Liubice - Polski Serwis Naukowy

Zarys dawnego kościoła w Starej Lubece.

Liubice albo Leubice – słowiańska nazwa osady Stara Lubeka (niem. Alt-Lübeck), poprzedniczki dzisiejszego miasta Lubeki.

Położenie

Ujście rzeki Schwartau do Trave.

słowiańska Stara Lubeka - rekonstrukcja

Położenie geograficzne Lubeki nie pokrywa się z lokalizacją dawnych Liubic. Liubice leżą przy ujściu rzeki Schwartau do Trave, naprzeciwko Teerhofinsel, ok. 6 km w górę rzeki od wyspy Altstadtinsel, na której leży nowa Lubeka.

Słowianie – kryterium lingwistyczne, ogół ludności posługującej się językami słowiańskimi, oraz kulturowe, podobne zwyczaje, obrzędy, wierzenia. Najliczniejsza indoeuropejska grupa ludnościowa w Europie, zamieszkująca wschodnią, środkową oraz południową część tego kontynentu, a także północną część Azji.

Drzewa – grupa . Do drzew zalicza się niekiedy rośliny posiadające . Bardziej zawężone definicje wyłączają wieloletnie rośliny o zdrewniałych łodygach, które nie posiadają zdolności przyrostu na grubość i nie tworzą korony ze zdrewniałych rozgałęzień łodygi. Dział botaniki zajmujący się drzewami to dendrologia (gr. δένδρον – drzewo). W Polsce kilkadziesiąt tysięcy najstarszych i najbardziej okazałych drzew podlega ochronie prawnej jako pomniki przyrody.

Historia

W VII w. na tereny wokół Zatoki Lubeckiej opuszczone przez plemiona germańskie napłynęła ludność słowiańska. Połabianie wybudowali gęstą sieć wiosek i grodów, m.in. Oldenburg (Starigard), Plön, Ratzeburg oraz siedzibę książęcą Liubice. Z początkiem XI w. nastąpiła rozbudowa osady. W 1055 r., za panowania księcia Gotszalka zmodernizowano stary gród. Po jego śmierci władzę nad Obodrytami przejął Krut. W 1087 r. przeprowadzono kolejną rozbudowę grodu i przekopano jedyne połączenie lądowe z Liubicami, tworząc w ten sposób sztuczną wyspę.

Drewno – surowiec drzewny otrzymywany ze ściętych drzew i formowany przez obróbkę w różnego rodzaju sortymenty. Zajmuje przestrzeń pomiędzy rdzeniem, a warstwą łyka i kory. Pod względem technicznym drewno jest naturalnym materiałem kompozytowym o osnowie polimerowej wzmacniany ciągłymi włóknami polimerowymi, którymi są podłużne komórki zorientowane jednoosiowo.

Wyspa – każdy z trwałych fragmentów , jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa, to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych, ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.

Rozkwit Liubic przypada na czasy słowiańskiego “króla” Henryka Gotszalkowica. Stara Lubeka była wtedy wczesnomiejskim kompleksem składającym się z grodu, portu, dwóch osiedli na podgrodziu oraz oddzielnego osiedla handlowego położonego na drugim brzegu rzeki.

Na terenie otoczonym wałami grodu wznosił się drewniany kościół o dług. 22 m. i szer. 15 m. Wymiary te są nietypowe dla ówczesnej architektury słowiańskiej i skandynawskiej. Podobne spotykano jedynie na Islandii. Kościół jest datowany na lata 90. XI w. Później wybudowano w tym miejscu jednonawowy kościół kamienny z apsydą (20 m dług. i 11 m szer.). Świątynia ta została zniszczona w czasie najazdu słowiańskich Ranów w 1138 r.

Germanie, inaczej Germanowie - odłam Indoeuropejczyków żyjący w północnej i środkowo-północnej Europie, na północ od ludów celtyckich, posługujący się językami germańskimi. W epoce brązu zamieszkiwali tereny Skandynawii, Jutlandii i części Niemiec. Wg Tacyta (I w. n.e.) Germanie dzielili się na Ingewonów, Hermionów i Istewonów, wymienia też Swebów (Swewów), Wandalów, Chattów, Fryzów, Chauków i Cherusków, Semnonów (prawdopodobnie należących do Swebów) i Longobardów (również należących do Swebów), Anglów, Hermundurów, Markomanów, Kwadów, Bastarnów, Gotów, Gepidów, Swinonów i Sytonów.

