Listy z Amarna - Polski Serwis Naukowy

mapa starożytnego Bliskiego Wschodu w 1 połowie XIV w. p.n.e. (początek korespondencji z Tell el-Amarna).

Jeden z listów króla Alasziji (Cypru) do faraona egipskiego; zbiory British Museum

List Biridiji, księcia Megiddo, do faraona egipskiego (EA 365); zbiory Luwru

List Ajjaba, burmistrza Aštartu do faraona egipskiego (EA 364); zbiory Luwru

Listy z Amarna – pozostałości archiwum korespondencji dyplomatycznej pomiędzy władcami Egiptu a ich wasalami i władcami niezależnymi z terenów Syro-Palestyny, Mezopotamii i Anatolii. Większość listów w tym archiwum datowana jest na XIV wiek p.n.e., a dokładnie na okres panowania faraonów egipskich Amenhotepa III (1390-1352 p.n.e.) i jego syna Amenhotepa IV, zwanego też Echnatonem (1352-1336 p.n.e.).

Amenhotep III - faraon - władca starożytnego Egiptu z XVIII dynastii, z okresu Nowego Państwa. Według różnych źródeł, panował około: 1388-1351 p.n.e., 1413-1377 p.n.e., 1405-1367 p.n.e. lub 1386-1349 p.n.e. Syn Totmesa IV i Mutemui.
Język hetycki (zw.również nesyckim) - jest najlepiej znanym z wymarłych języków z podrodziny anatolijskiej języków indoeuropejskich. Mówili nim Hetyci w Azji Mniejszej w II tysiącleciu p.n.e. Poświadczony już w staroasyryjskich tekstach klinowych z Kanesz (Nesa, XVIII–XVII w. p.n.e.) był głównym językiem dokumentów klinowych z Hattusa, stolicy państwa Hetytów.

Odkrycie

Archiwum odkryte zostało w 1887 roku w Tell el-Amarna w Egipcie, stanowisku kryjącym pozostałości Achetaton, krótkotrwałej nowej stolicy założonej przez faraona Echnatona. Obecnie na kolekcję dokumentów należących do tego archiwum składa się 382 tekstów, w tym 350 listów. W literaturze naukowej występują one pod oznaczeniem EA (skrót od el-Amarna) i przypisanym numerem (np. EA 1, EA 2, EA 3 itd.).

Język hurycki – wymarły język używany w starożytności na obszarze Wyżyny Armeńskiej i Mezopotamii, m.in. w państwie Mitanni. Należący do huro-urartyjskiej rodziny językowej, najprawdopobniej spokrewnionej z językami nach-dagestańskimi. Jego kaukaskiego pochodzenia domyślano się już w XIX wieku, ale dopiero od wystąpienia językoznawców - Georgija Klimowa i Jana Brauna, w 1954, hipoteza ta została przedstawiona szerszej publice. Najstarszym świadectwem jest pochodząca z końca III tys. p.n.e., inskrypcja fundacyjna króla Tiszatali z Urkisz. Oprócz niej głównym źródłem informacji na temat języka huryckiego są, tzw. list z Mitanii, odkryty w El-Amarnie oraz zasoby archiwów w Hattuszy. Język hurycki był językiem aglutynacyjnym, polisyntetycznym i ergatywnym. Jego słownictwo miało liczne zapożyczenia z akadyjskiego i sumeryjskiego (m.in. szarii – król, hikalli – pałac, tamkari – kupiec, tabali – kowal), co sugeruje, że Huryci zanim przybyli do Mezopotamii, byli ludem stosunkowo słabo rozwiniętym. W dostępnych nam tekstach huryckich, dostrzegalne jest zróżnicowanie dialektalne. Najlepiej rozwinięte wydawały się dialekty zachodnie, prezentowane przez list z Mitanii, znaleziska z Hattuszy oraz Ugarytu.
Cypr (Republika Cypryjska) – państwo położone we wschodniej części Morza Śródziemnego u wybrzeży Turcji, Syrii i Libanu. Od 1 maja 2004 roku jest członkiem Unii Europejskiej. Nazwa wyspy pochodzi od łacińskiej nazwy miedzi (cuprum), której Cypr był w starożytności głównym dostawcą[potrzebne źródło].

