Lnicznik siewny - Polski Serwis Naukowy

Lnicznik siewny (Camelina sativa (L.) Crantz) – gatunek rośliny z rodziny kapustowatych. Rośnie dziko w Azji i Europie. Zwyczajowo zwany jest także lnianką, rydzem, lennicą . Niegdyś uprawiany jako roślina oleista. We florze Polski jest archeofitem, niezbyt pospolicie występuje na całym niżu.

Ulistnienie, filotaksja - sposób, w jaki liście rozmieszczone są na łodydze roślin, z uwzględnieniem ich pozycji względem siebie. W przypadku, gdy z węzła wyrasta jeden liść mówi się o skrętoległym ustawieniu liści, wówczas linia łącząca ich nasady obiega łodygę spiralnie. Odmianą tego ulistnienia jest ulistnienie naprzemianległe. Jeżeli z węzła wyrasta kilka liści ulistnienie określa się jako okółkowe, które w przypadku 2 liści w węźle nazywa się naprzeciwległym lub nakrzyżległym. Przy naprzeciwległym ułożeniu liści wszystkie pary liści na łodydze znajdują się w jednej płaszczyźnie. Przy ułożeniu nakrzyżległym - oś pary liści ustawiona jest pod kątem 90 stopni w stosunku do pary leżącej poniżej.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Morfologia

Pokrój Roślina naga, lub owłosiona gwizadkowatymi włoskami (co najwyżej z niewielką domieszką włosków prostych). Łodyga Wzniesiona, prosta, cienka, o wysokości przeważnie 30-70 (100) cm, nierozgałęziająca się. Liście Ulistnienie skrętoległe. Liście siedzące, zazwyczaj całobrzegie, czasami z rzadka i płytko ząbkowane. Kwiaty Mają 4-działkowy kielich, 4-płatkową żółtawobiałą koronę, 6 pręcików i 1 słupek. Tworzą grono na szczycie pędu. Owoc Wielonasienna spłaszczona łuszczynka szerokości 3,5-5,5 mm, o silnie wydętych klapach.

Biologia i ekologia

Roślina jednoroczna, przeważnie jara. Siedliska ruderalne i pola uprawne (chwast).

Kwas linolowy (z łac. linum - len, oleum - olej), kwas cis,cis-9,12-oktadekadienowy – jeden z nienasyconych kwasów tłuszczowych typu omega-6 o wzorze sumarycznym C17H31COOH.

Rośliny lecznicze - najczęściej rośliny lądowe, zawierające substancje czynne, stosowane w medycynie i ziołolecznictwie. Z niektórych części tych roślin wyrabia się leki (np. z korzeni, łodyg, liści, kwiatów). Na świecie poznano ok. 2 500 gatunków roślin leczniczych, u nas rośnie ich ok. 400, w praktyce stosowane jest ok. 200. Zdecydowana większość z nich to rośliny naczyniowe, nieliczne należą do paprotników, porostów i glonów. Niektóre z gatunków ziół stosowane dawniej w ludowej medycynie, obecnie nie są już używane.

Zastosowanie

Roślina uprawna. Badania archeologiczne wskazują, że była uprawiana w Europie już co najmniej 3000 lat temu. Ma wysoką zawartość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (35-45% to kwas α-linolenowy, a 15-20% Kwas linolowy).

Z jej nasion otrzymuje się olej zwany niemieckim olejem sezamowym. Używa się go do wytwarzania mydła, do opału, czasami do celów spożywczych. Zaawansowane są badania nad wykorzystaniem oleju z lnicznika jako paliwa do silników spalinowych.

Nasiona są dobrą paszą dla drobiu.

Roślina lecznicza

Olej z nasion lnicznika zawiera wyjątkowo dużo (do 45%) kwasów tłuszczowych omega-3, co jest niespotykane wśród roślin. Jest także bogaty w antyoksydanty, co przekłada się na długi okres ważności i odporność na jełczenie. Te względy powodują że może on znaleźć szersze zastosowanie do celów spożywczych w przyszłości.

W przeszłości tłoczono z niego olej rydzowy, wykorzystywany także do celów spożywczych; to zastosowanie utrwalone zostało w powiedzeniu "lepszy rydz niż nic", mającym oznaczać, że w ubogim gospodarstwie, w którym brakować mogło tłuszczu zwierzęcego ("omasty") zastąpić go można było stosunkowo łatwo dostępnym i tanim olejem roślinnym, np. rydzowym

Przypisy

Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001- .... [dostęp 2010-05-13].
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-10-27].
Nazwa "rydz" czasem powoduje nieporozumienia wynikające ze skojarzenia tej rośliny z grzybem o nazwie mleczaj rydz
F-22 Raptor - drapieżnik na wegetariańskiej diecie, Gazeta.pl Technologie, 24-03-2011

Bibliografia

Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.