Gotszalk (ur. ok. 1010, zm. 1066) (również Goczałk, imię pochodzi od Goddescalcus - z łaciny "sługa boży") - książę obodrzycki, syn Przybigniewa (Utona), po jego śmierci (1029) w wyniku spisku przeciwników forsowanej przez niego chrystianizacji zbiegł na dwór duński, gdzie doszedł do wysokich stanowisk, będąc zaufanym króla Swena II Estridsena. W 1043 roku z pomocą Duńczyków odzyskał tron. Jest uważany za właściwego twórcę wczesnofeudalnego państwa obodrzyckiego. Utrzymywał ścisły sojusz z Saksonią i Danią. Usiłował wprowadzić chrześcijaństwo wśród Obodrzytów. W roku 1057 interweniował wraz z Duńczykami i Sasami w wojnę domową pomiędzy plemionami Związku wieleckiego. W wyniku tej akcji przyłączył do swego państwa ziemie plemion Chyżan i Czerezpienian. Zamordowany prawdopodobnie z inspiracji Związku wieleckiego w słowiańskim grodzie Łączyn.

Po śmierci Henryka i jego synów, Liubice straciły na znaczeniu. W 1143 r. nazwa Liubice pojawia się przy okazji powstania nowej osady na półwyspie Bucu, z której rozwinęła się później Lubeka. Aż do XIII w. zamieszkali tam Obodryci organizowali zebrania swojej rady przed Kościołem Mariackim. Ślady słowiańskich instytucji prawnych zachowały się w prawie lubeckim.

Port wodny (z łac. Portus) – miejsce do czasowego postoju jednostek pływających, gdzie może odbywać się załadunek/wyładunek towarów, przyjęcie pasażerów, uzupełnienie potrzebnych zapasów i artykułów, obsługa jednostki. Porty są wyposażone w zespół urządzeń umożliwiających cumowanie jednostek, wymianę osób i towarów, wykonanie typowych czynności związanych z eksploatacją danej jednostki (obsługa techniczna, uzupełnianie zapasów, usunięcie nieczystości, tankowanie itp.). Porty mogą być przystosowane do magazynowania i transportu towarów w głąb lądu.

Półwysep – część lądowej powierzchni Ziemi wysunięta w stronę zbiornika wodnego (np. morza lub jeziora), otoczona z trzech stron wodą. Miejsce, w którym półwysep łączy się z główną częścią lądu nazywane jest jego nasadą, a miejsce najdalej wysunięte w wodę to przylądek. Wąski, ale niezbyt duży półwysep nazywany jest cyplem.

Prace badawcze

Dzięki rozwiniętej w latach 70. XX w. metodzie datowania na podstawie analizy wzoru słojów drzew, tzw. dendrochronologii, udało się ustalić, że Liubice są znaczenie starsze niż do tej pory uważano. Pozostałości najstarszego muru datowane są na 819 r. Dwie kolejne części muru datowano na 1055 r. i 1087 r. Stwierdzono również, że mur ten był dwukrotnie reperowany. Ponadto wykazano, że w latach 1002 i 1035, na terenie zamku prowadzono rozmaite prace budowlane. Pod odkrytym w 1852 r. kościołem kamiennym, znaleziono pozostałości kościoła drewnianego.

Trave (łac. Travena, dawniej słowiańska Trawna) - rzeka w Niemczech (Szlezwik-Holsztyn) o dł. 124 km. Wypływa kilka kilometrów na północ od Ahrensbök koło Gießelrade, przepływa przez Bad Segeberg, Bad Oldesloe, Reinfeld (Holstein), Lubekę i w Travemünde wpływa do Morza Bałtyckiego. W Lubece łączy się z kanałem Łaba-Lubeka. Powierzchnia jej dorzecza wynosi 2 676 km².

Zatoka Lubecka (niem. Lübecker Bucht) – zatoka w południowo-zachodniej części Morza Bałtyckiego. Należy w całości do Niemiec. Styka się z, i jest częścią Zatoki Meklemburskiej. Jej południowo-zachodni kraniec formuje ujście rzeki Trave w miejscowości Travemünde (dzielnica Lubeki), od wschodu ograniczona (umownie) wyspą Poel, od północy pólwyspem Wagria nad Bałtykiem (niem. Wagrien). Wybrzeże zatoki wchodzi w skład krajów związkowych Meklemburgia-Pomorze Przednie i Szlezwik-Holsztyn. Kanał Łaba-Lubeka łączy zatokę (poprzez rzekę Trave), a tym samym Morze Bałtyckie z Łabą.

Bibliografia

Johannes Baltzer, Friedrich Bruns: Die Bau- und Kunstdenkmäler der Freien und Hansestadt Lübeck. Tom III: Kirche zu Alt-Lübeck. Dom. Jakobikirche. Ägidienkirche. Lubeka: Verlag von Bernhard Nöhring, 1920 2001, s. 1-8. ISBN 3-89557-167-9. (niem.)