Lilia - roślina - Polski Serwis Naukowy

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o liliach

Lilia królewska

Lilia wspaniała

Lilium amoenum

Mieszaniec 'African Queen'

Mieszaniec 'Sorbet'

Lilium candidum L., Bałkany

Lilium lankongense Franchet, Tybet

Lilia (Lilium L.) – rodzaj bylin cebulowych z rodziny liliowatych, obejmujący około 75 gatunków. Wiele z nich to znane rośliny ozdobne. Gatunkiem typowym jest lilia biała (Lilium candidum L.).

Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).

Podhale – kraina historyczno-etnograficzna w południowej Polsce u północnego podnóża Tatr, w dorzeczu górnego Dunajca z wyłączeniem obszarów leżących na prawym brzegu Białki i prawym brzegu Dunajca, poniżej ujścia Białki. Podhale zajmuje środkową część Kotliny Podhala, na południu wkracza w Tatry. W krajobrazie Podhala występują rozległe torfowiska i stożki napływowe. Najważniejsze miejscowości: Nowy Targ (historyczna stolica Podhala), Ludźmierz, Zakopane, Biały Dunajec, Szaflary, Białka Tatrzańska, Bukowina Tatrzańska, Poronin, Podczerwone, Chochołów, Witów, Koniówka i inne. Południową część Podhala nazywa się czasem "Skalnym Podhalem" – obejmuje ono obszar od Brzegów i Bukowiny po Zakopane, Kościelisko i Witów.

Charakterystyka

Łodyga Najczęściej gruba, sztywna, owłosiona lub naga; może osiągać nawet 3 m wysokości. Usycha na zimę. Liście Zielone, lancetowate, jajowate lub równowąskie, całobrzegie, osadzone na łodydze skrętolegle lub okółkowo; opadające na zimę. Kwiaty Duże i okazałe, różnobarwne lub barwy jednolitej. Zapylane są przez motyle dzienne i nocne oraz inne owady. Kwiaty lilii dzieli się na: turbanowe, miseczkowate, trąbkowe, kielichowate.

Systematyka

Synonimy

Synonimy taksonom.: Lirium Scopoli

Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd liliowce (Liliales), rodzina liliowate (Liliaceae), plemię Lilioideae.

Liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.) – podklasa roślin należąca do klasy jednoliściennych. Nazwa podklasy pochodzi od typowego przedstawiciela – lilii (Lilium).

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Pozycja w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd liliowce (Liliales Perleb), podrząd Liliineae Rchb., rodzina liliowate (Liliaceae Juss.), podrodzina Lilioideae Eaton, plemię Lilieae Lam. & DC., rodzaj lilia (Lilium L.).

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Zakład Narodowy im. Ossolińskich – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum im. Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.

Gatunki flory Polski

lilia biała (Lilium candidum L.) – efemerofit

lilia bulwkowata (Lilium bulbiferum L.)

lilia Henry’ego (Lilium henryi Baker) – gatunek uprawiany

lilia królewska (Lilium regale E. H. Wilson) – gatunek uprawiany

lilia tygrysia (Lilium lancifolium Thunb.) – efemerofit

lilia złocista, l. pozłacana (Lilium aurantum Lindl.) – gatunek uprawiany

lilia złotogłów (Lilium martagon L.)

Podział wg systemu Sekcja Asiaticum

Lilium davidii Duch. ex Elwes – lilia Dawida

Lilium duchartrei Franchet

Lilium henryi Baker – lilia Henry’ego

Lilium lancifolium Thunberg – lilia tygrysia

Lilium lankongense Franchet

Lilium leichtlinii Maximowicz – lilia Leichtlina

Lilium papilliferum Franchet

Lilium rosthornii Diels

Lilium amabile Palibin

Lilium callosum Siebold & Zuccarini

Lilium cernuum Komarov

Lilium concolor Salisbury – lilia jednobarwna

Lilium fargesii Franchet – lilia Fargesa

Lilium pumilum Redouté

Lilium xanthellum Wang & Tang

Lilium amoenum E. H. Wilson ex Sealy

Lilium bakerianum Collett & Hemsley – lilia Bakera

Lilium henrici Franchet

Lilium lijiangense Peng

Lilium lophophorum (Bureau & Franchet) Franchet

Lilium mackliniae Sealy

Lilium majoense Léveille

Lilium nanum Klotzsch & Garcke

Lilium nepalense D. Don – lilia nepalska

Lilium oxypetalum (Royle) Baker

Lilium paradoxum Stearn

Lilium primulinum Baker

Lilium sempervivoideum Léveille

Lilium souliei (Franchet) Sealy

Lilium stewartianum Balfour. f. & Smith – lilia Stewarta

Lilium taliense Franchet

Lilium wardii Stapf ex Stern

Lilium ochraceum Franchet

Sekcja Martagon

Lilium distichum Nakai

Lilium hansonii Leichtlin ex Baker – lilia Hansona

Lilium martagon L. – lilia złotogłów

Lilium medeoloides A. Gray

Lilium tsingtauense Gilg

Sekcja Candidum

Lilium bulbiferum L. – lilia bulwkowata

Lilium candidum L. – lilia biała

Lilium chalcedonicum L.

Lilium kesselringianum Miszczenko

Lilium ledebourii (Baker) Boissier – lilia Ledeboura

Lilium monadelphum Bieberstein

Lilium pyrenaicum Gouan – lilia pirenejska

Lilium akkusianum Gämperle

Lilium carniolicum Bernh. ex Koch

Lilium bosniacum (Beck) Beck ex Fritsch – lilia bośniacka

Lilium ciliatum P. H. Davis

Lilium pomponium L.

