Liczba masowa - Polski Serwis Naukowy

Liczba masowa (A) – wartość opisująca liczbę nukleonów (czyli protonów i neutronów) w jądrze atomu (nuklidzie) danego izotopu danego pierwiastka. Liczby masowej nie należy mylić z masą atomową pierwiastka, która wyznaczana jest metodami chemicznymi, ani też z masą pojedynczego jądra.

Nukleony to wspólna nazwa protonów i neutronów, czyli podstawowych cząstek tworzących jądro atomu. Nukleony składają się z kwarków. Choć przez obecne teorie cząstek protony i neutrony nie są uznawane za cząstki elementarne, ale z historycznych względów zalicza się je do cząstek elementarnych.

Hel (He, łac. helium) – pierwiastek chemiczny, z grupy gazów szlachetnych w układzie okresowym. Jest po wodorze drugim najbardziej rozpowszechnionym pierwiastkiem chemicznym we wszechświecie, jednak na Ziemi występuje wyłącznie w śladowych ilościach (4·10-7% w górnych warstwach atmosfery).

Różnice tych wartości wynikają z:

istnienia izotopów

defektu masy jądra

dodatkowego udziału elektronów w masie atomowej

Liczbę masową izotopów pisze się tradycyjnie w górnym, lewym indeksie symbolu pierwiastka. Np. symbol C oznacza izotop węgla posiadający 12 nukleonów w jądrze – 6 neutronów i 6 protonów, zaś izotop C posiada 13 nukleonów – 6 protonów i 7 neutronów. Stosowany bywa też zapis, w którym podaje się zarówno liczbę masową, jak i liczbę atomową. ma on postać:

Proton, p <(gr.) πρῶτον – "pierwsze" (l.poj., rodz. nijaki)> - trwała cząstka elementarna z grupy barionów o ładunku +1 i masie spoczynkowej równej ok. 1 u. Protony są głównym składnikiem pierwotnego promieniowania kosmicznego. Protony wraz z neutronami (→ nukleony) tworzą jądra atomowe pierwiastków chemicznych. Liczba protonów w jądrze danego atomu jest równa jego liczbie atomowej, która z kolei jest podstawą uporządkowania atomów w układzie okresowym pierwiastków.

Liczba atomowa ( Z ) (liczba porządkowa) określa, ile protonów znajduje się w jądrze danego atomu. Jest także równa liczbie elektronów niezjonizowanego atomu. Pojawia się ona w symbolicznym zapisie jądra izotopu:

$\begin{matrix}{A \atop Z}\end{matrix} \text{X}$

gdzie A – liczba masowa, Z – liczba atomowa, X – symbol pierwiastka, np. $\begin{matrix}{4 \atop 2}\end{matrix} \text{He}$ – izotop helu o liczbie masowej A = 4 zawiera 4 nukleony: 2 protony (Z = 2) i 2 neutrony.

Atomy mające tę samą liczbę masową, ale różną liczbę protonów, nazywa się izobarami, np. $\begin{matrix}{14 \atop 6}\end{matrix} \text{C}$ i $\begin{matrix}{14 \atop 7}\end{matrix} \text{N}$