Literatura dla dzieci i młodzieży - Polski Serwis Naukowy

Literatura dla dzieci i młodzieży – zarówno literatura tworzona z myślą o dzieciach i młodzieży, jak i literatura wybierana przez nią do lektury.

Literatura taka charakteryzuje się pewnymi cechami, które do pewnego stopnia różnią ją od literatury "dorosłej". Chodzi tu przede wszystkim o taki dobór zawartości i formy, by odpowiadał potrzebom i gustom tej grupy odbiorców, przy czym autorzy tworzący ten rodzaj literatury zwykle zwracają uwagę na to, by ich dzieła wykazywały pewne walory wychowawcze i edukacyjne.

James Fenimore Cooper - powieściopisarz amerykański ( ur. 15 września 1789 w Burlington w stanie New Jersey, zm. 14 września 1851 w Cooperstown w stanie Nowy Jork), autor znanych powieści przygodowych i awanturniczych.
Jan Szczęsny Herburt (ur. 12 stycznia 1567, zm. 31 grudnia 1616, w Dobromilu), (ru. Ян Щасний-Гербут), pisał pod pseudonimami Andrzej Maczuski, Grzegorzkowic, starosta dobromilski, mościcki oraz wiszeński, sekretarz królewski, polski pisarz polityczny (rokoszowy), wydawca, dyplomata, poseł na Sejm.

Wartości

Literatura dla dzieci i młodzieży zwykle ma wartość:

wychowawczą – konflikty między głównymi bohaterami opierają się na wyraźnie zarysowanym przeciwstawieniu działań pożądanych, czyli "pozytywnych" i niepożądanych, czyli "negatywnych"; celem takiego ujęcia jest wyrobienie u młodego czytelnika zdolności rozróżniania dobra i zła; w literaturze dla dzieci i młodzieży dobro niemal bez wyjątku zwycięża, zło zaś zostaje ukarane;

edukacyjną – w fabułę wplecione bywają rozmaite informacje dotyczące świata, mogą to być np. informacje geograficzne (w powieści podróżniczej), historyczne (w powieści historycznej), etnograficzne (np. informacje dotyczące plemion indiańskich w powieściach Alfreda Szklarskiego), itp.

Powyższe elementy znajdują się w tekstach pisanych dla dzieci i młodzieży w rozmaitym stopniu. Mogą się w nich znaleźć ale nie muszą, ponieważ powstaje także pewna ilość utworów, których celem jest niemal wyłącznie rozrywka i które nie wykazują ambicji edukacyjnych ani wychowawczych.

Asterix (franc. Astérix) – powstała od 1961 seria komiksowa autorstwa René Goscinnego (scenariusz albumów 1-24) i Alberta Uderzo (rysunki; scenariusz od albumu 25.).
Hugh John Lofting (ur. 14 stycznia 1886 w Maidenhead, Berkshire w Anglii, zm. 26 września 1947 w Topanga w Kalifornii) – brytyjski autor literatury dziecięcej, znany głównie jako twórca cyklu książek o rozumiejącym mowę zwierząt doktorze Dolittle.

Początki

Początki literatury pisanej z myślą o młodych czytelnikach sięgają XVIII w. Wcześniej taka literatura nie istniała, młodzież czytała te same książki co dorośli, najwyżej rodzice i opiekunowie nadzorowali wybór lektur. Nawet baśnie i bajki pisano dla dorosłych.

I choć wcześniej nie powstawały książki pisane wyłącznie dla dzieci i młodzieży, dość często teksty "dla dorosłych" opracowywano w taki sposób, by mogły być wykorzystywane przez najmłodszych czytelników. Opracowanie takie polegało np. na skróceniu podstawowego tekstu, usunięciu opisów spowalniających atrakcyjną akcję, usunięciu elementów, uznanych za "niepedagogiczne", czyli np. związane ze sferą seksualną. Zmiany mogły polegać ewentualnie na takim wyprofilowaniu dzieła, by uwypuklić elementy wychowawcze (czyli np. podkreślenie patriotyzmu, odwagi i innych cech, których wyrobienie u młodych czytelników uznano za pożądane).

Jan Brzechwa, właśc. Jan Wiktor Lesman (ur. w Żmerynce na Podolu, zm. 2 lipca 1966 w Warszawie) – polski poeta pochodzenia żydowskiego, autor wielu znanych bajek i wierszy dla dzieci, satyrycznych tekstów dla dorosłych, a także tłumacz literatury rosyjskiej.
Mauritius, Republika Mauritiusa, Republika Mauritiusu – państwo wyspiarskie położone w południowo-zachodniej części Oceanu Indyjskiego, około 900 km od Madagaskaru. Wyspa jest częścią archipelagu Maskarenów. Poza wyspą do Mauritiusa należą wyspy: Rodrigues (w odległości 563 km na wschód od wyspy głównej), archipelag Cargados Carajos (402 km na północ) i Wyspy Agalega (933 km na północ). Na południowy zachód od Mauritiusa położony jest Reunion.

Warto przy tym zwrócić uwagę na sposób funkcjonowania literatury dla dzieci i młodzieży, ponieważ bardzo wiele tekstów, uznawanych dziś za młodzieżowe (i rzeczywiście z upodobaniem czytywane przez takich czytelników), w przeszłości mogła być adresowana do czytelników dorosłych i dopiero później została "adoptowana" i zaakceptowana, także w świadomości powszechnej, przez dzieci i młodzież. Dobrym przykładem może być tu np. twórczość Juliusza Verne'a. Wiele z jego powieści pisane było w zamyśle jako teksty "dla dorosłych", propagujące odkrycia naukowe, geograficzne itp., jednak ze względu na atrakcyjną formę dość szybko zyskały one akceptację młodszych czytelników.

Jonathan Swift (ur. 30 listopada 1667 w Dublinie, zm. 19 października 1745 w Dublinie) – irlandzki pisarz, autor licznych utworów satyrycznych, m.in. Bitwy Książek oraz politycznych, m.in. Listów Kupca Bławatnego, jednak najbardziej jest znany jako twórca Podróży Guliwera, najważniejszej książki angielskiego oświecenia, która zyskała sobie ogromną popularność.
Robert Louis Stevenson (ur. 13 listopada 1850 w Edynburgu, zm. 3 grudnia 1894 w Vailima na Samoa) – szkocki powieściopisarz, poeta i reportażysta podróżny, główny reprezentant neoromantyzmu w literaturze angielskiej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)