Schemat przedstawiający Właściwą Linię Maginota oraz Linię Obrony Renu

Fortyfikacje Linii Maginota 1940

Grupa warowna "Fermont": blok wjazdowy (EM)

Grupa warowna "Hackenberg": wieża pancerna dla dwóch karabinów maszynowych

Grupa warowna "Hackenberg": obserwacyjno-bojowa kopuła pancerna typu GFM, zwraca uwagę charakterystyczne maskowanie

Linia Maginota – nazwa stosowana na określenie francuskich fortyfikacji zbudowanych, a następnie wzmacnianych w latach 1929-1940 na wschodnich granicach państwa. Przeważnie mówiąc o "Linii Maginota" ma się na myśli najsłynniejsze umocnienia na granicach z Niemcami i Luksemburgiem.

Fortyfikacje francuskie tego okresu, zbiorczo nazywane zazwyczaj Linią Maginota, dzielą się na:

Geneza

Doświadczenia z niezwykle krwawych walk na froncie zachodnim podczas I wojny światowej wpłynęły na wykształcenie się nowej, defensywnej francuskiej doktryny wojennej. Chęć uniknięcia w przyszłym konflikcie konieczności toczenia wojny pozycyjnej na pozycjach polowych sprawiła, iż generalicja wysuwała potrzebę przygotowania silnych fortyfikacji stałych jako osłony kraju i dla przygotowania rozstrzygającej ofensywy. Projekt umocnień powstał w czasie prac Komisji Organizacyjnej do spraw Rejonów Umocnionych CORF (Commission d'organisation des régions fortifiées), którą nadzorował minister wojny Francji Paul Painlevé. Jej nazwa wzięła się od następcy Painlevégo, ministra wojny André Maginota, który oficjalnie zreferował opinii publicznej we francuskim parlamencie założenia taktyki, opartej właśnie o te umocnienia. W zamyśle jej projektantów i pomysłodawców miała ona być przeszkodą nie do pokonania dla ewentualnej agresji Niemiec na Francję i była klasycznym rozwinięciem zasad wojny pozycyjnej – francuska doktryna wojenna zakładała wyższość wojny obronnej – pozycyjnej nad działaniami ofensywnymi.

Podstawowe dane statystyczne

Jej długość wynosiła ok. 450 km, a budowa pochłonęła blisko 2,9 mld franków. Składała się z blisko sześciuset głównych obiektów bojowych, ogółem wybudowano ok. 5800 wszystkich typów fortyfikacji i umocnień. Wybudowanie 1 km Linii Maginota kosztowało 9 mln franków.

Projekt i kształt fortyfikacji

Podstawowymi elementami linii Maginota, tworzącymi jej najważniejsze odcinki były grupy warowne. Najczęściej ich stosowany podział wyróżnia "ouvrage d'artillerie" (forty artyleryjskie), a więc dzieła duże, wyposażone w artylerię, oraz "petit ouvrage" (małe forty), wyposażone jedynie w broń piechoty. Przeciętna duża grupa warowna liczyła 5-6 bloków (schronów), połączonych podziemną komunikacją, oraz dodatkowe bloki wejściowe (osobne dla piechoty i amunicji, te ostatnie przystosowane zazwyczaj do wjazdu kolei wąskotorowej). Grupy te mogły być jednak znacznie większe; grupa "Hackenberg" posiadała 19 bloków, a "Hochwald" – 17, przy czym dodatkowy szereg bloków broni jego fosy przeciwpancernej i nie jest połączony z podziemiami. Mała grupa warowna liczyła zazwyczaj 3-4 bloki, przy czym w tym przypadku nie wydzielano osobnych bloków wejściowych, gdyż z braku amunicji nie istniała konieczność zabezpieczenia jej dowozu i funkcje bloku wejściowego pełnił któryś z bloków bojowych.

Istniała bardzo duża różnorodność rozwiązań stosowanych w grupach warownych. Przeciętna duża grupa liczyła, jak już wspomniano, 5-6 bloków oraz 2 bloki wejściowe. Grupy dzieliły się na dwie części – bojową i zaplecza. Część zaplecza mieściła się kilkaset metrów do ponad kilometra za częścią bojową. Jej podstawę stanowiły bloki wejściowe i połączone z nimi tunelami – podziemne koszary i magazyny. Największe grupy miały ponad 1000 osób załogi, przeciętnie było to około pół tysiąca ludzi. Ponieważ planowany czas obrony grup Linii miał wynosić nawet trzy miesiące, magazyny musiały pomieścić nie tylko żywność, ale również amunicję, odpowiednią ilość ropy do napędzania silników Diesla czy części zamienne. Część bojowa składała się z bloków bojowych, rozrzuconych na przestrzeni kilkuset metrów, wzajemnie wiążących się ogniem. Wszystkie obiekty grupy połączone były tunelami.

