący uwolnić się od przymusowego kwaterunku mieszczanin wykupywał sobie od władz miejskich libertację. Mógł wówczas umieścić na kamienicy odpowiednią informację.

Warszawa (miasto stołeczne Warszawa) (wymowa ?/i) – stolica i największe miasto Polski, położone w środkowo-wschodniej części kraju, na Mazowszu nad Wisłą.

Bogusław Leśnodorski (ur. 27 maja 1914 w Krakowie, zm. 1 lipca 1985 w Warszawie) – profesor Uniwersytetu Warszawskiego, historyk ustroju i myśli politycznej.

Bibliografia

Zdzisław Kaczmarczyk, Bogusław Leśnodorski, Historia państwa i prawa Polski od połowy XV w. do r. 1795, PWN, Warszawa 1957