Liliowate - Polski Serwis Naukowy

Lilium orientalis 'Stargazer'

Szachownica cesarska

Tulipan ogrodowy

Liliowate (Liliaceae Juss.) – rodzina roślin należąca do klasy jednoliściennych. Wszystkie rodzaje i gatunki można spotkać tylko na półkuli północnej. Wyróżniają się one posiadaniem cebuli właściwej, rzadziej kłącza. W wyniku badań filogenetycznych znacznie przebudowana została systematyka tej rodziny. Kiedyś do liliowatych zaliczano liczne rośliny kłączowe i czasami drzewiaste jak np. dracena czy jukka, np. w systemie Cronquista (1981) należało tu 280 rodzajów i 4,8 tysiąca gatunków. Dawne szerokie ujęcie obejmowało nie powiązane filogenetycznie rośliny, z liliowatych wyodrębniono więc szereg rodzin rozdzielonych między dwa rzędy – liliowców i szparagowców.

Trójsklepka (Tricyrtis Wall.) – rodzaj wieloletnich, naziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny liliowatych, obejmujący 23 gatunki występujące w Azji, od Himalajów do Azji Wschodniej. Gatunek trójsklepka owłosiona został introdukowany w stanach Massachusetts i Pensylwania w USA.

Psiząb (Erythronium L.) – rodzaj roślin z rodziny liliowatych obejmujący około 30 gatunków występujących w chłodniejszych i żyznych lasach Ameryki Północnej, północnych Chinach (Liaoning, Jilin), Korei, Japonii, Kazachstanie oraz w azjatyckiej części Rosji. Nazwa rodzajowa odnosi się do kształtu cebul, który faktycznie przypomina psie zęby. Gatunkiem typowym jest Erythronium dens-canis L..

Charakterystyka

Geofity obejmujące dwie grupy różniące się morfologią i ekologią. Liliowate preferujące siedliska otwarte (światłolubne) (podrodzina Lilioideae) to rośliny cebulowe, ze zwykle okazałymi kwiatami, z liśćmi mocno wydłużonymi, owocami są torebki. Gatunki leśne (podrodzina Streptopoideae) to zwykle rośliny kłączowe, z kwiatami niepozornymi, owocami są jagody. Cecha wspólną jest 6 wolnych listków okwiatu, z pylnikami osadzonymi po zewnętrznej stronie nitki, z zalążnią górną.

System Cronquista – system klasyfikacji roślin okrytonasiennych. Został opracowany przez amerykańskiego botanika Arthura Cronquista (1919-1992) i opublikowany w jego dziełach: An Integrated System of Classification of Flowering Plants (1981) i The Evolution and Classification of Flowering Plants (1968, 2. wyd. 1988).

Złoć (Gagea Salisb.) – rodzaj roślin z rodziny liliowatych. Należy do niego ok. 90 gatunków występujących w Europie, w północnej Afryce i Azji. Największe zróżnicowanie gatunków występuje w basenie Morza Śródziemnego oraz w Azji Środkowej. Do polskiej flory należy 5 gatunków.

Systematyka

Pozycja systematyczna i relacje filogenetyczne w obrębie liliowców wg Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Klad siostrzany dla rodziny kolcoroślowate Smilacaceae. Wchodzi w skład linii rozwojowej obejmującej także rodziny Philesiaceae i Rhipogonaceae, należącej do kladu liliowców w obrębie jednoliściennych.

Liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.) – podklasa roślin należąca do klasy jednoliściennych. Nazwa podklasy pochodzi od typowego przedstawiciela – lilii (Lilium).

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Podział wg Angiosperm Phylogeny Website

podrodzina Lilioideae Eaton

Amana Honda

Cardiocrinum (Endl.) Lindl. – kardiokrynum

Clintonia Raf.

Erythronium L. – psiząb

Fritillaria L. – szachownica

Gagea Salisb. – złoć

Lloydia Salisb. ex Rchb. – lilijka

Lilium L. – lilia

Medeola Gronov. ex L. – medeola

Nomocharis Franch.

Notholirion Wall. ex Boiss.

Tulipa – tulipan

podrodzina Calochortoideae Dumortier

Calochortus Pursh – trójednik

Prosartes D.Don.

Tricyrtis Wall. – trójsklepka

podrodzina Streptopoideae

Scoliopus Torr.

Streptopus Michx. – liczydło

Pozycja w systemie Reveala (1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd liliowce (Liliales Perleb), podrząd Liliineae Rchb., rodzina liliowate (Liliaceae Juss.)

Kardiokrynum, kardiokrinum (Cardiocrinum (Endl.) Lindl.) – rodzaj wieloletnich, ziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny liliowatych, obejmujący 3 gatunki występujące Azji: w Chinach, Japonii, Birmie, na subkontynencie indyjskim i na dalekim wschodzie Rosji.

Notholirion Wall. ex Boiss. – rodzaj wieloletnich, ziemnopączkowych roślin zielnych z rodziny liliowatych, obejmujący 4 gatunki występujące w Azji, na obszarze od Iraku, Iranu i Afganistanu do Chin. Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów νόθος (nothos – bękart) i λίριoν (lirion – lilia). Rośliny zaliczane do tego rodzaju są hapaksantami.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-08].
Rafaël Govaerts: World Checklist of Selected Plant Families (ang.). The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2011-05-02].
Crescent Bloom: Liliaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-08].

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Philesiaceae Dumort. – rodzina roślin jednoliściennych zaliczana do rzędu liliowców, obejmująca dwa monotypowe rodzaje, zasiedlające południowy kraniec Ameryki Południowej.