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Luwr (fr. Louvre, Musée du Louvre) – dawny pałac królewski w Paryżu, obecnie muzeum sztuki. Jedno z największych muzeów na świecie, najczęściej odwiedzana placówka tego typu na świecie. Stanowi jeden z ważniejszych punktów orientacyjnych Paryża, położony jest przy prawym brzegu Sekwany w obrębie Pierwszej Dzielnicy. W kompleksie budynków o całkowitej powierzchni wynoszącej 60,600 metrów kwadratowych znajdują się zbiory liczące około 35,000 dzieł sztuki od czasów najdawniejszych po połowę wieku XIX, dzieła światowego dziedzictwa o największej sławie takie jak np. stela z kodeksem Hammurabiego, Nike z Samotraki, Mona Lisa pędzla Leonarda.

Syropalestyna (inaczej Syro-Palestyna, Syro-palestyna) - zbiorcza nazwa ziem wchodzących w skład dzisiejszego Izraela, Autonomii Palestyńskiej, Jordanii, Syrii i Libanu stosowana głównie w opracowaniach z zakresu historii starożytnego Bliskiego Wschodu.

Termin ten pojawił się w XVI wieku p.n.e., gdy Egipt wkroczył w okres silnej ekspansji terytorialnej pod rządami XVIII dynastii. Po zjednoczeniu kraju przez Narmera egipski władca nosił tytuł nesut-biti – Ten-który-należy-do-pszczoły-i-trzciny, bowiem w tym okresie godłem Górnego Egiptu była pszczoła, a Dolnego – trzcina. Z biegiem czasu zaczęto używać tytułu Król Górnego i Dolnego Egiptu oraz Król Południa i Król Północy.

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.

Pismo klinowe to najstarsza, na Bliskim Wschodzie, odmiana pisma, stworzona najprawdopodobniej przez Sumerów ok. 3500 lat przed naszą erą. Pierwotnie było złożone z przedstawień rysunkowych, które wyobrażały przedmioty albo jeden charakterystyczny ich element, a przy bardziej abstrakcyjnych pojęciach – kompozycje symboliczne. Na początku system był całkowicie ideograficzny (obrazkowy). Każdy znak miał znaczenie podstawowe, do którego dochodziły znaczenia poboczne. Nazwa pochodzi od kształtu znaków odciskanych na glinianych tabliczkach za pomocą kawałka trzciny. Jego powstanie, w IV tysiącleciu p.n.e., związane było z administracyjnymi i gospodarczymi potrzebami rozwijającej się coraz bardziej cywilizacji. Do największego rozkwitu doszło w XIV-XIII w. p.n.e. z uwagi na wagę języka akadyjskiego na Bliskim Wschodzie, w którym było zapisywane. Pismo klinowe używane było aż do okresu panowania na Bliskim Wschodzie hellenistycznej dynastii Seleucydów w II w. p.n.e.

Muzeum Pergamońskie (niem. Pergamonmuseum) – muzeum znajdujące się w Berlinie, w którym zrekonstruowano Wielki Ołtarz Zeusa (pergameński ołtarz). Współtworzy berlińską tzw. Wyspę Muzeów (niem. Museumsinsel). Muzeum jest słynne także ze zbiorów starożytnej architektury oraz hellenistycznej rzeźby. Znajduje się tu m.in. brama Isztar.

Mitanni – starożytne państwo założone przez Hurytów w północnej Mezopotamii i północnej Syrii w II tysiącleciu p.n.e. ze stolicą w Waszuganni (dotąd nie zidentyfikowana).