Ljuben Berow - Polski Serwis Naukowy

Ljuben Borisow Berow (ur. 6 października 1925 w Sofii, zm. 7 grudnia 2006) – bułgarski ekonomista i polityk, w latach 1950–1985 pracownik naukowy Uniwersytetu Ekonomicznego w Sofii, profesor, prodziekan i dziekan Katedry Historii Gospodarczej; członek Bułgarskiej Akademii Nauk. Od 30 grudnia 1992 do 17 października 1994 roku premier bezpartyjnego rządu popieranego przez Bułgarską Partię Socjalistyczną i Ruch na rzecz Praw i Wolności, także (do 23 czerwca 1993) minister spraw zagranicznych w tym gabinecie.

Embargo – zakaz przywozu lub wywozu określonych towarów do lub z danego państwa, czyli ograniczenie handlu i innych stosunków z określonym państwem i jego bojkot na arenie międzynarodowej. Embargo jest instrumentem prawa administracyjnego. Nakładane przez rząd lub międzynarodowe organizacje, traktowane jako szczególny środek odwetowy.

Dolar (dollar) to waluta wielu krajów świata. Dzieli się na 100 centów. Nazwa dolara - podobnie jak nazwa waluty Słowenii sprzed 1 stycznia 2007 - tolar, pochodzi od dawnej srebrnej monety – talara. Dolar został oficjalną jednostką monetarną USA w 1785 roku. Jednak zarówno samo słowo angielskie, jak i pieniądze o takiej nazwie istniały już wcześniej.

Kariera naukowa

Był absolwentem Wydziału Ekonomicznego na Uniwersytecie Sofijskim (1949). W 1950 rozpoczął pracę naukową na Uniwersytecie Ekonomicznych, z którym związany był przez kolejne trzydzieści pięć lat. W 1971 roku uzyskał stopień profesora, później pełnił obowiązki prodziekana i dziekana Katedry Historii Gospodarczej. Był członkiem Bułgarskiej Akademii Nauk oraz autorem kilku książek i kilkuset artykułow, głównie z dziedziny historii ekonomii.

Związek Sił Demokratycznych (bułg. Съюз на демократичните сили, ZSD lub SDS) - bułgarska partia polityczna utworzona 7 grudnia 1989 jako koalicja kilkunastu organizacji pozarządowych i partii politycznych odradzających się po upadku systemu demokracji ludowej. Podstawowym celem ZSD było doprowadzenie do przemian ustrojowych i wprowadzenie demokracji w Bułgarii. Partia należy do Europejskiej Partii Ludowej.

Deficyt budżetowy – występuje, gdy wydatki w budżecie danej instytucji (zazwyczaj państwa) są wyższe niż jej dochody. Przeciwieństwem deficytu jest nadwyżka budżetowa.

Kariera polityczna

W latach 1990–1991 był przedstawicielem rządu Popowa w Narodowej Komisji Koordynacji Interesów Socjalnych, a także od 1990 doradcą ekonomicznym prezydenta Żeliu Żelewa. Po ustąpieniu gabinetu Filipa Dimitrowa, w następstwie zgłoszonego przez parlament wotum nieufności, 30 grudnia 1992 roku Żelew mianował Berowa, bezpartyjnego ekonomistę, na stanowisko premiera.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW, ang. International Monetary Fund, IMF) – międzynarodowa organizacja w ramach ONZ, zajmująca się kwestiami stabilizacji ekonomicznej na świecie. Dostarcza pomocy finansowej zadłużonym krajom członkowskim, które w zamian są zobowiązane do dokonywania reform ekonomicznych i innych działań stabilizujących.

Żeliu Żelew (buł. Желю Желев; ur. 2 marca 1935), bułgarski filozof i polityk, pełniący funkcję prezydenta Bułgarii od 1 sierpnia 1990 do 22 stycznia 1997.

Chociaż rząd Berowa był bezpartyjny (na czternastu członków tylko dwu było przedstawicielami ugrupowań parlamentarnych, jeden wywodził się z BPS, drugi z RnrPiW), opozycyjny Związek Sił Demokratycznych wielokrotnie zarzucał premierowi próby przywrócenia systemu socjalistycznego i powrotu do niedawnej przeszłości; szczególną krytykę opozycji wzbudziły: ponowne zatrudnianie urzędników z ekipy Żiwkowa w mediach publicznych i resortach, akceptacja dla stacjonowania wojsk radzieckich w Sofii oraz wstrzymanie reform gospodarczych, zainicjowanych przez Iwana Kostowa. Jawne okazywanie sympatii do obalonego reżimu spowodowało wzrost niezadowolenia społecznego tak dla rządu, jak i dla prezydenta Żelewa, który, mimo iż wywodził się z obozu antykomunistycznego, popierał Berowa. W czerwcu 1991 roku na ulice Sofii wyszli demonstranci, którzy domagali się ustąpienia premiera i prezydenta; w wyniku tych wydarzeń do dymisji podała się wiceprezydent Błaga Dimitrowa. Pięć miesięcy później, w grudniu, manifestacje zamieniły się w strajk generalny górników, sprzeciwiających się zamykaniu kopalń.

