Linux - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy systemu operacyjnego Linux, GNU/Linux i powiązanych tematów. Zapoznaj się również z: Informacje o jądrze Linuksa.

Portal:
Linux

Informacje w siostrzanych projektach

Ilustracje i media w Wikimedia Commons

Teksty źródłowe w Wikiźródłach

Cytaty w Wikicytatach

Podręczniki w Wikibooks

Linux (/ˈlɪnʊks/ ) – rodzina uniksopodobnych systemów operacyjnych opartych o jądro Linux. Linux jest jednym z przykładów wolnego i otwartego oprogramowania (FLOSS): jego kod źródłowy może być dowolnie wykorzystywany, modyfikowany i rozpowszechniany.

Intel 80386 to 32-bitowy procesor opracowany przez firmę Intel i zaprezentowany w 1985 roku. Później, odpowiedniki tego procesora produkowały również firmy AMD oraz Cyrix (VIA).
Nautilus to domyślny menedżer plików środowiska GNOME. Jego głównym zadaniem jest ułatwienie zarządzania plikami, ale może także służyć do ich przeglądania oraz jako prosta przeglądarka internetowa. Program ten zastąpił GMC od wydania 1.4 środowiska GNOME.

Pierwsza wersja jądra Linux została udostępniona publicznie 17 września 1991 dla architektury komputera PC, wykorzystującej mikroprocesor o architekturze IA-32. Do jądra dołączono narzędzia systemowe i biblioteki z projektu GNU aby otrzymać nadający się do użytku system operacyjny. Z tego powodu powstała też alternatywna nazwa kompletnego systemu: GNU/Linux. Obecnie jest on udostępniany w formie licznych dystrybucji Linuksa, które składają się z jądra (niekiedy zmodyfikowanego w stosunku do oficjalnej wersji) i zestawu pakietów oprogramowania dobranego do różnorodnych wymagań. Dystrybucje zawierają głównie oprogramowanie na licencjach FLOSS, jednak najczęściej zawierają też lub pozwalają na łatwe doinstalowanie pewnej liczby programów na licencjach własnościowych.

Grupa dyskusyjna – w Internecie to ogólna nazwa wszelkich form dyskusji internetowej przypominających wymianę korespondencji, a nie rozmowy w czasie rzeczywistym. Grupy dyskusyjne przyjmują formę list dyskusyjnych pozwalających na automatyczną wymianę e-maili, grup Usenetowych, grup występujących w Fidonecie i forów dyskusyjnych dostępnych przez bramki WWW.
Komputer osobisty (ang. personal computer) – mikrokomputer przeznaczony przede wszystkim do użytku osobistego, spotyka się je zarówno w domach, jak i biurach. Mają zazwyczaj postać desktopów albo notebooków. Służą głównie do uruchamiania oprogramowania biurowego, dostępu do zasobów Internetu, prezentacji treści multimedialnych (tekst, obrazy, dźwięki, filmy i inne), jak i gier.

Najbardziej znanym zastosowaniem Linuksa są środowiska serwerowe, dla których komercyjne wsparcie oferują również duże firmy komputerowe jak IBM, Sun Microsystems, Dell, Hewlett-Packard, Red Hat i Novell. Linux działa na szerokiej gamie sprzętu komputerowego, wliczając komputery biurkowe, superkomputery i systemy wbudowane, takie jak telefony komórkowe i routery.

Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1918. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją i z Bałtykiem, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją.
World Wide Web (ang. ogólnoświatowa sieć) (w skrócie określany jako WWW lub Web) – hipertekstowy, multimedialny, sieciowy (TCP/IP) system informacyjny oparty na publicznie dostępnych, otwartych standardach IETF i W3C. Pierwotnym i w chwili obecnej nadal podstawowym zadaniem WWW jest publikowanie informacji. WWW jest często błędnie utożsamiane z całym Internetem, w rzeczywistości stanowi tylko jedną z jego najpopularniejszych usług.

Historia rozwoju

Linus Torvalds, twórca jądra Linuksa

Historia Linuksa rozpoczęła się w 1991 roku, kiedy to fiński programista, Linus Torvalds poinformował o hobbystycznym tworzeniu przez siebie niedużego, wolnego systemu operacyjnego, przeznaczonego dla procesorów z rodzin i386 oraz i486.

Linus stworzył jednak tylko jądro, pełny system operacyjny potrzebował jeszcze powłoki systemowej, kompilatora, bibliotek itp. W roli większości z tych narzędzi użyto oprogramowania GNU, co jednak w przypadku niektórych komponentów systemu wymagało poważnych zmian, niekiedy finansowanych przez Projekt GNU, niekiedy dokonanych już wcześniej przez Linusa Torvaldsa.

Wikicytaty to polska wersja serwisu Wikiquote, siostrzanego projektu Wikipedii, który działa jako jedno z przedsięwzięć Fundacji Wikimedia. Angielska wersja powstała 27 czerwca 2003, zaś polska 17 lipca 2004 roku. Wikicytaty są obecnie trzecią pod względem wielkości wersją językową - zawierają ponad 8,5 tysiąca artykułów ustępując tylko projektowi angielskiemu (ponad 17,7 tys. stron) i włoskiemu (ponad 9,7 tys. artykułów). W lipcu 2007 uruchomiono czterdziestą wersję językową.
Ian Murdock (ur. 28 kwietnia 1973 w Konstantz, w Niemczech) - założyciel projektu Debian oraz komercyjnej firmy i komercyjnej dystrybucji Progeny Linux Systems.

