Literatura hebrajska - Polski Serwis Naukowy

Tekst modlitwy Kol nidrej ("Wszystkie przyrzeczenia") – przykład hebrajskiej literatury religijnej

Literatura hebrajska – literatura żydowska w języku hebrajskim.

Historia

Narodziny literatury hebrajskiej wiążą się ze starożytnym Izraelem. Wtedy to, na przestrzeni kilku wieków, powstało – najpierw w formie przekazów ustnych, potem skodyfikowane – znaczące dzieło literatury starohebrajskiej, jakim jest Biblia Hebrajska (w kręgu kultury chrześcijańskiej określana mianem Starego Testamentu).

Icchok Lejb Perec lub Icchok Lejbusz Perec, jid. יצחק לײב פּרץ (ur. 18 maja 1852 w Zamościu, zm. 3 kwietnia 1915 w Warszawie) – polski i żydowski pisarz, jeden z głównych twórców literatury jidysz. Zajmował się również krytyką literacką i teatralną.

Naród – wspólnota o podłożu etnicznym, gospodarczym, politycznym, społecznym i kulturowym wytworzona w procesie dziejowym, przejawiająca się w świadomości swych członków. Chociaż naród wyróżnia się na tle innych zbiorowości, to jednak nie jest możliwe precyzyjne zdefiniowanie tego pojęcia. W socjologii nie ma jednej definicji tego pojęcia, istnieją też rozbieżności między stanowiskiem socjologów, antropologów i historyków.

W okresie diaspory Żydzi adaptowali na swój użytek języki narodowe społeczności, w których przebywali. Język hebrajski przestał się rozwijać w swojej formie potocznej, pisano w nim jedynie poezję liturgiczną, traktaty religijne itp. Dopiero w XIX wieku, m.in. dzięki działalności Eliezera ben Jehudy, nastąpiła rewernakularyzacja języka hebrajskiego. Pojawiły się pierwsze hebrajskojęzyczne gazety, zaczęły powstawać nowoczesne dzieła literackie. W XX wieku literatura hebrajska rozwijała się już głównie na terenie Palestyny, a po utworzeniu Państwa Izraela stała się niemal tożsama z literaturą izraelską.

Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).

Literatura to wszystkie "sensowne twory słowne" (jak to ujęła Stefania Skwarczyńska), czyli dzieła artystyczne, tj. literatura piękna, oraz teksty użytkowe, tj. literatura stosowana, zachowane w formie pisanej lub w przekazie ustnym.

Hebrajscy pisarze

Pierwsi nowożytni pisarze hebrajscy tworzyli również w języku jidysz. Byli to m.in.: Szolem Alejchem, Icchok Lejb Perec, Mendele Mojcher Sforim. Jednyn z najważniejszych dzieł literatury żydowskiego oświecenia, czyli haskali, była Ahawat Cijon ("Miłość Syjonu") Abrahama Mapu. W pierwszych dekadach XX wieku szczególnie zaznaczyła się twórczość Chaima Nachmana Bialika, Saula Czernichowskiego, Achada Ha-Ama, Josefa Chaima Brennera, Michy Josefa Berdyczewskiego. Do wybitnych współczesnych twórców literatury hebrajskiej zaliczyć można m.in. Natana Altermana, Amosa Oza, Ephraima Kishona, Samuela Agnona (laureat literackiej nagrody Nobla w 1966), Aharona Appelfelda, Uriego Nissana Gnessina, Leę Goldberg, Rachel, Jorama Kaniuka, Hanocha Levina, Jehudę Amichaja.

Saul Czernichowski (hebr. שאול טשרניחובסקי, ros. Саул Гутманович Черниховский; ur. 20 sierpnia 1875 w Michajłowce na Ukrainie, zm. 13 października 1943 w Jerozolimie) – pisarz żydowski, tworzący w języku hebrajskim, z zawodu lekarz. Pochodził z Ukrainy, od 1922 przebywał w Berlinie, od roku 1931 w Palestynie. Uważany, wraz z Chaimem Nachmanem Bialikiem, za odnowiciela poezji hebrajskiej w XX wieku. Był autorem pieśni lirycznych, poematów, sielanek, m.in. Chezjonot u-meginot ("Wizje i smutki", 1898), także poematów, m.in. historycznych, osnutych na tle pogromu gimnazjum żydowskiego w Nadrenii podczas I krucjaty, Baruch mi-Magenca ("Baruch z Moguncji", 1905). Tłumaczył na język hebrajski z piętnastu języków, m.in. eposy Homera, Platona, Kalewalę, Eddę, Szekspira, Moliera, Puszkina, Heinego, Goethego.

Esej (fr. essai – „próba”) – forma literacka lub literacko-naukowa, prezentująca punkt widzenia autora. Esej może poruszać tematykę filozoficzną, społeczną lub artystyczną, być formą krytyki literackiej, manifestu politycznego lub też dotyczyć innych refleksji autora.

Zbiory literatury hebrajskiej

Duży zbiór tekstów literatury hebrajskiej zgromadził internetowy Projekt ben Jehuda. Zbiór ten zawiera utwory literatury pięknej, eseje i artykuły, których publikacja nie jest ograniczona prawami autorskimi. W związku z powyższym, w ramach Projektu ben Jehuda nie publikuje się utworów najnowszych.

Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

Eliezer ben Jehuda (hebr. אליעזר בן־יהודה), ur. 7 stycznia 1858 jako Eliezer Jicchak Perelman, zm. 16 grudnia 1922 - żydowski lingwista, twórca współczesnego języka hebrajskiego.

Przypisy

(ang.) Bernard Spolsky, Elana Shohamy, Hebrew after a century of RLS efforts, w: The Language Policy Research Center, Bar-Ilan University [dost. 12 października 2008].