Rząd Dimityra Popowa – gabinet pod kierownictwem Dimityra Popowa, powołany 19 grudnia 1990 i zaprzysiężony 20 grudnia 1990 przez Prezydenta Bułgarii Żeliu Żelewa.

Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo położone w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją i Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu i Rumunią od północy.

Ponadto w kraju nasiliły się problemy ekonomiczne – w połowie roku 1993 rząd ogłosił, że z powodu embarga jakie Unia Europejska nałożyła na Jugosławię, Bułgaria, jeden z jej głównych partnerów handlowych, straciła prawie półtora miliona dolarów. Fatalna sytuacja gospodarcza zaniepokoiła nawet przedstawicieli Miedzynarodowego Funduszu Walutowego, którzy wyrazili zdziwienie zbyt wysokim – ich zdaniem – deficytem budżetowym za rok 1993 (8-10%) oraz skrytykowali rząd za spowolnienie reform i nieudane próby prywatyzacji. W następnym roku gabinetowi kierowanemu przez Berowa udało się uzyskać pomoc finansową z MFW, a także redukcję o 50% zadłużenia zagranicznego.

Ruch na rzecz Praw i Wolności (bułg. Движение за права и свободи; tur. Hak ve Özgürlükler Hareketi) - centrowa bułgarska partia polityczna reprezentująca mniejszość turecką.

Strajk (ang. strike, niem. Streik) - forma nacisku i protestu społecznego stosowana przez różne grupy społeczne, głównie jednak przez pracowników najemnych. Znane są różne formy strajku, większość z nich polega na dobrowolnym powstrzymaniu się od pracy przez protestujących.

Do politycznej stagnacji, spowodowanej brakiem wystarczającej większości w Zgromadzeniu Narodowym, w roku 1994 doszły problemy zdrowotne premiera, który w marcu musiał poddać się poważnej operacji serca. Opozycja ponownie zażądała ustąpienia gabinetu, także prezydent Żelew stwierdził, że w tej sytuacji rząd powinien albo zrezygnować albo szukać dodatkowego poparcia w parlamencie. W maju Berow przedstawił parlamentowi projekt zmian personalnych na czele niektórych resortów, jednak został on przez deputowanych odrzucony.

Profesor (z łac. professor) – tytuł naukowy nadawany samodzielnym pracownikom naukowym lub tytuł zwyczajowy honorowy nadawany nauczycielom szkolnictwa podstawowego, gimnazjalnego oraz ponadgimnazjalnego, a także stanowisko nauczycieli akademickich.

Iwan Jordanow Kostow (ur. 23 grudnia 1949 w Sofii) – bułgarski polityk i ekonomista, minister finansów w rządach Dimityra Popowa i Filipa Dimitrowa (1990-1992), współtwórca radykalnej reformy gospodarczej zmieniającej gospodarkę centralnie planowaną na wolnorynkową, deputowany do Zgromadzenia Narodowego 38., 39., 40. i 41. kadencji (1997-2001, 2001-2005, 2005-2009, od 2009), przewodniczący Związku Sił Demokratycznych (1994-2001), a od 2004 roku lider partii Demokraci na rzecz Silnej Bułgarii. Od 21 maja 1997 do 24 lipca 2001 roku premier Bułgarii.

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych posunięć rządu Berowa było stworzenie, uchwalonej przez ZN 26 czerwca 1994 roku, tzw. "ustawy o sądownictwie", zapewniającej sędziom z czasów reżimu komunistycznego czteroletnią gwarancję pracy i nietykalności.

Premier złożył dymisję 2 września 1994 roku.

Serce (łac. cor, gr. kardia) – centralny narząd układu krwionośnego strunowców i niektórych bezkręgowców. Zbudowany jest z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej sercowej. Zazwyczaj narząd ten otoczony jest osierdziem (pericardium).

Jugosławia – nazwa państwa narodów południowosłowiańskich (słowo jug w większości języków owych narodów znaczy "południe"), używana do 1918 r. jako koncepcja polityczna, od 1918 dla Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, następnie od 1929 r. już oficjalne dla Królestwa Jugosławii, od 1943 r. Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, a po jej rozpadzie (w latach 1991-1992) dla Federalnej Republiki Jugosławii będącej federacją Serbii i Czarnogóry – do 2003.

Po odejściu z rządu

Po rozstaniu ze stanowiskiem premiera Bułgarii nie wrócił ani do polityki, ani do działalności naukowej. Od 1995 do 1997 był członkiem, a od 1997 do samej śmierci pełnił funkcję przewodniczącego Rady Dyrektorów Centrali Kredytowej Gospodarki Rolnej S.A. Ponadto był przedstawicielem Rady Plenarnej Bułgarsko-Rosyjskiego Banku Inwestycyjnego (obecnie SIBANK; od 1996) oraz przedstawicielem Rady Dyrektorów Agroprodukt B S.A. w Sofii (od 1998).

Bułgarska Akademia Nauk (bułg. Българска академия на науките, w skrócie БАН) – państwowa autonomiczna organizacja uczonych w Bułgarii zajmująca się prowadzeniem badań naukowych, regulowaniem języka bułgarskiego, publikacją artykułów, wydawaniem czasopism, książek, słowników i encyklopedii o charakterze naukowym.

Maj – piąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Nazwa miesiąca pochodzi od łacińskiej nazwy Maius (zobacz: kalendarz rzymski).