Dużo pracy wymagało także zintegrowanie systemu do postaci dystrybucji, które umożliwiały zainstalowanie go w stosunkowo prosty sposób. Jednymi z pierwszych były opublikowany 16 lipca 1993 Slackware Linux czy założony miesiąc później Debian, nazywający siebie GNU/Linux.

Nazwa

Etymologia

Sama nazwa pochodzi ze zbitki słów Linus (będącego imieniem twórcy) i Unix (Linus' Unix). Nie przyjęła się proponowana przez Torvaldsa nazwa Freax (free+freak+[uni]X). Nazwa Linux informuje także o tym, że nie jest to system Unix: Linux Is Not UNIX (jest to akronim rekurencyjny).

Red Hat, Inc. (NASDAQ: RHT) - Założona przez Marca Ewinga w 1993 roku amerykańska firma informatyczna; kojarzona głównie z wydania sztandarowego produktu - jednej z bardziej znanych dystrybucji linuksa - Red Hat Linux. Wspiera także inną - Fedora. Firma jest zaangażowana w ruch Wolnego Oprogramowania. W 1995 r. połączyła się z ACC Corporation, kierowaną przez Kanadyjczyka Roberta Younga, który po tym wydarzeniu objął kierownictwo nad firmą[potrzebne źródło]. Red Hat ma swoją siedzibę w mieście Raleigh w amerykańskim stanie Karolina Północna.
Znak towarowy – prawnie chroniony, niepowtarzalny element produktu, skutecznie odróżniający go od produktów konkurencyjnych. Znakiem towarowym może być w szczególności nazwa, fraza, symbol, logo, projekt, obraz, kształt produktu, motyw, melodia użyty przez przedsiębiorcę w obrocie gospodarczym w celu uzyskania jednoznacznej identyfikacji swoich towarów lub usług wśród konsumentów.

Inne źródła twierdzą, iż nazwa LINUX pochodzi od połączenia słów: Linus i Minix lub Linus i Unix.

Twórcą nazwy Linux był Ari Lemmke. Nie podobała mu się nazwa Freax, więc gdy udostępnił Torvaldsowi katalog na serwerze FTP (ftp://ftp.funet.fi) dla źródeł systemu, nazwał go właśnie Linux. W lutym 1992 założył on również grupę dyskusyjną comp.os.linux, która zajęła miejsce alt.os.linux działającej od stycznia 1992.

Pidgin (dawniej Gaim) – wieloplatformowy komunikator internetowy, obsługujący szereg protokołów transmisyjnych. Pidgin jest wolnym oprogramowaniem, dostępnym na warunkach GNU GPL.
gnome-terminal – emulator terminali napisany głównie przez Havoca Penningtona. Jest częścią środowiska graficznego GNOME. Pozwala użytkownikom GNOME uruchamiać konsolowe programy tak, jakby były w prawdziwej uniksowej powłoce, podczas gdy tak naprawdę wciąż korzystają z X Window. W związku z tym użytkownik może przesuwać, minimalizować, zmieniać rozmiar czy przenosić terminal na inne wirtualne pulpity, tak samo, jak inne programy w GNOME.

Nazwa Linux w języku polskim

Rada Języka Polskiego proponuje dwojaką pisownię nazwy „Linux” przy odmianie przez przypadki. Rozróżnienie to polega albo na zastąpieniu -x polskim -ks (sposób I), albo na zachowaniu końcówki -x (sposób II):

I sposób: M: Linux, D: Linuksa, C: Linuksowi, B: Linuksa, N: Linuksem, Msc: Linuksie, W: Linuksie!

II sposób: M: Linux, D: Linuxa, C: Linuxowi, B: Linuxa, N: Linuxem, Msc: Linuxie, W: Linuxie!

Linux a GNU/Linux

Osobny artykuł: GNU/Linux.

Część osób preferuje nazwę „GNU/Linux” zamiast samego „Linux”. Ta pierwsza jest promowana przez Free Software Foundation i Projekt GNU, gdyż sam Linux nie tworzy systemu operacyjnego – do tego potrzebne jest również tzw. środowisko userspace, które właśnie zapewnia Projekt GNU.

Mozilla Firefox – otwarta przeglądarka internetowa oparta na silniku Gecko, stworzona i rozwijana przez Korporację Mozilla oraz ochotników. Obecnie zajmuje drugą pozycję (31,15% udziału) w rankingu najpopularniejszych przeglądarek na świecie pod względem liczby użytkowników oraz pierwszą w Polsce.
Ubuntu ([uːˈbuːntuː], [ùbúntú] w zulu) – kompletna dystrybucja systemu operacyjnego GNU/Linux, przeznaczona przede wszystkim do zastosowań biurowych i domowych (ang. desktop), choć powstała również wersja serwerowa.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)