List do Hebrajczyków [Hbr], List do Żydów [Żyd] – jeden z listów Nowego Testamentu zamieszczany w wydaniach Biblii przed Listami powszechnymi. Imię autora nie jest w liście wymienione i od początku stanowiło kwestię sporną. Przez długie lata autorstwo przypisywano Pawłowi z Tarsu, pogląd ten jest jednak obecnie zarzucony. Również kanoniczność Listu budziła wątpliwości. Obecnie kwestie autorstwa i kanoniczności nie znajdują się w centrum zainteresowań biblistów, poruszane są natomiast zagadnienia takie jak struktura Listu, tło religijno-historyczne i główne wątki myśli teologicznej.

List do Hebrajczyków wyróżnia się spośród innych pism Nowego Testamentu specyficznym językiem, nawiązującym do teologii Starego Testamentu. Szczególne znaczenie mają w nim pojęcia takie jak przymierze, kapłaństwo czy ofiara. Ma to na celu wykazanie wypełnienia się starego przymierza w osobie i dziele Chrystusa oraz zapoczątkowanym przez niego nowym przymierzu.

Autorstwo i miejsce w kanonie

W starożytnych rękopisach List do Hebrajczyków pojawiał się w zbiorze Listów Pawłowych. Według Euzebiusza z Cezarei nauczyciel Klemensa Aleksandryjskiego, Pantajos, uznawał Pawła za autora Listu. Miał on powstać z języku aramejskim, a Łukasz przetłumaczyć miał go na język grecki. Według Klemensa Paweł miał ukryć swoje autorstwo ze względu na niepopularność wśród Żydów. Euzebiusz podaje także, że również Orygenes uznawał Pawłowe autorstwo, choć miał pewne wątpliwości. Tertulian przypisywał autorstwo Barnabie. W okresie reformacji Pawłowego autorstwa nie uznawali Marcin Luter i kardynał Kajetan.

Jako argument za Pawłowym autorstwem przytaczano nawiązanie do osoby Tymoteusza w Hbr 13,23. Porównanie różnić i podobieństw określeń Tymoteusza w Liście do Hebrajczyków i Listach Pawła nie daje jednak odpowiedzi w tym zakresie, zwłaszcza, że Pawłowe autorstwo listów pasterskich (w tym 1 Tm i 2 Tm) jest kwestionowane. Podobieństwo niektórych używanych słów nie przemawia za Pawłowym autorstwem, zwłaszcza, że w Liście do Hebrajczyków brak niektórych charakterystycznych dla Pawła sformułowań. List nie porusza zagadnień teologicznych charakterystycznych dla myśli Pawła, zawiera natomiast takie, które u Pawła nie występują. Podobieństwo niektórych myśli można wytłumaczyć pochodzeniem z tradycji ogólnochrześcijańskiej.

Obecnie uważa się, że autora Listu nie można ustalić. Wiele przemawia, że mógł nim być Apollos, jednak hipotezy tej nie można udowodnić. Jako możliwych autorów, obok Apollosa i Barnaby, wymienia się też Łukasza, Klemensa Rzymskiego i Judę. Pewne wydaje się, że autor należał do drugiego pokolenia chrześcijan i nie był bezpośrednim świadkiem Jezusa. Nawiązania do myśli Filona wskazują na związek autora z Aleksandrią.

Język autora także był tematem dyskusji. Już Euzebiusz z Cezarei podaje, że część autorów uważało, że List został napisany przez św. Pawła w języku aramejskim, a następnie przetłumaczony przez kogoś innego na grekę, inni natomiast (np. Orygenes) uważali, że list był napisany od razu po grecku przez któregoś z uczniów Pawła. Obecnie przyjmuje się, że greka jest oryginalnym językiem pisma. Za napisaniem Listu w języku greckim świadczy użycie przy cytowaniu Starego Testamentu Septuaginty, a nie własnych przekładów tekstu hebrajskich, a także piękno języka.

Kanoniczność Listu nie budziła większych wątpliwości w Kościele Wschodnim, natomiast była obiektem dyskusji w Kościele Zachodnim. List pominięty został w Kanonie Muratoriego i Kanonie Memmeniańskim. Przeciwnikiem kanoniczności był Tertulian, zwolennikami – Hilary z Poitiers, Lucyfer z Cagliari, Pryscylian i Rufin z Akwilei. Dyskusji nie zakończył nawet dekret papieża Damazego I z 382 roku i uchwała synodu w Kartaginie w 419 roku. Marcin Luter kwestionował natchnienie fragmentów Listu mówiącym o niemożności pokuty. Obecnie kanoniczność Listu uznawana jest przez wszystkie nurty chrześcijaństwa.

Adresaci

Liczne nawiązania do tradycji żydowskiej, przy jednoczesnym użyciu języka greckiego, zdają się świadczyć, że adresatem byli zhellenizowani Żydzi. Mogli być to jednak także poganochrześcijanie zafascynowani kultem w Świątyni Jerozolimskiej i obeznani ze Starym Testamentem. Sugeruje się też, że wśród adresatów mogli być nawet kapłani. Nie ma pewności, do jakiego Kościoła skierowany został list. Sugerowane są Kościoły w Palestynie (np. w Jerozolimie), w Azji Mniejszej, w Aleksandrii, w Koryncie a nawet w Rzymie lub wśród nawróconych członków wspólnoty w Qumrān. Ten ostatni pogląd jest obecnie zarzucony. Skierowaniu do Kościoła rzymskiego zdają się przeczyć długotrwałe wątpliwości co do kanoniczności na Zachodzie.

Znacznie więcej można powiedzieć o położeniu adresatów. Dobrzy nauczyciele (Hbr 13,17) przekazali wiernym podstawy wiary (Hbr 6,1–2). W okresie po nawróceniu członkowie wspólnoty dali liczne przejawy swej wiary w okresie prześladowań (Hbr 10,32–34), a miłość względem współwyznawców była żywa jeszcze w momencie napisania Listu (Hbr 6,10). Mimo tego sytuacja nie była dobra. Wielu groziła utrata wiary (Hbr 3,12) i zejście z drogi zbawienia (Hbr 2,13). Niektórzy stali się opieszali i nie brali aktywnego udziału w życiu wspólnoty (Hbr 10,24–25). Członkowie Kościoła byli wciąż duchowo niedojrzali (Hbr 5,11–13), dążenie do świętości osłabło (Hbr 12,12–17), odbiorcom brakło męstwa i gotowości do oparcia się złu (Hbr 12,4). Kościół wymaga więc napomnienia i uzdrowienia, zwłaszcza, że niebawem mogą nadejść kolejne prześladowania (Hbr 10,19–12,29).