Wyróżnić można trzy podstawowe typy bloków w części bojowej:

oraz bloki mieszane, których budowa wynikała zazwyczaj z oszczędności.

Bloki piechoty wyposażone były w karabiny maszynowe (przede wszystkim podwójnie sprzężone, tzw. JM – jumelage de mitrailleuse, zarówno w strzelnicach, kopułach jak i w wieżach wysuwanych), działka przeciwpancerne kalibru 37 mm i 47 mm i granatniki. Bloki artylerii wyposażone były w armaty 75 mm bądź haubice 135 mm, montowane albo w strzelnicach, albo w wieżach wysuwanych. Bloki obserwacyjne położone były zazwyczaj w najwyższym punkcie grupy, głównym ich wyposażeniem były kopuły obserwacyjne.

Najbardziej skutecznym rodzajem broni stosowanej na Linii Maginota były pancerne wieże wysuwane, w których zależnie od typu montowano karabiny maszynowe, działka przeciwpancerne bądź działa. Były one jednak bardzo kosztowne, stąd też stosowano je bardzo oszczędnie.

Początkowo planowano osłanianie grup warownych odcinkami fos przeciwpancernych, ale ze względów oszczędnościowych wzniesiono je tylko w dwóch najwcześniejszych i zarazem najpotężniejszych grupach: Hackenberg i Hochwald.

Podczas budowania Linii Maginota wykorzystywano także stare obiekty. Przykładowo w rejonie Maubeuge grupy warowne rozmieszczono na pozostałościach starych, rozebranych fortów. Baterie pancerne starych, poniemieckich grup warownych w Thionville (Guentrange, Illange, Koenigsmacker) zostały zmodernizowane, by móc udzielać wsparcia ogniowego fortyfikacjom. Ze względów oszczędnościowych w czasie budowy umocnień, zwłaszcza na mniej ważnych odcinkach wykorzystywano pancerze i uzbrojenie z I wojny światowej.

Chociaż niewątpliwie grupy warowne były (i są) najpotężniejszymi i najbardziej spektakularnymi elementami Linii, statystyczną większość jej obiektów stanowiły mniejsze, samodzielne kazamaty, schrony dla piechoty (abris), schrony artyleryjskie i tysiące lekkich obiektów różnego typu.

Rozmieszczenie umocnień

Linia Maginota podzielona była na 3 główne strefy: rejony umocnione Metz (północ), Lauter (odcinek środkowy między miejscowościami Rohrbach i Haugenau) i Belfort (rejon południowy), dodatkowo 2 osobne, niezależne rejony umocnione Colmar i Strasbourg oraz tzw. strefę zaporową Sarre. Metz rozciągał się na długości ok. 120 km i szerokości ok. 20 km – miał za zadanie osłaniać francuski rejon przemysłowy w Lotaryngii oraz potencjalne kierunki przemieszczania się wojsk nieprzyjaciela wzdłuż dolin rzek Nied i Mozela. Lauter strzegł granicy na odcinku o długości ok. 80 km (znajdujący się w Alzacji) i szerokości ok. 15 km z rozbudowanym systemem zapór przeciwczołgowych i przeciwpiechotnych. Belfort strzegł szlaku komunikacyjnego między Jurą a Wogezami – miejsce to nazywano Bramą Belfortu lub Bramą Burgundzką. Rejony umocnione Colmar i Strasbourg rozlokowane były po lewej stronie Renu, w odległości ok. 2–4 km w pasie o długości ok. 70 km, składającym się z trzech linii fortyfikacji oraz kanałów Marna-Ren i Rodan-Ren.

Wykorzystanie bojowe

Fakt, że granice z Belgią i Szwajcarią nie zostały włączone w program budowy najsilniejszych umocnień dał możliwość zastosowania przez III Rzeszę manewru omijającego i wkroczenia w czerwcu 1940 r. na teren Francji przez terytorium Belgii. Linia Maginota nie spełniła oczekiwań narodu francuskiego w obliczu nowej taktyki niemieckiej armii zwanej "wojną błyskawiczną" (Blitzkrieg). Na niektórych odcinkach Właściwej Linii Maginota toczyły się w maju i w czerwcu 1940 ciężkie walki. W odróżnieniu od fortyfikacji na północy, umocnienia na granicy z Włochami w pełni wykonały swoje zadanie, uniemożliwiając wojskom włoskim wkroczenie do południowej Francji.

Podsumowanie

Ponieważ atuty, jakie dawała Linia Maginota, nie zostały 1940 r., wykorzystane przez aliantów, fortyfikacje te zazwyczaj są krytykowane, a ich rola pomniejszana. Pozostaje jednak faktem, iż fortyfikacje Linii Maginota pozostają najpotężniejszymi umocnieniami w historii.

Bibliografia

Zobacz też

  Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Linia Maginota

Linki zewnętrzne