Lilium ponticum K. Koch – lilia pontyjska

Lilium albanicum Griseb – lilia albańska

Lilium rhodopeum Delip

Lilium polyphyllum Don

Sekcja Americanum

Lilium bolanderi S. Watson

Lilium columbianum Hort. ex Leichtlin

Lilium humboldtii Roezl & Leichtlin ex Duchartrei

Lilium kelloggii Purdy

Lilium rubescens S. Watson

Lilium washingtonianum Kellogg

Lilium kelleyanum Lemmon

Lilium occidentale Purdy

Lilium pardalinum Kellogg

Lilium parryi S. Watson

Lilium parvum Kellogg

Lilium canadense L.

Lilium grayi S. Watson

Lilium iridollae M. G. Henry

Lilium michiganense Farw.

Lilium michauxii Poir. – lilia karolińska

Lilium pyrophilum Skinner & Sorrie

Lilium superbum L.

Lilium catesbaei Walter

Lilium philadelphicum L.

Sekcja Longiflorum

Lilium leucanthum (Baker) Baker

Lilium puerense Qian

Lilium regale E. H. Wilson – lilia królewska

Lilium sargentiae E. H. Wilson – lilia Sargenta

Lilium sulphureum Baker ex Hooker f.

Lilium formosanum Wallace

Lilium longiflorum Thunberg – lilia długokwiatowa

Lilium neilgherrense Wight

Lilium philippinense Baker

Lilium wallichianum Schult f.

Lilium wenshanense Peng & Li

Sekcja Orientale

Lilium auratum Lindley – lilia pozłacana

Lilium brownii Brown ex Miellez

Lilium japonicum Thunberg & Houtton – lilia japońska

Lilium nobilissimum (Makino) Makino

Lilium rubellum Baker

Lilium speciosum Thunberg – lilia wspaniała

Gatunki niezaliczane do powyższych sekcji

Lilium georgei (Evans) Sealy

Lilium anhuiense Zhang & Shao

Lilium brevistylum (Yun Liang) Yun Liang

Lilium habaense Wang & Tang

Lilium huidongense Xu

Lilium jinfushanense Peng & Wang

Lilium matangense Xu

Lilium ningnanense Xu

Lilium omeiense Zhu

Lilium poilanei Gagnepain

Lilium potaninii Vrishcz.

Lilium puberulum Torrey ex Duchartrei

Lilium pyi Léveille

Lilium saccatum Yun Liang

Lilium tianschanicum Ivanova ex Grubov

Lilium ukeyuri Hort., Veitch ex anon.

Obecność w kulturze i symbolice

Od niepamiętnych czasów lilia symbolizuje królewskość, majestat i chwałę.

Rośliny ozdobne - jednoroczne, dwuletnie lub wieloletnie rośliny, także drzewa i krzewy o dużych walorach dekoracyjnych np. o pięknych i ciekawych kwiatach, owocach, ulistnieniu, zabarwieniu pędów, pokroju, a także interesujących właściwościach.

Gatunek (łac. species) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:

Według mitologii greckiej i rzymskiej była poświęcona Herze (Junonie; powstała z jej mleka) i nielubiana przez Afrodytę. Starożytni Grecy nazywali ją λείριον (leirion, od przymiotnika leiros ‘delikatny’, ‘cienki’, ‘wrażliwy’). W starożytnym Rzymie oznaczała nadzieję. W chrześcijaństwie uchodzi za symbol niewinności, czystości, dziewiczości i zmartwychwstania.

Lilia bulwkowata (Lilium bulbiferum L.) – gatunek rośliny z rodziny liliowatych. W Polsce w stanie naturalnym jest bardzo rzadka, rośnie na nielicznych stanowiskach na Podhalu i Orawie oraz w Sudetach. W Tatrach jej występowanie odkryto późno, bo dopiero w 1918 r. została opisana przez botaników, Górale znali ją oczywiście od dawna. Status gatunku w polskiej florze: kenofit.

Pierre Grimal (ur. 21 października 1912 w Paryżu, zm. 11 listopada 1996 w Paryżu) - francuski historyk specjalizujący się z historii starożytnego Rzymu.

Występuje jako ludowy motyw dekoracyjny na Podhalu pod nazwą leluja. Stanowi także wzór heraldyczny.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-07-28].
↑ Index Nominum Genericorum. [dostęp 16-01-2009].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Lilium (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 16-01-2009].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
↑ Leksykon symboli. Warszawa: ROK Corporation, 1991. ISBN 83-85344-23-3.
↑ Władysław Kopaliński: Słownik symboli. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990. ISBN 83-214-0746-3.
Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 127. ISBN 83-04-04673-3.
↑ Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 665-666. ISBN 83-7399-022-4.

Gatunek typowy – gatunek wyznaczony przez systematyków jako typ nomenklatoryczny, czyli wzorzec taksonomiczny umożliwiający stosowanie nazw rodzajowych czy rodzinowych. Typ nie musi być typowym przedstawicielem reprezentowanego taksonu, nie musi też świadczyć o jego zmienności. Typ umożliwia identyfikację taksonów. Okazy będące typami przechowywane są w specjalnych kolekcjach, a miejsce przechowywania wzorca jest dokładnie znane. W razie wątpliwości można odwołać się do gatunku typowego i wyróżnionych dla niego cech diagnostycznych.

Bylina (łac. herba perennis) - roślina zielna żyjąca więcej niż dwa lata i zwykle wielokrotnie w tym czasie wydająca nasiona bądź zarodniki (wyjątkiem są zakwitające raz hapaksanty). Byliny wraz z krzewinkami, krzewami i drzewami określane są mianem roślin wieloletnich.